Cümle 1: Müminleri ve amel-i salih işleyenleri müjdele

Şimdi âyet'in cümle-cümle heyetlerinin nazm ve dizilişine geçiyoruz:

وَ بَشِّرِ الَّذِينَ اۤمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ cümlesi başındaki و "vav" birbirine atıflı (karşılıklı bakışlı) iki şeyin arasındaki münasebet sırrına baktığından; önceki âyetin burnundan damlanan اَنْذِرْ e işarettir. (İzahı şöyledir: Bundan evvelki âyet:

فَاِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِى وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ اُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ

de -üst tarafta tefsir ve tahlili geçtiği üzere- Kur'anı kabul etmeyip karşı gelen münâfık ve kâfirlere karşı şiddetli bir tarzda tavır koyup onları dehşetli olan Cehennem azabıyla tehdit ettiği için, âyetten "inzar" damlamaktadır.) fakat بَشِّرِ kelimesi (yani müjdele) ise, remz ediyor ki; Cennetin mü'minlere ikram edilip verilmesi sırf Allah'ın fazl ve keremiyledir. Yoksa, Allah'ü Tealanın üstünde vâcib ve mecburî imiş gibi değildir. Aynı zamanda بَشِّرِ lafzı, kulların yaptığı ibadet ameli, Cennet için, yani ona girmek için olmamasına dikkat çektiğine de işarettir. Amma بَشِّرِ deki "müjdele" emrinin sureti ise, بَلِّغْ مُبَشِّرًا ye bir imadır. Yani "Bir müjdeleyici olarak tebliğ eyle!" Zira, Resül-ü Ekrem Aleyhisselatu Vesselam yalnız tebliğ yapmakla mükelleftir.

Amma ifadenin kısacası olan اَلْمُوءْمِنُونَ yerine الَّذِينَ اۤمَنُوا yi, seçmesi, sûrenin başında (Bakara Sûresi üçüncü âyetinin başında) geçen الَّذِينَ ye telvih olup, burada icmal ile kısa geçmesi, orada tafsil edip uzunca beyan edilmişliğindendir.

Amma burada mazî sigasıyla اۤمَنُوا وَ عَمِلُوا diye irade edildiği halde, orada mudari' sigasıyla يُوءْمِنُونَ ve يُنْفِقُونَ şeklinde ifade edilmesinde şöyle bir işaret olabilir ki; Hizmete, vazifeye sevk ve teşvik eden medh ve şevk makamının şen'i mudariliktir. Fakat mükâfat ve sevab makamının münasibi ise, mazî sigasıyla olmasıdır. Zira ücret, hizmetten sonra gelir. (Yani hizmet ve vazife, halde ve gelecekte yapılabildiği için ona uygun ifade tarzı mudari' siğasıdır. Fakat mükâfat ve sevapların müjde-lenmesi ise, geçmişte yapılmış hizmet ve vazifelere atfedildiğine binaen, mazî sigasıyla ifade edilmesi makama daha uygun düşmektedir.)

Amma وَ عَمِلُوا nün و "vav"ı ise, muğayeret sırrıyle; (Yani iman ve akide sahası, amel ve hizmet işi ve dairesi birbirinden ayrı ve farklı olduğu sırrıyla) Mu'tezile görüşünün hilafına olarak; "amelin imanda dahil olmadığına" işaret olduğu gibi; amelsiz iman dahi kâfi gelemeyeceğine işaret eder. Ayrıca âyette "amel" lafzının zikredilmesi, Yani وَ عَمِلُوا diye (amele şurû etmiş olanlar) irad edilmesiyle, o amel ve hizmetle müjdelenen şeyin, ücret gibi bir karşılığı olduğuna remz eylemektedir.