Önceki ayetlerle münasebet

Ey aziz bil ki: Bu âyette (iki âyette) dahi nazm ve diziliş hususunda "üç vech" vardır. Hem mecmu'unun meali de; üstte geçmiş ve bundan sonra gelecek âyetlere ve hatta Kur'anın tamamına bakan tarafları vardır.

Amma gelecek ve bu âyete lahik olup bağlanacak olan âyetlere bakan tarafı ise, bilesin ki: Vakta Kur'an-ı Hakîm sinek ve örümcek ile misâller getirdi ve karınca ve arıdan bahsetti; Yahudilere, münâfıklara ve müşriklere itiraz fırsatı doğmuş gibi oldu. İşte onlar bu gibi âyetlerin nüzûlu üzerine ahmaklaşarak dediler ki: "Ehl-i kemal'in bahsetmekten utandığı şu hakir ve hasis şeylerden bahsetmeye Allah-u Teâla azametiyle birlikte hiç tenezzül eder mi?" Kur'an-ı Hakîm dahi bu âyetle ağızlarına bir şamar indirmiştir.

Amma bu iki âyetin geçen âyetlere kıyasen münasebet noktasında nazm ve dizilişine gelince, bil ki: Kur'an-ı Hakîm vakta, i'caz ile Nübüvveti isbat eyledi. Ve onun i'cazı da münkirlere karşı meydan okuyarak, onları âciz bırakmak suretiyle kendini gösterdi. Bu tehaddî ve meydan okuma neticesinde ise, münkirlerin karşı gelemiyerek sükût eylemeleriyle sabit olmuş oldu. Aynı zamanda surenin başında isbat edilmiştir ki; başka bir kelamda içtima'ı mümkün olmıyacak bir tarzda, Kur'an-ı Hakîm bütün âlî sıfatlara ve umum kâmil meziyetlere müştemildir. Hal ve vaziyet böyle olunca da, Kur'anın düşman muarızları tehaddî noktasında ağız açamıyacak bir halde ve katiyetle sükût etmişlerdir. Hatta öyle ki, asabiyet damarlarının nabzı bile hiç atmıyacak derecede sükût ettiler. Lâkin bu defa, Kur'anın kemali cihetinde itiraza kalkışıp, zihinleri bulandırmaya yeltendiler, dediler ki:

"Kur' ânın اَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ ve كَمَثَلِ الَّذِى اسْتَوْقَدَ نَارًا ve emsali muhavereler ki, insanlar arasında adi işlere dair konuşulan muhaverelerdir. İşte bu basit, alelade muhavereler tarzıyla temsiller getirmesi, kelamın derecesi aşağıya inmeye sebeb olur" diye dedikodu yapmaya ve bunlar: "İnsanlar arasında konuşulan âdi muhaverelere benzemektedir." Diyerek söylenmeye başladılar. İşte Kur'an-ı Hakîm de, onların bu teşvişkâr itiraz ve dedikodularına karşı bu âyetle ağızlarına taş vurarak, ifham edip susturmuştur.