Bir nebze hadis ilmi
Hadîs ilmi denilince, çok geniş, bir bakıma da çok derin, cerh ve tadilin ihtilâflarıyla da çok müşkil bir ilim olarak hatırlanır. Bu yüzden bazı hadîs imamları "Hazimî" gibi, hadîs ilmi için; "Yüze yakın nevilere mâlik bir ilimdir. Herbir nevide, kendi makamında müstakil bir ilimdir. Bir adam bütün ömrünü ona vakıf da etse, sonuna ulaşamaz." 1demişler.
Bu ilmin etrafında yüzlerce kitap telif edilmiş. Hakikat olarak ona yeniden ilâve edilecek hiçbir şey kalmamıştır. Dahî ve mütebahhir hadîs imamları bunu ehline göre halletmişlerdir. Bizim burada arzetmeye çalışacağımız iş, hadîs ilminin birçok dal ve budaklara ayrılmış ana bölümlerinden, bize göre en mühimlerini ve pratik olarak en lüzumlularını fihristevarî bir tarzda mevcuddan derlemektir.
Gayemiz de budur: Hadîs ilmi içine girmeyen insanlar, muhaddis imamlarca vaz'edilmiş ıstılahlarını duyduğu zaman, dehşete kapılması ve hadîslerin bazıları hakkında şüphe ve vesveseye düşmesi mümkündür. Pratik olarak mânası ve hakikati yazıldığı zaman, dehşet ve telâşının yersiz olduğunu te'min etmektir. Yoksa ona yeni birşey ilâve değildir.
Misal için: Zaif hadîsler sınıfından olan meselâ "munkatı"' ile ıstılahlanan bir hadîs, mânası Türkçe'de "kopuk" demektir. Bu kopukluk sebebi, onun rivayet silsilesinde bir rivayetçinin ismi bilinmemesidir. Muhaddislerce o hadîs, metniyle ve ifade ettiği manasıyla ne kadar kuvvetli olsa da, rivayet silsilesi bakımından zaif hadîsler sınıfında sayılmış. Ve hakeza sair hadîs ıstılahları dahi bu kabildendirler.
Notes
- Hashiya 1.Ulûm-ul Hadîs ve Mustalahihi Dr. Subhi Salih sh: 143↩