Tarihçe-i Hayatın Zeyli [Abdurrahman Nursi]

Tarihçe-i Hayatın Zeyli

Biraderzadesi

Abdurrahman

Bundan iki buçuk sene evvel –ki 13342 senesi idi– amucamın rızası olmadan, Dârü’l-Hikmeti’l-İslâmiyeye azâ edildi. Fakat esarette çok sarsılmış olduğundan on ay mezunen vazifeye gitmedi. Hatta çok defalar istifa etmek teşebbüsünde bulundu. Fakat ahbabları bırakmadılar. Bunun üzerine vazifeye devam etti ki bir buçuk sene oluyor. bidayette haline dikkat ettim ki, zaruretten fazla kendine masarif yapmıyordu ve “Maişetçe neden bu kadar fena yaşıyorsun?” diyenlere cevaben derdi ki:

— “Ben sevad-ı âzama tâbi olmak isterim, sevad-ı âzam ise bu kadar tedarik edebilir. Ben ekalliyet-i müsrifeye tabi’ olmak istemem.” Ve Dârü’l-Hikmet’ten aldığı maaştan mikdar-ı zarureti ayırdıktan sonra mütebakisini bana vererek:

— “Hıfz et” derdi. Ben de o bir sene zarfındaki fazla kalmış olan paraları amucamın bana olan şefkatine, hem malı istihkar etmesine itimaden haberi olmadan tamamen sarf ettim. Ve sonra da bana dedi ki:

— “Bu para bize helâl değildi. Millet malı idi. Ne için sarf ettin? Madem ki öyledir, ben de seni vekil-harçlıktan azl ile kendimi nasb ettim.” Ondan sonra ayda bana yirmi banknot, kendisine de on beş tefrik ederdi. Fakat başka masraflar da onun on beşine dahil idi. Demek ayda on-on iki banknot kendisine kalıyordu. Fazla kalan mütebaki paraları kendisi hıfz eyledi.

Bir müddet aradan geçti. Yeni kalbine geldiği hakaikten on iki telifatını din namına tab’ ettirdi ve toplanan yedi yüz kadar banknotları o telifatların masraf-ı tab’iyesine verdi. Yalnız bir iki küçüğü müstesna olmak üzere diğerlerini meccanen etrafa dağıttırdı. Ne için sattırmadığını sual ettim. Dedi ki:

— “Maaştan bana kut-u lâyemut caizdir, fazlası millet malıdır. Bu suretle millete iade ediyorum.”

Dârü’l-Hikmeti’l-İslâmiye’deki hizmeti hep böyle teşebbüs-i şahsî ile idi. Çünkü orada müştereken iş görmek için bazı maniler görüyordu. Zannımca kari’ler de bunu biliyorlar ki, müşarün-ileyh kefenini boynuna takmış ve ölümünü göze almıştır. Ve Dârü’l-Hikmeti’l-İslâmiye’de demir gibi dayandı. ecnebi tesiratı Dârü’l-Hikmet’i kendine âlet ettiremedi ve o yanlış fetvaya karşı dayandı, reddetti. İslâmiyete muzır bir cereyan ortaya atıldığı vakit o cereyanı kırmak için küçük bir eserini neşr ediyordu. Hattâ Anadolu’dan istediler. Gitmedi. Demişti:

— “Ben tehlikeli yerde mücahede etmek istiyorum, siper arkasında mücahede etmek hoşuma gitmiyor. Anadolu’dan ziyade burayı daha tehlikeli görüyorum.”

Başka kitabları yanında bulundurmaz. Ona derdik:

—”Ne için başka kitablara bakmıyorsun?”

Derdi:

—”Her şeyden zihnimi tecrid ile Kur’an’dan fehm ediyorum.”

Nakl etse bazı mühim gördüğü mesaili yine tagayyürsüz kendi âsârından alır tekrar ederdi. Derdik:

— “Ne için aynen böyle tekrar ediyorsun?”

Derdi:

— “Hakikat usandırmaz libası değiştirmek istemem.”

Kendisine derdik:

— “Neden en ulvî hakaik-i diniyeyle beraber bazı mesail-i siyasiyeyi de kitablarında derc ediyorsun?”

Cevaben derdi ki:

— “Çocuğa ilacı içirmek için bir şekerleme gösterilir. Tâ ki o da ağzını açar, ilacı o vasıta ile içirir. Efkâr-ı amme de siyaset için ağzını açmış, ben de tiryakı içirmek için siyaseti de zikrettim.”

Fakat maattessüf pek îcazkârane söylediği için istifade umumî olmuyor. Hatta kendi kitablarından aldığı bazı mesaili dahi aynen diğer eserlerinde zikrediyor. Başka müellifler gibi mana tekerrür ettikçe başka suret giydirmiyor...

