Cümle 1: Ve onlarki sana indirilene iman ederler

Sonra: Bu ayette, Kur'anın وَالْمُؤْمِنُونَ بِالْقُرْاۤنِ gibi kısa bir cümle ile îcazlı ifade etmemesinin sebebi: Şu üstteki ma'nayı latif ve kıymetli taşlar mesabesinde olan işaretlerle bezemek ve zeyillerini de ayrı ayrı şirin nüktelerle tezyin etmek üzere وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا اُنْزِلَ اِلَيْكَ yi tercih eylemiştir.

Evet, َالَّذِينَ kelimesi burada şöyle bir remiz ile der ki: "Hükm"ün merci'i ve kutbu imanın vasfıdır. Zat ise, sair sıfatlarıyla birlikte ona tabi' ve onun altında mağmûredirler. Yani dağınık olarak serpiştirilmiştir.

Hem اَلْمُؤْمِنُونَ ye bedel يُؤْمِنُونَ ( ki herhangi bir zaman zarfında "iman ediyorlar"ın sübutuna delildir.) nüzul'ün tevatür tarzında, yani ardısıra gelmesiyle; ve yeni gelen deliller'in her zuhurunda imanın tazelendiğine telvih etmektedir.

Hem ibhamlı olan بِمَا daki مَا da, mücmel bir imanın da bazen kifayet ettiğine bir îma olmakla beraber, aynı zamanda bu مَا imanın zahir ve batın vahye teşmili ile birlikte, batın olan vahye, yani hadis-i şerife de şamil olduğuna bakmaktadır.

Ve اُنْزِلَ de -maddesi ve mazî siğası itibariyle- şöyle işaret eder ki; "Kur'ana iman etmek demek, onun Zat-ı Zülcelal olan Allanın nezdinden nazil olmuş olduğuna iman etmek demektir." Nasıl ki Allah'a iman etmek, onun varlığına iman etmek olduğu gibi.. Ve keza, ahiret gününe iman etmek demek, onun -şeksiz- geleceğine iman etmek olduğu gibi...

Hem Kur'anın nüzulü o vakit henüz tamamlanmamışken, اُنْزِلَ nin mazîlik siğasına bakıldığında; nüzul edecek olanın, nüzulü vaki' olmuş menzilesinde olduğuna bir işarettir. Bununla beraber, اُنْزِلَ nin yanı başındaki يُؤْمِنُونَ nin muzari'liği, onun mazîliğindeki noksanlık veya câlib-i şüphe durumunu telafi etmektedir. Belki de şu âyetin bu tarz tenzili vesilesiyle, Kur'anın üsluplarında bir çok kereler mazî zamanı, müstakbeli yutup içine çektiğini ve muzari' de, mazîlik elbisesine büründüğünü görürsün. Evet, bu vaziyet içinde latif bir belagat vardır, ki o da, kendisine nisbeten henüz geçmemiş olan zamanı mazî olarak işiten kimsenin zihni hareketlenir, uyanır ve düşünür ki: "Kur'anı dinleyen yalnız kendisi değildir." Diyerek, arkasında -kendisinden gayri- çeşitli ve değişik mesafelerde bulunan başka sınıfların da bulunduğunu tezekkür ile derhatır eyler. Hatta öyle ki asırlar, oturulacak anfi-vâri sıralardır da, kavm ve milletler ise, adeta onda dizilmiş saflardır ve kendisinin arkasında oturmuşlar gibidir. İşte bu vaziyetten dinleyici bir intibah hasıl eder ki; kendisine müteveccih olan hitap veya ona olan sesleniş, öyle şiddetli ve yüksek bir derecededir ki; umum asırlardaki bütün kavim ve milletler de onu işitmektedir. Hem o hitab, öylesi bir İlahî hitapdır ki; umum asırlardaki bütün kavim ve milletler de onu işitmektedir. Hem o hitab, öylesi bir ilahî hitaptır ki; umum asırlardaki bütün insan kitlelerinin safları o hi-taba karşı pürdikkat kesilmiş dinliyorlar. Buna göre, mazî zamanı, ekser vakitlerde bir çok kimseler için hakîkat iken, az bazı zamanlarda, kalil bir kısımda da mecaz olabiliyor. Ekseriyetin anlayış ve vaziyetini müraât etmek ise, belagatın hakkına daha çok vefadır.

Hem بِمَا اُنْزِلَ اِلَيْكَ deki اِلَيْكَ nın yerine عَلَيْكَ nin getirilmemesi ise, peygamberlik vazifesi, Nebiyy-i Zîşan Aleyhissalatü Vesselama teklif edilmesinden sonra, o onu kendi cüz-i ihtiyarisiyle ihtiyaren yüklenmiş olduğuna bir remizdir. Hem Cebrail Aleyhisselamın ona hizmet etme yolunda Risaleti getirip takdim etmekle, peygamberlik derecesinin yücelik ve yüksekliğini de gösterdiğine bir îmadır. Evet, çünki عَلَى da ihtiyaren değil, ıztıraren Risalet yükünü kaldırmış olduğunun ve vahyi getiren vasıtanın da daha yüksek dereceli bulunduğunun kokusu vardır.

İşte, o hâs hususiyetten, Peygamber'in hissesi üzerindeki perdeyi kaldıran ise, o cüz'dür. Yani: Şu incelik ve hususilikleri dile getiren cüz'dür. İşte şu اِلَيْكَ bu incelik ve derinlikleri müştemil bulunmuş olmasına nazaran, bu kelam, yani وَمَا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ kelamı, îcazın nihayet hududunda olduğu zahir olmuş oluyor.