ARZ
Kişiler hakkında yazmak, onları tanıtma iddiasıyla ortaya çıkmak, özellikle ele aldığınız kişi pek çok yanları ve hususiyetleri olan, kamuoyunca da tanınan biri ise, yazı konularının en zorudur denebilir. Bırakın belli bir kişiyi, her şeyden önce insan, bir müşkül, Alexis Carrel’in ifadesiyle, bir meçhuldür. Her bir insan ferdinin, insanî mahiyet açısından başkalarıyla ortak yanları varsa da, başlı başına apayrı bir dünya olduğu düşünülürse, şahıslar hakkında onları tanıtma gayesiyle yazmanın zorluğu daha bir anlaşılır olacaktır.
Fethullah Gülen, bizzat kendisi “insanlardan bir insan” olmayı gaye de edinmiş olsa, hattâ kendisini bütün insanların en hakiri de görse, herkes kabûl eder ki, çok farklı hususiyetleri olan bir kişidir. Topluma daha çok aksiyonuyla yansımış ve daha fazla bu yanı üzerinde durulmuş olan Gülen’i Gülen yapan, onun aksiyonunun ruhu, dinamiği, hedefi ve istikameti mahiyetinde daha pek çok unsurlar vardır. Gülen, kendine has, taklidi imkânsız denecek derecede zor üslûbuyla bir yazar ve bir şairdir. Bunun yanısıra, belki tarihte pek az kişiye nasip olmuş bir dinleyici kitlesi bulunan bir hatiptir. Kelâm, Tefsir, Fıkıh, Hadis, Siyer ve Tasavvuf gibi bütün İslâmî ilimlerde derin vukufiyetinin yanısıra, Edebiyat, Tarih, Felsefe, Güzel Sanatlar ve ana prensipleriyle ‘tabiî’ ilimler sahalarında da çok rahat konuşup yazabilecek bir donanıma sahiptir. Eşyaya ve gerek ‘tabiî’ gerekse insanî sahadaki hadiselere getirdiği yorumlar, üzerinde ayrıca durmayı gerektirecek niteliktedir. Hemen bütün modern kavram, nosyon ve akımlar hakkında da çok rahat yazıp, konuşabilecek entelektüel birikimi vardır. Bütün bunlardan başka, kendisini düşüncede, davranışta, inanç, duygu ve yönelişte müracaat edilebilir görenler karşısında câzip kılan manevî ve insanî yanı söz konusudur.
İşte, Fethullah Gülen gibi, çok yönlü kişiliğe sahip bir insanı güya tanıtmaya teşebbüs etmek, zorluğun da ötesinde, belki had bilmezlik ölçüsünde bir iddia olarak görülebilir. Çünkü tanıma, bilme, özellikle tanıtma, objeyi kuşatmayı gerektirir. Bu sebeple, belki yapılması gereken, onun dışa yansıyan yanlarına ışık tutmak, onu eserleriyle yansıtmak, “Olur ki, bazen bir sözün kendisine aktarıldığı kimse, onu konuşandan, duyup aktarandan daha anlayışlıdır” manâsındaki Peygamber sözü çerçevesinde, çok daha anlayışlı, daha vâkıf olanlara bir kapı aralamaktır.
Bütün bu sebeplerle, elinizdeki çalışmada birinci derecede Fethullah Gülen’in yazılı, ikinci derecede fiilî eserleri, yani faaliyetleri, üçüncü derecede hakkında yazılanlar ve yapılan yorumlar, dördüncü derecede de bizzat şahsî gözlemlerim esas alınmıştır. Çokları, kendisini kısmen yakından tanıyor olmam sebebiyle, değerlendirmelerde bir subjektiflik arayabilirler. Fakat çok rahat diyebilirim ki, bu endişe, elinizdeki çalışmada Gülen’in daha pozitif ifadelerle tanıtılmasına, yani, onun hakkında benim yazmam, lehinde ifade edilebilecek, belki de edilmesi gereken pek çok şeyin yazılmasına engel olmuştur. Dolayısıyla, bu kitapçıkta subjektif veya müsbet takdim ve övme gayesi taşıyan bir satır yoktur dersem, umarım bu, bir iddia ve mübalâğa olmayacaktır.
Bu çalışma, beş bölüm ve bir ekten oluşmaktadır. Birinci bölümde, fikirleri, aksiyonu ve şahsiyetiyle Fethullah Gülen’i daha yakından tanımak için tarihî zemin üzerinde durulmuş ve bu çerçevede, yükseliş dönemlerindeki Selçuklu-Osmanlı toplumu, bunun ardından gelen Osmanlı ve Cumhuriyet modernizmi ana hatlarıyla resmedilmiş, sonra da bu tarihe Gülen’in bakışıyla birlikte, onun Gülen üzerindeki etkileri, ayrıca, Gülen’in mevcut duruma nasıl hayat üflenebileceği konusundaki teklif ve düşünceleri, “öze dönüş” tezi temelinde özetlenmiştir.
