55 lisanın icmali

O Furkan ki, muhtelif asırlarda gelen umum peygamberlerin bütün kitablarının ve muhtelif meşrebler sahibi olan yekûn evliyanın umum kitablarının ve muhtelif meslekler sahibi olan muvahhidînin isbatlı ve bürhanlı bütün kitablarının sırr-ı icma'larını tazammun ediyor. Demek altı cihetinin nuraniyetiyle hak kelâmullah olduğu kat'î tahakkuk eden Kur'an-ı Kerîm'in hükmünü tasdik etmekte küll, yani bütün ukul ve kulûb, beraber icma' ile ittifak etmişlerdir; ve kelâmullah ismine olan liyakatını bütün asırlar ve dehirlerin akışı boyunca muhafaza edegelmiştir. Ve vahy-i mahz olduğuna bütün mehbit-i vahy olan peygamberlerin ve ehl-i keşif ve ilham olan evliyaların icma'larıyla sabit olmuş olarak, bilbedahe hidayetin pınarı ve aynısıdır. Bizzarure imanın madenidir. Bilyakîn mecma-i hakaiktir. Bjl'ayân mûsil-i saadettir. Bilmüşahede kâmilin semereler sahibidir. Ve çok çeşitli emarelerle ve hads-i sâdık ile melek, ins ve cinnin makbulüdür. Ve delail-i akliye ile müeyyed bulunduğuna bütün ukalâ-yı kâmilin ittifak etmişlerdir. Ve hastalıklardan salim olan bütün fıtrat-ı selime sahihlerinin vicdanlarının itminanlarıyla musaddaktır. Hem bilmüşahede bir mu'cize-i ebediyedir ki, âlem-i şehadette lisan-ı gaybın tercümanı olarak mükerrer ve kat'î şehadetlerle

der. Öyle ki; onun vücub-u vücuduna ve evsaf-ı celal ve cemal ve kemaline ve onun vahdaniyet ve ehadiyetine âlem denilen şu kitab-ı kebir-i kâinatın bütün babları, fasılları, sahifeleri, satırları, cümleleri ve harfleriyle; ve şu insan-ı kebir olan kâinat, bütün azaları, cevarihleri, hüceyreleri ve zerreleriyle; hem dahi kendi evsaf ve ahvaliyle delâlet ve şehadet ederler.

Yani şu kâinat, içindeki bütün âlemlerin enva'ıyla ⁴لاٰۤ اِلٰهَ اِلاَّ اللهُ der.

ve o hüceyrelerin zerratıyla ⁶لاٰۤ خَالِقَ اِلاَّ هُوَ

ve o zerratların esîrleriyle ⁴لاٰۤ اِلٰهَ اِلاَّ اللهُ derler.

Demek ki, âlem ve kâinat, Vâcib-ül Vücud'un vücub-u vücuduna ve vâhidiyet ve ehadiyetine bütün envaıyla, erkânıyla, azasıyla, eczasıyla, hüceyratıyla, zerratıyla ve esîriyle şehadet ettiği gibi; ifraden ve terkiben dahi mürekkebat-ı mütesaide-i muntazamalarıyla, Sani-i Ezelîlerinin vücub-u vücudunun bayrak-ı şehadetini her tarafta dalgalandırıyorlar. Sonra o müfredat, mürekkebat-ı mütesaide içinde seyr-i sülük ile urûc ettikten sonra, pek garib nakışlarla süslenerek rücu' ile nüzul edip, ayrı bir tarzda yine Nakkaş-ı Ezelî'nin vücub-u vücuduna şehadet ediyorlar. Demek, kâinat'ın erkanlarının herbirisi, (ellibeş lisan) ile Cenab-ı Ma'bud-u Ezelî'nin Vâcib-ül Vücud, Vâhid-i Ehad olduğuna şehadet ediyorlar.

ve hem cüz' olsun, küll olsun her şeyin nizam ve mevzuniyetleri; [1] bizzat her bir şeyin kemal-i intizamı; düzgünlükleri; [2] ve her şey şuurî bir ittikan-ı san'at ve mükemmeliyet-i hilkat içinde olması; [3] ve birbirine muhalif olan camid eşyanın yekdiğerlerinin sual-i hacetlerine cevab vermeleri ve birbirinden uzak ve mütefavit şeylerin tesanüdleri lisanlarıyla; [4]

ve hem her şeyi ve her yeri kaplayan hikmet-i amme;[14] inayet-i tamme; [15] rahmet-i vasia; [16] rızk-ı âmm; [17] ve hayat-ı münteşire lisanlarıyla; [18]

ve hem her şeyde parlayan bir hüsün ve tahsin; [19] ve in'ikas eden bir cemal-i hazin; [20] ve kalblerinde olan aşk-ı sâdık; [21] ve sînelerindeki incizab ve cezbe; [22] ve kâinatın zılliyeti [23] lisanlarıyla..

Ve hem, hep maslahatlar için olan bir tasrif; [24] ve faydalar için bir tebdil; [25] ve hikmetler için bir tahvil; [26] ve gayeler için bir tağyir; [27] ve kemalâta ermeleri için bir tanzîm [28] lisanlarıyla..

hem kâinatın imkân [30] ve hudusları [29] ; ve ihtiyacât [31] ve iftikaratları; [32] ve fakr ve zaafları; [33] ve ölüme maruz olmaları [35] ve cehl-i mutlak içinde bulunmaları [36] ve fanilikleri ve tagayyürleri [37] ve şuurî veya gayr-ı şuurî bir mabuda ibadetleri; [38] ve tesbihatları; [39] ve duaları; [40] ve ilticaları [41] gibi ellibeş lisanlarıyla âlem ve kâinat, bağırarak ilân ediyorlar.

Demek kâinatın mürekkebat ve eczası, bütün bu mezkûr lisanlarla kadîm ve kadîr olan Haliklarının vücub-u vücuduna şâhidlerdir.. ve onun evsaf-ı kemaline delillerdir.. Ve merkezi müttehid olan mütedahil daireler gibi onun yüce vahdaniyetine şehadet ediyorlar; ve esma-yı hüsnasını zikir ve tilavet ediyorlar. Ve Cenab-ı Hak Teala'nın şükür ve hamdiyle tesbihhan oluyorlar. Ve Kur'an-ı Hakîm'in âyetlerini tefsir ediyorlar. Ve Seyyid-il Mürselîn olan zatın ihbaratını tasdik ediyorlar. Ve hem nur-u İslama bakan ve gösteren sâdık ve munazzam bir hadsi tevlid ediyorlar. O ise, tavr-ı nübüvvete teslim olmayı, o da Vâcib-ül Vücud, Vâhid-i Ehad'e iman etmek demek olan nur-u imanı tevlid ediyor.

Şimdi geçen mücmel fıkraların tafsiline kulak ver!