Cümle 1: Allah mühür vurmuştur

Şimdi ayetin asıl tahliline geçiyoruz.

İşte bu ayetin kelimelerinin tahlili ve nazm ve irtibatları gelecek tarzdadır, şöyle: Bilmiş ol ki; لاَ يُؤْمِنُونَ kelamına (Altıncı ayetin son kelimesi) خَتَمَ nin bağlanması ve izlemesi, ikabın amele terettübünün naziresi, örneğidir. Güya ayetin ma'nası der ki: Vaktaki onlar cüz-i ihtiyarîyi ifsad edip bozdular. Ve o yüzden iman etmediler; neticesinde kalbin mühürlenmesi ve kapatılmasıyla cezalandırıldılar.

Sonra, خَتَمَ lafzı ise, terkipli bir istiareye işaret ediyor.. O da temsilî bir üsluba îma etmekte, bu da onların dalaletlerini tasvir eden bir darb-ı mesele remzetmektedir. Çünki خَتَمَ deki ma'na ise; hak ve hakikatin, kalbe nüfuz edip girmesini men'etmek demek olur. O halde خَتَمَ ile yapılmış tabir; Allahü tealâ kalbi, kıymettar cevherlerin hazinesi olsun diye bina ettiğini; fakat sonra su-i ihtiyar ile o kalb, bozulup taaffün ederek kokuştuğunu ve böylece, içindeki cihazlar zehirlere dönüştüğünden, ondan sakınmak için kapatılıp mühürlenmiştir diye tasvir eylemektedir.

Amma خَتَمَ اللهُ deki اللهُ ise, bil ki: Onda tekellümden gıybete geçen, yani gıyabîye bakan bir iltifat, bir ince bakış vardır. Hem o iltifat ve bakış nüktesiyle birlikte, lafzullahın niyette لاَ يُؤْمِنُونَ nın mütealliki ile olan münasebetinde (yani bu ayetten sonra gelecek ayetteki lafzı ile taalluku olduğunda) şöyle bir letafete işaret eder ki; "onlara Allah'ın nur-u marifeti geldiğinde; onlar kalkıp bu gelenlere kalplerinin kapısını açmadılar. Allah da, ya da Allahın nur-u ma'rifeti de, o kalblerden gazap içinde yüz çevirdi.. Ve o kalbin kapısını üstlerine kapayıp mühürledi.