DERECELERİNE GÖRE MELEKLER

B. DERECELERİNE GÖRE MELEKLER

1. HZ. CİBRİL (aleyhisselâm)

Meleklere, Kur’ân ve Sünnet’te anlatılan vasıflarıyla inanmalı ve bu vasıflarla onlar tavsif edilmelidir. Aksi hâlde cahiliye devrinde olduğu gibi, bir kısım çarpıklıklara, aşırılıklara girilebilir. Nitekim bazıları onlara –hâşâ- “Allah’ın kızları” demişti.. Kur’ân, bu itikat inhirafını tashih ederek meleklerin gerçek hüviyetlerini ortaya koymuştur.117 Sünnet’te de meleklere ait birçok hususiyet ve keyfiyet zikredilmiştir. Melekler arasında bir kısım müşterekler olduğu gibi bir kısım mertebe farkları da vardır. Şimdi biz, en büyüklerinden bazılarına kısaca temas edelim:

Hz. Cibril, hayata mazhar. Gönülleri ihya, ona ait ulvî bir vasıf. Öyleki, onun nefhasıyla vücut bulan Hz. Mesih dahi -Allah’ın izniyle- ölüleri ihya edebiliyor; yani Hz. Mesih’e o cinsten mucizeler veriliyor.118 Cibril’in ayağını bastığı çamur bile, Samiri’nin buzağısına ses ilham ediyor.119 Bütün ilhamlar, kalb ve gönüllere gelen pek çok vâridât Cibril’in sesiyle-soluğuyla insanî idrak dalga boyuna ulaşıyor. Ve nihayet peygamberlere gelen vahiylere yine o, “yed-i emin”lik ediyor.

Kâinatın Fahrı’na getirdiği son mesajlar ile o, bütün cihanı diriltecek bir hayat iksiri solukluyordu. Kupkuru bir dünya bu mesajlarla diriliyor ve bataklık hâline gelmiş bir cihan, gelen vahiylerle gülistana dönüyordu.

Allah Resûlü, Cibril’i çok severlerdi. Hatta ona karşı minnet duygularıyla dopdoluydu. Onunla öyle bütünleşmişti ki, âdeta onsuz edemiyordu. Onlar, birbirisiz olamayan ikiz kardeş gibiydiler. Bir yönüyle onlar her türlü teşbih ve benzetmenin ötesinde tıpkı ikizlerdi.. zira her ikisi de “Âlemlere rahmet olarak gönderilme” sırrına mazhardılar. Bazen Cibril’in gelmesi gecikirdi.. işte o zaman, Allah Resûlü’nün iştiyak ve beklentisi dayanılamayacak ölçüye varırdı. Bir defasında yine böyle bir gecikme olmuştu. Cibril geldiğinde Efendimiz’in ilk sözü şu oldu:

“Yâ Cibril! Bizi daha fazla ziyaret etmene mâni nedir?”120

Sanki Efendimiz şöyle demek istiyordu:

Niçin bizi ihmal ediyorsun? Sen bir âlemde yaşıyorsun ki ben o âleme çıkamam. Hâlbuki benim yaşadığım yere sen çok rahatlıkla girebilirsin.

İbn Abbas diyor ki: Allah Resûlü, Cibril’in geleceği anı hep iştiyak içinde beklerdi. Zira Cibril, Cenâb-ı Hak’la O’nun arasındaki münasebeti temin ve tesis eden kader tayinli bir vasıtaydı.

Efendimiz’in Cibril’e bu sorusu karşısında hemen durumu tavzih eden şu âyet nazil oldu. Âyet, meleği konuşturuyor ve şöyle diyordu: “Biz ancak Rabbinin emriyle ineriz. Önümüzde, arkamızda ve bunlar arasında olan her şey O’na aittir. Rabbin asla unutkan değildir.”121

Buhârî ve Müslim bize şöyle bir hâdise daha naklederler: Cibril’in gelmesi 40 gün kadar gecikmişti. Geldiğinde Efendimiz ona: “İnmedin ey Cibril, iştiyaktan dayanamaz hâle geldim!” der. Buna karşılık Cibril de:

“Belki ben sana, senin bana olan iştiyakından daha fazla iştiyaklıyım. (Âdeta seni göreceğim anı dört gözle bekliyorum.) Fakat elden ne gelir ki, ben sadece bir memurum. (Git denirse gider, gel denirse gelirim.)”122 der.

