2.Nükte

İkinci Nükte

Eğer denilse: Şu "tevâfukât-ı gaybiye" eğer bir meziyet-i belâgat olsa idi, Kur'an-ı Mu'ciz-ül Beyan belâgatların enva'ında en ileride olduğu gibi, bu nevide de en ileride olmak lazım gelir. Eğer meziyet-i belâgat değilse, neden büyük bir ikram sayıyorsunuz. Hem hangi kitap olursa olsun, bu nevi tesadüf içinde çok bulunabilir.

Elcevap: Kur'an-ı Hakim

sırriyle, her zamanda bir milyondan fazla hafızların kalbinde manen yazdırmak lazım geldiği için, hıfzı çok işkal edecek ve hafızları azaltacak olan şu nevi tevâfukât-ı müteşabihe, Kur'an-ı Hakim'de çok ileri gitmemiştir. Yine ehemmiyetli bir tarzda vardır. Hususan Lafzullâh'da çok, hem harika bir sûrette var. Hem ehl-i hıfza rahmeti, mutabık-ı mukteza-i hal olan bir nevi belağati için, bu meziyet-i belağati bu meziyeti belâgatta ileri gitmemesiyle yapmıştır. Çok defa kısa kesmekle, çok uzun manaları ifade etmesi gibi..

Hem şu tevâfukât-ı belâgat olmasa da, madem içinde eser-i kasd ve şuur görünür, kasd ve şuur ise, bilmüşahede ve bilitiraf, müellif ve müstensihlerin değil, o halde bir dest-i gaybinin tanzîmiyledir . Ve o dest-i gaybinin bu tarz müdahalesi ise, alamet-i kabuldür ve rızaya emaredir. Ve bu emare de remz eder ki, yazılan hakikatlar kusursuzdur. Hak bir sûrette gösterilmiştir.

Ama sair kitablarda şu nevi tevâfukât bulunuşu tesadüfe verilebilir. Fakat şu risalelerdeki şuurlu tevâfukât-ı gaybiyeyi, bütün gören zatların ittifakıyla, şuursuz tesadüfe havale edilemez. Ve verilmesine imkan verilmiyor. Hatta en mühim iki müstensih derler: "Değil ki bir risalenin umumunda, bazan bir tek sahife kanaat verir ki, tesadüf karışamaz. Haddi değildir." Çünki misil olarak iki üç kelime bulunur. Birbirine bakar. Öyle bir vaziyette ki, zahiren bir kastı irae ediyor.

Mesela: Şimdi bakıyoruz, şu sahifede "yaş" lafzı, üç defa tekerrür etmiş. Üçü öyle bir vaziyette biribirine bakıyor ki, şübhe bırakmaz ki, bir tanzîm-i gaybidir. Hem şimdi baktığımız şu sahifede, yalnız altı "hüzün" kelimesi var. O altı "hüzün", üç satırda öyle latif iki kavisi teşkil etmiş ki, neş'eli bir hüznü görene verir.

Hem işaret-i gaybiye olmak için, başka hiçbir kitapta bulunmamak lazım gelmez. Mesela: Nasıl ki, belağat-ı Kur'aniye, derece-i i'câza vasıl olduğu için, bir Mu'cize-i Risalet olduğu halde, sair ehl-i belâgatın umum kitaplarında, derecâtlarına göre belâgat vardır. Ve onlarda belâgat bulunması, i'câz-ı Kur'an'a münafı olamaz.

Öyle de İ'caz-ı Kur'an'ın yüzer kısmından, bir kısmının cilvesi, bir nev'i ikram-ı İlahi nev'inde, Kur'anın bir nev' tefsîri olan Sözler'de hakaik-i Kur'aniyenin hüsn-ü intizamına işareten görünüp, tecelli etmesine sair kitaplarda tevâfukâtın bulunması zarar vermez. Çünki o dereceye yetişmezler. Çünki Sözlerdeki tevâfukât, o dereceye gelmiş ki, dikkat edenlere kafi kanaat verir ki, beşerin düşünüşü değil ve ihtiyarı ile de olmamıştır. Belki nakşi olarak bir nevi Kur'an i'câzının gölgesinin gölgesi, kendi tefsîrinin ayinesinde, bir nevi ikram-ı İlahi sûretinde temessül ediyor.