Cümle 1: Bismillah
Ey sail! Pek uzun hakikati kısa kesip, bu üç misali minval ve mekik yap, üstünde o münasebât ve işarâtı dokumaya başla! Biz de başa dönüp, بسم الله dan başlayıp devam edeceğiz. İzahı, tafsili Risale-i Nur ve "Birinci Söz" ve "Besmele" Lem'asına vesair Risale-i Nurdaki hakîkatlarına dair hüccetlerine havale edip, yalnız nazm ve diziliş itibariyle küçük bir ima edeceğiz, Şöyle ki:
بسم الله Güneş gibidir; başkalarını tenvir ettiği gibi, kendini de gösteriyor. Her nefes ve her dakika ruhlar ona -hava ve su gibi— muhtaç olduğundan; onun hakikatini herkesin ruhu hisseder. Kalb ve hayal bilmese de, ehemmiyeti yok. Onun için beyan ve tarifden müstağnidir. Besmelenin harfleri ve cüz'lerinde olan ب nin fenn-i sarfça bir ma'nası "İSTİANE" dir.Bir ma'na-yı örfisi de "Teberrük" olmasından bu ب nin merci-i mütealliki kendi ma'nasından çıkan اَسْتَعينُ ve اَتَيَمَّنُ fiillerine bağlanıyor. Veyahut بسم اللّه in perdesine sarılı قُلْ in istilzam ettiği اَقْرَاُ (okuyacağım) fiiline bakar. Yani: "Ya Rabb, ben Senin isminin yardımıyla ve onun bereketiyle okuyacağım. Herşey Senin kudretinle ve icadınla ve tevfikinle olduğu için, yalnız ve yalnız Senin isminle başlıyorum."
Demek بسم الله nin ahirinde اَقْرَاُ lafzı mukadder olduğundan, hem ihlas, hem de tevhidi ifade eder.
Amma بسم الله daki اسم (ism) kelimesi ise, biliniz ki: Zat-ı Vacib-ül Vücudun binbir esmasından bir kısmına "Esma-i Zatiyye" denilir ki; her cihetle Zat-ı Akdes'i gösteren adı ve ünvanıdırlar; "ALLAH, EHAD, SAMED, VACİB-ÜL VUCÛD" gibi çok esma var. Bu isimlerden bir kısmı da "'Esma-i fi'iliye" tabir edilir ki; çok nevileri var. Mesela: "GAFFAR, REZZAK, MUHYİ, MÜMİT, MÜN'İM, MUHSİN" gibi... ve bu isimlerin tenevvu' etmeleri ve çoğalmaları ise, Kudret-i Ezeliyenin enva'-i kâinatla olan münasebetlerinin taaddüdünden ileri gelmiştir. 1Buna göre, بسم الله kelamı, adeta kudret'in te'sir ve taallukunu celbe medar bir istinzaldir, nüzulünü istemedir. Tâ ki, o te'sir ve taalluk abdin kesbine imdad eden bir ruh olsun.
بسم الله daki الله lafza-i celâli ise, bütün sıfat-ı kemaliyeyi cami' bir nüsha olmakla. Hak Teâlanın bu zatî olan ismi, kendi sıfatlarını istilzam etmesi sırrı ile (sair a'lamin, yani hâs isimlerin hilâfına olarak) bütün kemâlî sıfatlar الله ismine delâlet-i iltizamiye ile delalet ederler. Başka isimlerde bu iltizamî delalet bulunmamaktadır.
Notes
- Hashiya 1.Hz. Üstadın takrirli tercümesi burada sona erdi. Buradan İtibaren Fakir'in Tercümesidir. (Mütercim)↩