Evet, meleklerin Allah’a en yakını olan Cibril ile bütün varlıkların Allah’a en yakını olan Hz. Muhammed (sallallâhu aleyhi ve sellem) arasında işte böyle bir iştiyak ve arzu vardı.

“Temizler temizleredir.”123 âyetindeki nüktenin bir işareti de bu olsa gerek.

Ahmed b. Hanbel’in Müsned’inde rivayet ettiği bir hadis-i şerifte Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmaktadır:

“Kul, Cenâb-ı Hakk’ın rızasını elde etmenin yoluna düştüğü (bütün işlerinde O’nun hoşnutluğunu gözettiği, safvet ve samimiyet içinde rıza-i ilâhiyeyi hedeflediği) zaman Cenâb-ı Hak, Cibril’e hitaben: ‘Benim falanca kulum, durmadan beni razı etmeye çalışıyor. (Beni razı etmek için elinden gelen her şeyi yapıyor.) Dikkat edin, Benim rahmetim onun üzerindedir.’ der. Cibril bunu duyar duymaz, bütün gök ehline seslenir: ‘Allah’ın rahmeti, falan kişinin üzerindedir. Ben de onun yanındayım.’ Bu ses gökte yankılanır ve bütün gök ehlince de tekrarlanır.”124

Buhârî ve Müslim’de ise vak’a şu şekilde ele alınır:

“Allah bir kulunu sevdi mi, Cibril’e ‘Ben filanı seviyorum, sen de sev!’ diye seslenir. Cibril de onu sever. Sonra sema ehline ‘Allah (celle celâluhu) filanı seviyor, siz de sevin!’ der. Sema ehli de bütünüyle onu sever. Ve bu kul için yeryüzünde kabul vaz’edilir. -Allahım, bizi onlardan kıl!-

Allah, bir kuluna da buğzetti mi, Cibril’e ‘Ben filana buğzettim, sen de buğzet!’ diye seslenir. Cibril de ona buğzeder. Sonra sema ehline ‘Allah filana buğzediyor, siz de buğzedin!’ der. Sonra da o kişi için yeryüzünde buğz (öfke ve nefret) vaz’edilir.”125 -Allahım, bizi öyle olmaktan koru, muhafaza eyle!-

Bu hadis, inanan insanların, sevgi veya nefretlerinin kaynağına ve planlandığı yere dikkat çekiyor. Allah’ın sevdiği bir insana mü’minlerin kalbleri sevgi ve muhabbetle dolup taşar. Yine Allah’ın buğzettiği bir insana da mü’minlerin kalbinde sadece buğz ve nefret bulunur. Bu tablonun bize ilham ettiği ayrı bir ölçü daha vardır. O da şudur:

Bir kâfirin, din düşmanının mü’minden nefret etmesi, onu sevmemesi, Allah huzurunda o mü’min için lehte şehadet olacak ve bir avantaj sayılacaktır. Hasen derecedeki bir hadiste buna işaret vardır. Hadis-i şerifte “Allah’ı o kadar çok hatırlayın, o kadar çok anın ki, neticede size deli desinler.”126 buyrulmaktadır.

Mü’min, emniyet ve itminan insanıdır. O, umumî sulhü temin etmek için vardır. Dünya onunla bir Cennet iklimine dönüşecektir. Ondan hiç kimse hatta bir karınca bile zarar görmez, görmemiştir ve göremeyecektir. Fakat buna rağmen, yine de kundakçılık yapan, anarşiyi körükleyen, bozgunculuktan başka bir şey bilmeyen kâfir onu sevmez, sevmemiştir ve sevmeyecektir. Zira ki, mü’mine karşı nefret, kâfirin ve küfrün tabiatında vardır.

Bu açıdan diyoruz ki, kâfirler tarafından sevilen herhangi bir mü’min kendini ciddî bir kritiğe tâbi tutmalı ve akıbetinden daima endişe etmelidir. Çünkü bu sevgi normal değildir. Hatta mü’minde mevcut bir eksikliğin emare ve işareti olma ihtimali vardır. Burada “sevme” ile “beğenme” ve “takdir etme”yi de birbirinden ayırmak gerekir. Kâfir, bizdeki fazilet ve meziyetlerden dolayı bizi beğenip takdir edebilir; ama asla sevmez. Kur’ân’ın “en büyük düşman”127 diye tarif ettiği kâfir, mü’mini nasıl sevebilir ki?

