2. Nükte

İkinci Nükte

Sûreler itibariyledir. Onun dahi çok nükteleri var. Bir intizam, bir kasd ve bir irâdeyi gösterir bir tarzda tevâfukâtı vardır.

Sûre-i Bakara'da, âyâtın adediyle Lafz-ı Celâlin adedi birdir. Fark dörttür ki: Allah lafzı yerinde dört Hüve lafzı var. Mesela: لاَۤ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ deki هُوَ gibi onunla muvafakat tamam olur. Al-i İmran'da, yine âyâtiyle lafz-ı Celâl tevâfuktadır, müsavidirler. Yalnız lafz-ı Celâl 209 dur; âyet 200 dür, fark dokuzdur. Böyle mezâyât-ı kelamiyede ve belâgat nüktelerinde küçük farklar zarar vermez. Takribi tevâfukât kafidir. sûre-i Nisa, Maide, Enâm üçünün mecmu' âyetleri, mecmuundaki lafz-ı Celâlin adedine tevâfuktadır. âyetlerin adedi 464, lafz-ı Celâlin adedi 461, Bismillâh'daki Lafzullâh ile beraber tam tevâfuktadır.

Sonra gelen beşer beşer, takriben o nisbetle gidiyor. Yalnız bazı küsuratla fark var. Öyle farklar, böyle makam-ı hitabide zarar vermez. Mesela: Bir kısmı yüzyirmibir, bir kısmı yüzyirmibeş ve bir kısmı yüzellidort, bir kısmı yüzellidokuz. Sonra sûre-i Zuhruf'dan başlayan beş sûre; o nısf-ı nısf-ı nısfın nısfına iniyor. sûre-i Necm'den başlayan beş; o nısf-ı nısf-ı nısf-ı nısfın nısfıdır. Fakat takribidir. Küçük küsuratın farkları böyle makâmât-ı hitabiyede zarar vermez. Sonra gelen küçük beşler içinde, üç beşlerin yalnız üçer aded lafz-ı Celâli var. İşte bu vaziyet gösteriyor ki: Lafz-ı Celâlin adedine tesadüf karışmamış. Bir hikmet bir intizam ile adetleri tayin edilmiş..