İkinci bölümde, mevcut İslâm anlayışları veya İslâm’a yaklaşımlar içinde Gülen’in İslâm anlayışı ve bu anlayışın temelleri, unsurları, genişliğine ve karşılaştırmalı olarak ele alınmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde, Fethullah Gülen, zihin yapıcılığı, nefis terbiyeciliği ve bugün bilinen manâdaki eğitim-öğretim düşünce ve faaliyetleri çerçevesinde eğitimciliği ve hoşgörü, diyalog görüş ve teşebbüsleri temelinde bir aksiyon insanı olarak tanıtılmaya gayret edilmiş, özellikle aksiyonunun hedefi, ana dinamikleri, ilkeleri ve malzemeleri üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde, Fethullah Gülen’in din, ilim, din-ilim münasebeti, teknoloji; karakter, mahiyet ve kendine has değerleriyle insan; kadın, kültür, sanat, güzel sanatlar, demokrasi, cumhuriyet, siyaset, terakki, hürriyet, medeniyet, terör, yolsuzluklar, temiz toplum arayışları gibi çağdaş kavramlar, değerler ve bazı aktüel konular hakkındaki görüş ve düşünceleri incelenmiştir. Beşinci bölüm, “insanlardan bir insan” olarak Gülen’in şahsiyet ve karakterine ayrılmıştır. Bu beş bölümden sonra, bir ek halinde Gülen’in hayatının bir kronolojisi sunulmuştur.
Çalışmada Gülen’den yaptığımız iktibasların veya ondan naklettiğimiz fikirlerin, sözlerin kaynaklarını verirken, eğer doğrudan iktibasta bulunulmuşsa ve kendisinden iktibasta bulunulan yazısı önce bir dergide çıkmışsa, genellikle o dergiyi, eğer sadece düşüncesi veya sözü dolaylı olarak nakledilmişse, bu durumda, çoğunlukla, o düşünce veya sözün alındığı kitap kaynak olarak gösterilmiştir. Kaynak verilen dergilerde başyazılar Gülen’e ait olup, iktibaslarda yer yer sadeleştirmeye gidilmiştir.
Burada şu noktayı mutlaka vurgulamam gerekiyor: Bilhassa günümüzde siyasî ve ideolojik hassasiyetler dolayısıyla bazı konularda fikir beyan etmek oldukça zor hale gelmiş bulunuyor. Özellikle Fethullah Gülen gibi, son yıllarda hiç bir sağlıklı gerekçeye dayanmayan sebeplerle bazı noktalarda tartışmalı hale getirilen bir şahsiyet hakkında yazarken insan, ister istemez daha dikkatli olmak gerektiğini hissediyor. Hakkında yazılan kişi başka, onun hakkında onu tanıdığı ölçüde ve yazan ve yorumlayan başka olduğu halde, yazan ve yorumlayan şahsın düşünce ve yorumlarıyla, hakkında yazılan şahıs ne yazık ki yargılanabiliyor. Bu bakımdan, bu kitapta yazılanların, gerek Gülen’le, gerekse değinme mecburiyeti hissettiğimiz yan konularla ilgili yapılan yorum ve değerlendirmelerin hiç biri, Fethullah Gülen hakkında resmî bir mahiyet arz etmediği gibi, onu bağlayıcı hiç bir yanı da yoktur. Bakış, düşünce, yorum ve değerlendirmeler tamamen bana aittir. Temel insan hakları ve insanî hürriyetlerin en çok gündeme geldiği ve saygıya, savunulmaya mazhar olduğunun iddia edildiği bir “medeniyet” çağında böyle bir hatırlatma ve vurgulamada bulunma ihtiyacı duymanın ne manâya geldiğini de tarihe havale ediyorum.
Son olarak, bu çalışmada, gerek bazı yorum ve değerlendirmelerde fikirleriyle, gerekse malzeme teminindeki yardımlarıyla önemli katkılarda bulunan sayın Rasim Haner ve Hamdi İşcan’a, kitabın yazılma merhalesinde her bir bölümü okuyarak, kıymetli tenkit, görüş, değerlendirme ve teşviklerini esirgemeyen sayın Osman Şimşek ve Akif Coşkun’a, ayrıca yayımdan önce onun tamamını okuyarak, yine görüş ve değerlendirmeleriyle son defa yol gösteren sayın Cemal Türk ve Ergün Çapan’a, son olarak, bazı bölümlerin yazıya geçirilmesinde büyük bir arzu ile yardımda bulunan kızım Müberra Ünal’a içten teşekkürlerimi arz ederim.