2. HZ. MİKÂİL (aleyhisselâm)

Efendimiz’e kurbiyet ve yakınlığı olan bir başka mukarreb melek de Hz. Mikâil’dir (aleyhisselâm). Tirmizî’nin rivayet ettiği bir hadis-i şerifte Efendimiz şöyle buyururlar:

“Muhakkak ki benim yer ehlinden iki vezirim, gök ehlinden de iki vezirim vardır. Yer ehlinden iki vezirim Ebû Bekir (radıyallâhu anh) ve Ömer (radıyallâhu anh), gök ehlindeki vezirim ise Cibril (aleyhisselâm) ve Mikâil’dir (aleyhisselâm).”128

Taberânî’de hadis şu ifadelerle nakledilir: “Allah beni dört vezir ile teyit buyurdu. Bunlardan ikisi yer ehlinden, ikisi de gök ehlindendir.”129

Şimdi bir de, bu hadis adesesiyle Efendimiz’in ulviyet, yücelik ve şânını görmeye çalışmalıyız.. evet meleklerin en büyükleri ona vezirlik yapıyor. Nebilerden sonra insanlığın en seçkini Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer de, yerde aynı makamı temsil ile Allah Resûlü’nün sağında ve solunda O’na iki sadık yardımcı oluyor.

Hz. Cibril ve Hz. Mikâil, melekler arasından seçilmişlerdir. Âyet: “Allah meleklerden de insanlardan da elçiler seçer.”130 demektedir. Bu seçkinliktir ki, onları Efendimiz’e vezir olma pâyesine yükseltmiştir. Nebilerden sonra insanlığın en seçkini olan Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer’e de aynı pâyenin verilmesi oldukça mânidardır. Sanki bu iki büyük sahabiden biri Cibrilliği, diğeri ise Mikâilliği temsil ediyor gibidirler.

Günümüzde beşer, İki Cihan Serveri’ni anlamada çok yaya bulunuyor. O’nu ancak kalb, ruh, duygu ve letâifini geliştirenler; ilmini, irfanını ve bunlarla gelen ilhamları aştıktan sonra, kalb ve kafa vahdeti içinde ve ufku cihanları içine alacak şekilde engin olanlar anlayabilirler. Ruh yapısı itibarıyla melekleşememiş insanların, O, meleklerin kendisine nöbettarlık yaptığı zâtı tam anlaması, tanıması ve idrak etmesi mümkün değildir.

Buhârî ve Müslim, Sa’d b. Ebî Vakkas’tan naklediyor:

“Uhud’da (bir rivayete göre Bedir’de), Allah Resûlü’nün sağında ve solunda nöbet bekleyen beyaz sarıklı iki kişi gördüm. Muhtemel bir saldırıya karşı O’nu bekliyorlardı. Hâlbuki ben bu şahısları ilk defa görüyordum.”131

Uhud’da bir başka hâdiseye daha şahit oluyoruz: Mus’ab b. Umeyr (radıyallâhu anh) şehit düşüyor ama Allah Resûlü’nün hemen önünde bir başka Mus’ab akşama kadar savaşıyor. Akşam üstü Allah Resûlü ona hitaben “Mus’ab!” diye seslenince, bu şahıs “Yâ Resûlallah! Ben Mus’ab değilim!” diyor.132 İş o zaman anlaşılıyor. Mus’ab melekleşince, o esnada bir melek de Mus’ablaşıyor.

Hiç şüphe yoktur ki, ister beşer arasında yakınlık kazanıp Allah Resûlü’ne hizmet edenler, isterse melekler arasında ünsiyetle O’na yakın olanlar, mutlaka Allah katında hususî bir şerefle taltif edilmişlerdir. Haddizatında Cibril ve Mikâil çok şerefli birer elçidirler; ancak, Allah Resûlü’yle beraber olma ve O’na hizmet etmeleri bu iki şerefli elçiye daha bir derinlik kazandırmıştır.

3. HZ. İSRAFİL (aleyhisselâm)

Hz. Cibril’in nasıl Allah Resûlü’yle münasebeti var, öyle de Hz. İsrafil’in de ayrı makamı temsilen Efendimiz’le farklı bir münasebeti var. Zaten, hepsinin en ciddî münasebeti de neticede Allah ile...

