Vecize 1-7
1بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
2اَلْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ وَالصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ عَلٰى مُحَمَّدٍ سَيِّدِ الْمُرْسَلِينَ
[1] Sûre-i İhlâs’ın bir remzi
Ve tevhid-i ceberuta telvihtir. 9اَىْ: لاَ قَيُّومَ وَلاَ غَنِىَّ عَلَى اْلاِطْلاَقِ اِلاَّ هُوَ
10لَمْ يَلِدْ Tevhid-i celâle telmihtir. Şirkin envaını reddeder. Yani tegayyür veya tecezzî veya tenasül eden, ilâh olamaz. Ukûl-ü aşere veya melâike veya İsâ veya Üzeyr’in velediyetini dâvâ eden şirkleri reddeder.
11وَلَمْ يُولَدْ İspat-ı ezeliyet ile tevhiddir. Esbabperest, nücumperest, sanemperest, tabiatperestin şirkini reddeder. Yani hâdis veya bir asıldan münfasıl veya bir maddeden mütevellid olan ilâh olamaz.
12وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا اَحَدٌ Câmi bir tevhiddir. Yani, zâtında, sıfatında, ef’âlinde naziri, şeriki, şebihi yoktur.
13لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَىْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
Şu sure, bütün enva-ı şirki reddeder. Ve yedi meratib-i tevhidi tazammun eden altı cümlesi mütenaticedir. Her biri ötekinin hem neticesi, hem burhanıdır.
[2] Muvahhid-i ekber ve tevhidin bürhan-ı muazzamı olan kâinat, değil yalnız erkân ve azası belki bütün hüceyratı, belki bütün zerratı birer lisan-ı zâkir-i tevhid olarak bu büyük burhanın sada-yı bülendine iştirak ederek hep birden 14لآَ اِلهَ اِلاَّ اللهُ diye mevlevi-vari zikrediyorlar.
[3] Tevhidin bürhan-ı nâtıkı olan Kur'an'ın sinesine kulağını yapıştırsan işiteceksin ki, kalbinde derinden derine gayet ulvi, nihayet derecede ciddi, gayet samimi, nihayet derecede munis ve mukni ve burhan ile mücehhez bir sada-yı semavî işiteceksin ki: 15اَللهُ لآ اِلهَ اِلاَّ هُوَ tekrar ediyor.
[4] Evet şu bürhan-ı münevver, altı ciheti de şeffaftır. Üstünde sikke-i i'caz, içinde nur-u hidayet, altında mantık ve delil, sağında aklı istintak, solunda vicdanı istişhad, önünde hayır, hedefinde saadet, nokta-i istinadı vahy-i mahz'dır. Vehmin ne haddi var girebilsin!
[5] Vicdanın anâsır-ı erbaası ve ruhun dört havassı olan "irade, zihin, his, latife-i rabbaniye" her birinin bir gayâtü'l-gayâtı var: İradenin ibadetullahtır. Zihnin marifetullahtır. Hissin muhabbetullahtır. Latifenin müşahedetullahtır. Takva denilen ibadet-i kâmile dördünü tazammun eder. Şeriat, şunları hem tenmiye, hem tehzip, hem bu gayâtü'l-gayâta sevkeder.
[6] Eğer icaddaki vasıta hakiki olsaydı ve hakiki tesir verilseydi; hem bir şuur-u küllî verilmek lâzım idi, hem bizzarure eser-i ittikan, kemal-i sanat muhtelif olacaktı. Halbuki, en âdiden en âliye, en küçükten en büyüğe ittikan; derece-i kemalde, mahiyetin kameti nisbetindedir. Demek müessir-i hakikiden bazı karib, bazı baid, kısmen vasıtasız, kısmen vasıta ile, kısmen vesait ile değildir. İnsanın ihtiyarî eserindeki adem-i kemal; cebri nefy, ihtiyarı isbat eder.
[7] Câ-yi dikkattir ki: Cüz'i bir ihtiyarın tavassutu ile eser-i akıl bir insan şehri, intizamca semere-i vahiy bir arı kovanındaki cemaate yetişmez. Ve arıların meşher-i sanatı bir petek hüceyrat şehri; bir nar ve cilnardan intizamca geridir. Demek kâinattaki cazibe-i umumiye hangi kalemden akmışsa, cüz-ü lâyettecezzadaki küçücük cazibeler o kalemin noktalarıdır.
Notes
- Meaning 1.Rahman ve Rahim Olan Allahın adıyla..↩
- Meaning 2.Âlemlerin rabbi olan Allah'a hamdolsun. Salât ve selâm peygamberlerin efendisi Muhammed'in üzerine olsun.↩
- Meaning 3.De ki, O…↩
- Meaning 4.Yani: Hakikat nazarıyla bakıldığında şahit olunan herşey Ondandır ve ancak Ona delâlet eder.↩
- Meaning 5.Allah birdir.↩
- Meaning 6.Yani: Asla Ondan başka mâbud yoktur.↩
- Meaning 7.Allah Sameddir (Yani herşey Ona muhtaçtır, O ise hiçbirşeye muhtaç değildir.)↩
- Meaning 8.Yani: Asla Ondan başka Hâlık ve Rab yoktur↩
- Meaning 9.Kâinat ve içindeki yaratıkları ayakta tutan ve hiçbir şeye ihtiyacı olmayan ancak Odur.↩
- Meaning 10.Doğurmamıştır.↩
- Meaning 11.Doğmamıştır.↩
- Meaning 12.Hiçbirşey Onun dengi değildir.↩
- Meaning 13.Onun hiçbir benzeri yoktur. O herşeyi hakkıyla işiten, herşeyi hakkıyla görendir. (Şûrâ Sûresi, 42:11)↩
- Meaning 14.Allah'tan başka ilâh yoktur.↩
- Meaning 15.Allah. Ondan başka ilâh yoktur. (Bakara Suresi: 255)↩