Önceki ayetlerle münasebet (1.Vecih)

Birinci vecih

Âyetin mecmû-u meali sabık âyetle olan nazımıdır. Buna göre bilesin ki: O âyetlerde Cenab-ı Hak Teâla vaktaki insanları kendine ibadet etmeye; ve kendisine (veya ibadetin hakikatına) iktikad getirmeye davet eyledi. Ve akaid ve ahkâmların delillerine icmalen işaret ederek usûllerini de zikreyledi. Bu âyette ise, gelecek ve bu âyete lahik olup eklenecek "üç lahikalar"la birlikte o usullere bakan ve delilleri içine alan ni'metleri sayarak; o akaid ve ahkâmın delillerini getirmiş, serdeylemiştir. Sonra bu âyette işaret edilmiş olan en büyük ni'metin "Hayat" olduğunu.. Ve bundan sonra gelecek ikinci âyette işaret edilen en büyük ni'metlerden birisi de; semavat ve zeminin tanzim edilmesiyle ancak mümkün olabilen hayatın kemali olan "Beka" olduğunu.. Ve sonra gelen üçüncü âyette ifade edilen büyük nimetlerden birisi de; kâinatın içinde ve bütün mahlukatın üstünde "beşerin tafdili ve tekrimi" (yani insan oğlunun faziletliliği ve kerimliliği) olduğunu., ve sonra dördüncü âyette beyan edilmiş olan en azim nimetlerden birisi de "beşere ilmi ta'lim eylemek" olduğunu hatırlatarak, ibadeti akaid ve ahkâmın delillerini serdeyleyip göz önüne sermiştir. İşte bütün bu nimetler ise, nimetin suretine nazaran "Delil-ül inâyet vel-gâyet" olduğu gibi; ibadetin sebeb ve illetinin de delilleridirler. Evet, akıllarda Cenab-ı Mün'im-i Hakîkinin in'amlarına karşı şükreylemek vâcib; ve nimetlerini inkar ve küfran ise, haram olduğunu hissettiriyor. Lâkin hakikata nazaran olsa; mebde' ve meâd'ın vücûduna (yani dünyaya gönderiliş ve ahirette dirilişin olacağına) bakan, isbat eden "ihtiraî delil'ler kısmından olmuş olur.

Hem yine şu âyet, sabık âyete, baktığı gibi; sabıkın sabıkı olan âyetlerdeki kâfir ve münâfıkların bahislerine de nazar eylemektedir. Yani bu âyetteki istifham-i inkarî-i taaccübî ile, o kâfir ve münâfıkların rüsvay ve rezilliklerini izhar eyliyerek, başlarına kakıldığına ve onları tehdid ve terhib eylediğine işaret etmiştir.