Daha önce zikrettiğimiz hadiste de işaret edildiği gibi, Hz. İsrafil (aleyhisselâm) yaratıldığı günden beri Cenâb-ı Hak’tan “Sûra üfle!” emrini intizar etmektedir. Elbette bu, İsrafil’in (aleyhisselâm) dimdik ayakta beklediği ve başka hiçbir iş yapmadığı mânâsına gelmez. Belki o, ulvî ve yüce hakikatiyle, kulluğunu ilan ve ifade için, Cenâb-ı Hakk’ın huzurunda böyle kıyamda dururken, aynı anda kendisine verilecek diğer mükellefiyetleri de beklemekte ve verilen her emri yerine getirmek üzere huzurda elpençe divan durmaktadır:

Ondaki mârifet de aynen “Rabbimle aramda nurdan yetmiş veya yetmiş bin perde var, O’nu nasıl görebilirim. Ve ben bir adım daha atsam, yanar kül olurum!” diyen Cibril’in mârifeti gibidir. Zira o da mukarrebtir ve Allah’a en yakın dört melekten biridir.

Efendimiz’den şöyle bir vak’a naklederler:

“Safa Tepesi’nde Cibril ile beraber oturuyorduk. –Demek ki hâdise, Efendimiz Mekke’de iken cereyan etmiş.- Ben Cibril’e az hâlimi arz ettim. ‘Günler var ki Âl-i Muhammed’in evine bir avuç un veya kavut girmiş değildir!’ dedim. Ben sözümü bitirmiştim ki, gökte kıyamet kopuyor gibi bir tarraka, bir gürültü duyuldu. Sordum: ‘Yoksa kıyamet için emir mi verildi?’ Cibril: ‘Hayır, senin biraz evvelki sözlerin semada duyulunca, İsrafil’e buraya gelmesi için emir verildi.’ dedi.

Ve derken İsrafil yanımızda belirdi. Bana hitaben: ‘Yâ Resûlallah, Cenâb-ı Hak, senin biraz evvel söylediklerini duydu. Ve yerin bütün hazinelerinin anahtarlarıyla beni sana gönderdi. İstersen (Hz. Süleyman gibi) melik bir peygamber ol. İstersen tevazu içinde, bir kul peygamber olarak kal!’ dedi. O esnada Cibril’in yüzüne baktım. Bana ‘Rabbine karşı mütevazi ol!’ diye işaret ediyordu. Ben de Cibril’in dediğini tercih ile ‘Bir gün tok olup şükreden, diğer gün aç olup tazarruda bulunan bir kul peygamber olmak isterim.’ şeklinde İsrafil’e cevap verdim.”133

Görüldüğü gibi, nasıl Hz. Cibril, Allah Resûlü’nün bir vefadar dostuydu; öyle de İsrafil (aleyhisselâm) O’nun sadık bir dostu ve sadık bir arkadaşıydı.

Kur’ân-ı Kerim, Allah Resûlü’nün bu vefadar dostu İsrafil’den ve onun bütün cihanı ilgilendiren vazifesinden yer yer bahisler açar.

“Sûr’a üflendi, göklerde ve yerde olanlar (korkudan) düşüp bayıldılar. Ancak Allah’ın dilediği kaldı. Sonra ona bir daha üflendi, birden onlar kalktılar, bakıyorlar.”134

Âyette “Ancak Allah’ın dilediği ayakta kalır.” denilmekte ve ihtimal mukarreb meleklerin vefat etmeyeceğine işaret buyrulmakta. Zaten, Cenâb-ı Hakk’a dayanan, varlığını O’nunla sürdüren ve mânâ-i harfî cihetiyle varlığını O’nun varlığından bilen şuur sahiplerinin bu mânâda ölümsüzlüğü de aşikârdır.

İsrafil bir münadi, bir davetçidir. Onun için âyet şöyle demektedir: “Dinle, o gün münadi (İsrafil) yakın bir yerden çağırır.”135 Herkes mezarında sessiz yatarken, zerreler âleminde, bir mânâda darmadağınık vaziyette iken ve ruhlar kendilerine ait berzahta, maruz kaldıkları keyfiyetin koridorlarında dolaşırken hemen çok yakınlarında bir ses, bir soluk duyacaklar. Bu, onların kalkmaları gerektiğini haber veren İsrafil’in ses ve soluğudur. Bütün varlık bu ses ve solukla yeniden dirilecektir.

İsrafil bir “dâi”, bir çağırıcıdır ve insanları mahşerde toplanmaya çağıracaktır.