Demek bir buçuk sene mezuniyetten sonra vazifesinde bulundu. Şimdi dahi başka yere gitmek için niyet etmiştir. Ve millette hitaben diyor ki:

— “Ey millet! Burada o kadar mâni çoktu ki iş görmek pek müşküldü. Ben bu kadar yapabildim, beni helâl et.”

Hem kendisine derdik:

— “Neden bu kadar sarsıldınız?”

Derdi:

— “Ben kendi âlâmlarıma tahammül ettim. Fakat İslâm’ın âlâmından gelen teellümat beni ezdi. Âlem-i İslâm’a indirilen her bir darbenin en evvel kalbime inmesini hissediyordum. Onun için bu kadar sarsıldım. Fakat bir ışık görüyorum ki o âlâmları unutturacak. İnşaallah!.. “

Tesadüf-i garibedendir: Bu Lemeat kitabının tarihi "hilâl-yıldız" çıktı ki:

Hem de tesadüf olarak kitabın âhirinde de hilâl-yıldız gelmiş. Tabiatı serbest bırakarak ki, hiç nazm yapmadığı halde bu kitab tamamen sancak marşının vezni gibidir ki, pek garib bir tesadüf, Ramazan’dan birkaç gün evvel bazı satırları numune olarak yaptı. ahbablarına gösterdi. Biri müstesna, kimse teşci etmedi. Fakat bir arzu-yu musırraneye ittibaen Lemeat’ı Ramazan’ın bidayetindeki hilâl vaktinde yapmaya başladı ve Ramazan’ın âhirindeki hilâlde bitirdi.

Hem de der ki:

—”Bu Ramazaniye kitabımı kim alsa her kıtasını dikkatle okumasa, lafız ve nazmın perişaniyetine bakıp manasının anlamasına çalışmasa helâl etmem. Çirkin bir sadefte güzel bir cevher bulunabilir.”

Kitabındaki tesadüfe dair konuşurken, semada hilâl-yıldız, sancak-ı İslâm’ın resmini tersim etti. Amucama dedim:

— “Kitabındaki tesadüf, sahife-i sema da tanzir ediyor.”

Cevaben dedi :

— “Ben, zaten tesadüf denilen şeyi kabul etmem. Her şeyde bir hikmet var. Hem tesadüf tekerrür etse tesadüf olamaz, bir kasdı ihsas eder. Kâinat birbiriyle münasebettardır. O dakik münasebatın manaları var. Vâzıhan bilmediğimiz için tesadüfle tabir ediyoruz.

İşte bütün bunlardan tefeül çıkıyor ki; i’lâ-yı kelimetullahın bayrağı olan hilâl-yıldız bayrağı teali edecek, eski şevketini bulacak inşaallahu tealâ!

Âsârı hakkında, takrizen küçük amucam böyle söylemişti...

Hakkın cevher-i âlîsiyle elmas-ı hakikatten

Şükûka karşı yapılmış olan bir seyf-i katı’dır.

Müzehheb basamaklı şu semavat-ı kemalâta

Urûc etmek için hakkıyla bir nuranî mirkattır.

Küçük biraderi AbdülMecid

Bendeniz de âsârındaki îcaz ve metanetine dair takrizen bu sözleri söylüyorum:

Olmasaydı ger demir mermer-misal lafzı tamam,

Âteş-i kuvvet-i manaya dayanamazdı kelâm.

Hakikatte çemenzâr-ı hakaiktir bu her dem,

Ki olmuş cennet-i a’lâ-i Kur’an’dan o mülhem.

Bu bahr-ı muhtelifü’l- elvan ve emvacın içinde,

Gelen bâd-ı nesîmi kalb-i mecruha deva, merhem.

Buharatı çıkar tâ ki semavat-ı ukula,

Sehabatı bütün teşkil eder o hem-zened berhem.

Atar nara o, rahmetli bulut şimşekleri saçar,

Yakar kalbin zemininde, bırakmaz şübhe-i hem-vehm,

Yağan yağmurları neşv ü nema ezhara verirler,

Hakikattir ki onlar da birer dane-i şifadır hem.

Biraderzadesi Abdurrahman

Dârü’l-Hikmeti’l-İslâmiye’de iken tab’ ve neşrettiği âsâr:

İşaratü’l-İ’caz fî Mezanni’l-Îcaz

Nuktatün min-Nuri Marifetillah

Şuaat-ı Marifeti’n-Nebî

Lemeat

Tulûat

Sünuhat

Kızıl Îcaz

Rumuz

İşarat

Hutuvat-ı Sitte

Hakikat Çekirdekleri (Birinci cüz)

Hakikat Çekirdekleri (İkinci cüz)