Cümle 4: Allah onlarla alay ediyor

Amma اَللهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ (Yani: Allah-ü Teala da onlarla istihza eylemektedir) cümlesine gelince; bu da geçmiş cümlelerle bitiştirilmemiş, tam bir fasıla ile ayrı tutulmuştur. Şâyet bu cümle sabık cümlelerle atfı yapılmış olsaydı, ya اِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ ile bağlantılı olmuş olurdu, ki o durumda اِنَّا مَعَكُمْ ün bir te'kidi olması iktiza etmiş olurdu..

Veyahud قَالُوۤا ya ma'tuf olurdu ki; bu dahi, münafıkların kendi şeytan reisleri ile buluştukları bir halvet vakti ile kayıtlı olmasını lazım kılardı. Halbuki ise, Allah'ın onlarla olan istihzası devamlıdır.. Veyahutta bu cümle اِذَا خَلَوْا e atf olurdu ki, mütezebzib olan sıfatlarının bir tetimmesi olmaklığını iktiza eylerdi.. Ya da اِذَا لَقُوا ile sılası olacaktı ki, bu da üstteki iki cümlenin ifade ettkleri iki garazdan birisi olmasını istilzam ey-lerdi. Oysa; birinci garaz ve maksad, amelin ya işin; ikincisi de, cezanın (vasfı ne ise) karşılığı, beyanı içindirler. O halde ise, levazım batıl olduğundan, vasl da sahih olmaz.. Ve netice olarak: Bir mukadder sualin cevabı olan müstenifeden gayrı bir şey kalmış olmaz. Sonra, bu istinafta da ayrı bir îma ve bir remiz vardır ki; münafıkların şenaat ve cinâyetleri öyle bir dereceye varmıştır ki; onu gören her bir dinleyicinin ruhu şöyle bir suali sormaya mecbur bırakmaktadır ki: "Ameli, işi böyle olanın cezası nasıl olacak?."

Daha sonra, münafıkların mü'minleri istihzaya alan hakaret-âmiz sözlerini dinleyen sami'in zihni, mü'minlerin de bunlara karşı mukabelelerini işitip almak beklerken, âyetin iftitahı, açılışı "Allah" lafzıyla olmuş olmasında; mü'minleri teşrif etmeye, şereflerini muhafaza altına alarak ilan etmeye ve onlara Allah'ın terahhum ve şefkatini yâr ve yardımcı kılmaya işaret vardır.. Ve böylece mü'minlere bedel, Allah (c.c) onlara mukabele etmiş oluyor. Ayrıca bunda, münafıkları o kabih, çirkin fiillerinden zecredip uzaklaştırmak istediğine de bir ima vardır. Evet, istinadgâhları Allam-ül Guyub olanlar, elbetteki istihzaya alınmaz ve alınmamalı!

Hem yine اَللهُ يَسْتَهْزِئُ de, münafıkların alay ve istihzalarının takarrür etmesine ehemmiyet verilmediğine ve nazar-ı itibara alınmadıgına da îma vardır. Zira münafıkların istihzaları, kendilerine verilmiş ve verilecek olan cezalarına nisbetle hiç hükmündedir.

Sonra يَسْتَهْزِئُ de bir mudari' vardır. Bunun sabıkında, önceki âyette ise, مُسْتَهْزِؤُنَ dir, ism-i fail ile gelmiştir. Bu ise şuna işarettir ki: Allahu Teala'nın şiddetli cezaları ve tahkiratı hep üzerlerinde tazelenmektedir ki, elem ve acıyı iyi hissetsinler ve onunla tam müteessir olsunlar. Çünkü, aynı tarz ve yeknesak üzere devam eden bir şeyin gittikçe te'siri azalır, belki de bazen yok olur. Bu ma'nayı ifade için denilmiştir ki: "Hissettirmenin, duyurmanın şartı ihtilaftır. Yani, bir biri, ardı sıra değişip taze-lenmedir."