“Öyleyse sen de onlardan yüz çevir; o çağırıcının görülmemiş, tanınmamış bir şeye çağırdığı gün, gözleri düşkün düşkün (zillet içinde) kabirlerden çıkarlar; tıpkı yayılan çekirgeler gibidirler.”136

İşte böyle dehşetli bir günün davetçisi, çağırıcısı olarak, Cenâb-ı Hak’tan emir bekleyen bu şanı yüce melek, Allah Resûlü’yle olan irtibatı ve dostluğu adına elbette O’nun ümmetiyle de alâkadar ve ilgili bulunmaktadır. Kim bilir, ümmet-i Muhammed’in gaflet içinde bulunuşu, kıyamet sûrunu üfleyecek bu meleği ne kadar üzmekte ve mahzun etmektedir. Belki o da, hâlimizin ıslahı için dua eden meleklerden biridir...

4. ... Ve HZ. AZRAİL (aleyhisselâm)

İnsan, hayata attığı ilk adımını -ki orası ana rahmidirbir melek eşliğinde attığı gibi, bu hayattan ayrılık adına, ahiret âlemine doğru attığı ilk adımını da yine bir melek eşliğinde atar. İnsana bu son anında eşlik etme de melâikeye ait vazifelerden biridir. Bu vazifeyi de en zirve noktada Hz. Azrail (aleyhisselâm) temsil etmektedir. Bu sebepledir ki ona “Melekü’l-Mevt” (Ölüm Meleği) adı verilir.137

a. Hz. Azrail Bütün Ruhları Nasıl Kabzediyor?

Hz. Azrail’in bir fert olmasının, bütün ruhları kabzetmesine mâni bir yanı yoktur. Bulunduğu yerden bir şua gibi aksederek, istediği yere elini uzatabilir ve istenilen tasarrufta bulunabilir. (Meseleye daha önce aktardığımız bilgilerle yaklaşalım.) Ona, ne mesafelerin uzaklığı, ne de münasebet kurduğu şahısların çokluğu mâni olamaz. Güneşin bir tek şey olmasına rağmen, kendisine bağrını açan ayinelerin kabiliyetlerine göre, her yerde görülüp hissedildiği ve tesirine şahit olunduğu gibi, tamamen nur ve nuranî olan melekler, evleviyetle her yerde görünebilir ve icraatta bulunabilirler.. hayat üfleyebilir ve ruhları kabzedebilirler.

Kaldı ki, can alan ve ruhları kabzeden haddizatında Allah’tır (celle celâluhu). Azrail’e (aleyhisselâm) gelince, Hakk’ın her işinde bir kısım nezaretçi ve alkışçıları olduğu gibi, ruhların kabzedilmesi işinde de o, bir nezaretçi ve alkışçıdır. Her yerde hâzır ve nâzır olan Yaratıcı, akla, hayale gelmez ve hesap altına girmez pek çok işi birden yaptığı gibi, milyarlarca varlığı aynı anda hem var hem de yok edebilir.

İşte bu baş döndürücü kudret ve bütün eşyayı her an görüp bilen sonsuz ilimdir ki, bazıları akıldan uzak görseler bile, kâinatın zerreleri adedince işleri bir arada şaşırmadan görebilir ve her yerde ölenlerin ruhlarını da kabzedebilir.

Ayrıca, ruhları kabzetme işini ister Yüce Yaratıcı, isterse Azrail (aleyhisselâm) yapsın; her ruhu kabzedilecek zat, vadesi dolunca ona teveccüh eder ve ruhu kabzedilir. Bir fikir verebilmek için şöyle bir misal arz edebiliriz. Meselâ, aynı frekansta çalışan binlerce radyo gibi alıcılar düşünelim; bunların çalıştığı frekansta gönderme yapan bir “göndermeç” düğmesine dokunulduğu an, hepsine bir sinyal ve olursa mors alfabesinden bazı harfler duyulmaya başlar.

Aynen onun gibi acz, fakr ve ihtiyaç çehreleriyle, güçlü ve müstağni bir kapıya yüzleri dönük bulunan mahlukat, vade ve müddet bitimi düğmesiyle, hayat üfleyen ve hayat kabzeden Zât’a karşı ne zaman açılırsa, ya oldurucu veya öldürücü sinyalleri ruhunda duymaya başlar.

Âciz beşer, bir telsiz şarteli veya bir bilgisayar tuşlarıyla, kilometrelerce ötedeki cihazlarla oynayabilirse, neden bizim kayıtlı bulunduğumuz kusur ve noksanlıklardan uzak olan Zât, bir anda, canlı makinelerden ibaret olan insan ruhuyla münasebet kurmasın, istediği zaman onun ruhunu alıp ve istediği zaman da devam ettiremesin?

