Sual-31
[s31] Eğer desen: Haydi diyelim hikmete de uygun geldi, acaba bunda merhamet ciheti nedir, nasıldır?
Ben de derim ki: Ahirette kâfirler hakkında tasavvur edilebilecek şey; ya mutlak bir adem, bir yok olmadır. Yahutta azab içindeki bir vücutta olup kalma ve var bulunmadır.
Eğer sen kendi vicdanının derinliklerinde iyice mülahaza edip düşünebilsen; Cehennemde de olsa, vucûd ve var olma, adem ve yokluğa nisbeten merhamet ve hayırdır. Zira, adem ve yok olmak, sırf şerrdir. Hatta sen eğer adem'in tahlilinde iyi bir tefekkür edebilsen, görürsün ki; adem, bütün şerlerin, musibetlerin ve maâsilerin merciidir, madenidir. Amma vucûd ve var olma ise, hayr-ı mahzdır, sırf hayırdır; Cehennemde dahi olsa!..
Hem insan ruhu, fıtratının şanındandır ki; (eğer bilse ki, kendisine çektirilen o azap, cinayet ve isyanını izale eyleyen, temizleyen bir cezadır) cinayet hacaletinin ağır yükünü hafifleştirdiği için, verilen azaba razı olarak desin: "Bu azap haktır ve ona ben müstehakım." Belki o ruh, bu noktadan bazen adaleti sever, manen lezzet alabilir.
Evet, dünyada, namus ve gayret ehli bazı kimseler bulunabiliyor ki; cinayet hacaletinin hicabı üstünden izale edilip kalksın diye kendisine hadd-i şer'î'nin icrasını iştiyak ile arzu eder.
Hem dahi Cehenneme duhûl, velev ki daimî bir hulûd da olsa ve Cehennem ebeden onların daimî evleri de olsa; lâkin amellerinin cezası tamam olup bittikten sonra; -layık ve müstehak olduklarından değil- belki dünyada işledikleri bazı hayır işli amellerinin mükâfatı olarak Cehennem ateşi ve azabıyla bir çeşit ülfet ve onunla intiba' etmekle, hayli bir tahfifat hasıl olacağına hadislerde 1işaret edilmiştir. İşte bu noktadan, layık olmadıkları halde kâfirlere de bir nevi merhamet vechi!..
Notes
- Hashiya 1.Bu mevzudaki hadisleri meşhur ve mütedavil kaynaklarda arayıp bulmuş değilsek de, lakin bir örnek olarak Fahreddin-i Razî'nin "Et Tefsir-ül Kebir" c:3, sh:145 de: "Cenâb-ı Allah ehl-i isyanı Cehennemde, bir müddet azap içinde bıraktıktan sonra, azaplarını kesecek, ebedî azap içinde bırakmayacaktır." diye Ehl-i Sünnet vel Cemaatin re'yi budur demektedir بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً Bakara, 2/81 ayetin tefsirinde zikretmiştir. Ve ayrıca El-Bed'ü Vet-Tarih, İbn-i Tahir-ül Makdisî c.1, sh: 197; ve Şerh-ü Akidet-üt Tahaviyye, İmam Kadı Ali c: 2, sh: 621, 625, 627. Birkaç hadis ve haberlerin yanında, bu mevzu'da büyük alimlerinde reyleri ayni doğrultuda olduğu kaydedilmiştir. -Mütercim-↩