Lisan (24-28): [Tasarruf : Tebdil : Tahvil : Tagyir : Tanzim]

[24] Hem kâinatın nevilerinin cüz'iyatında müşahede edilen budurki: Birbirine bakan tasarruflar ve maslahatlara göre o cüz'iyatı yerli yerince sarfetmeler vardır. Bu ise, yine bir tek Mutasarrıf-ı Hakîm'in vücub-u vücuduna delâlet eder. Çünkü bir fiilin fâilsiz olması veya mef ul ve münfail ve camid olan bir cüz'ün, şu birbirini andıran şuurî ve âmm fiilin faili bulunmaları elbette mumtenidir, imkân ve ihtimali yoktur.

[25-26] Hem kâinatın eczalarından olan nebatat ve hayvanatta görülen faydalar için bir tebdil ve hikmetler için bir tahvil hükmediyor. Bu ise, bir Rabb-i Müdebbir ve Hakîm'in vücub-u vücuduna delâlet ederler.

[27] Hem küre-i arz gibi, kâinatın bütün azalarında bir çok gayelere müteveccih bir tağyir görünüyor. Meselâ, küre-i arzın gecesi ve gündüzüyle pek çok gayeler için birbiri arkasında değiştirilip döndürülmeleri gibi... Bu ise bir Fâil-i Muhtar, Fa'alün Limayürid'in vücub-u vücuduna delâlet eder. Çünkü fâilsiz bir fiil muhal olduğu gibi, şu birbirine bakan fiillerin masdarı, kudret-i vâcibeden başka birisinin eseri olmasına hiç bir akıl ihtimal veremez.

[28] Hem, bütün âlemde kemalâta yükselen bir tanzîm fiili görünüyor. (Yani eşyaya, mevcudata bir kemal vermek için intizamkârane bir fiil işliyor.) Bu ise, bir Kadir-i Kayyum'un vücub-u vücuduna delâlet eder. Evet, tanzîm fiili nâzımsız olması ne derece mümteni' ise; kesir, mümkin, münfail bir cüz'ün bu muhit ve şuurkârane fiile sahib olması ve onun faili olması o derece muhaldir, mümteni'dir. Evet örümceğin elinin san'atçığı nerede? Kâinatın kametine göre biçilmiş şu elbiseyi dokumak nerede? Belki kör, kırık, camid şeyler nerede? Ve şu âleme giydirilmiş olan işlemeli, murassa' ve münakkaş gömleğin dokunması nerede? Öyle ise bunlar, yine vücub ve vahdet-i Rabbaniye için âyetlerdir.