Ruhların kabzedilmesi hususunda farklı mütalâalar vardır:

1. Daha önce söylediğimiz gibi, her canlıya hayatı veren Allah’tır (celle celâluhu). Hayatı alan da yine O’dur. Buna göre Azrail’in (aleyhisselâm) vazifesi sadece bu muhteşem icraata nezaret ve bu icraatı alkışlamaktır.

2. Allah’ın emri ve izniyle her ruhu Azrail’in (aleyhisselâm) kabzetmesidir ki, bir ferdin tek başına bu kadar şeyi yapmasının mümkün olacağına dair bir kısım misaller vererek meseleyi daha önce aydınlatmaya çalışmıştık.

3. Kâinat çapında cereyan eden bütün işlere, bir temsilci başkanlığı altında pek çok melek nezaret ettiği gibi, ruhların kabzedilmesi vazifesinde de Hz. Azrail’e (aleyhisselâm) yardımcı olacak birçok melâike vardır ve bunlar sınıf sınıftırlar. Bir kısmı incitmeden, telaşlandırmadan, usulcacık kabzediciler; bir diğer sınıf ise, aldıkları ruhu bulutlar gibi semalarda yüzerek Yüceler Yücesi’ne ulaştırıcıdırlar ki, Kur’ân bu sınıfların hepsine işaret eder.

“O yerinden koparan ve derinden daldırıp çekenlere ve usulcacık çekip alanlara ve yüzüp yüzüp gidenlere kasem olsun!”138

Bu itibarla, ruhu kabzedilecek her ferde, ayrı ayrı gönderilecek pek çok melek vardır ve bunların hepsi Hz. Azrail’in (aleyhisselâm) kumandası altındadır. O, Allah’ın (celle celâluhu) emriyle, iyi ve kötü ruhlara göre değişik melekler gönderir ve ruhları kabzettirir.

Netice olarak diyebiliriz ki, tereddüte düşüp de “Azrail bir tek olduğu hâlde bunca ruhu nasıl kabzediyor?” sorusuna sebebiyet veren, evvelâ bir anlayış inhirafıdır. Oysaki yukarıdaki misallerden de anlaşıldığı üzere, melek ne yaradılışı itibarıyla, ne de mahiyetiyle asla insana benzememekte; insana benzemediği gibi, icraat itibarıyla da tamamen ondan farklı bir durum arz etmektedir. O, tıpkı insan ruhu gibi temessül eder, bir anda pek çok yerde bulunabilir ve pek çok şeyle münasebet kurabilir.

Günümüzde bir hayli yaygınlaşmış bulunan medyumluk, ruh çağırma ve görünmeyen varlıklarla münasebet kurma, hatta ispirtizma ve manyetizma gibi şeyler, fizik kanunlarını aşan ve onların ötesinde akıl almaz işler gören pek çok şuurlu ve müşahhas kanunların mevcudiyeti mevzuunda kanaat-i kat’iye verecek mahiyettedir. Binaenaleyh bu kabîl varlıkların benzerleri olan melâike, bunların kat kat üstünde vazife görebilir ve tasarrufta bulunabilir. Hele hele, ruhların kabzedilmesi gibi bir vazifede, her canlı, hayat müddetinin bitimiyle bu vazifelilerle aynı frekansa girerse... Bir de mükelleflerin bir tane değil de, sayılmayacak kadar çok olduğunu ve her vefat edecek zata gidebilecek bir meleğin mevcudiyetini düşünürsek, tereddüte sebebiyet verecek bir hususun kalmadığını görürüz. Yine de her şeyin doğrusunu ancak Cenâb-ı Hak bilir...

Burada çokça sorulan bir soruya cevap vermek gerekiyor. Soruda şöyle deniliyor:

Azrail (aleyhisselâm) bir tane olduğu hâlde bir anda vefat eden bir sürü insanın ruhunu nasıl kabzediyor?

Önce bu soruda beşerî ölçü ve kıstasların bizleri yanılttığını görüyoruz. Meleğin insana benzetilmesi bir yanlışlık olduğu gibi, “nomen”i “fenomen”de görmek, ruhun fonksiyonunu cesette aramak da birer yanlışlıktır. Buna binaen, sualin ortaya çıkmasına sebebiyet veren anlayış inhiraflarını ve terminolojik hataları izah etmeden soruyu cevaplandırmak muvafık olmayacağından, evvelâ, inhiraf noktalarının aydınlatılmasına ihtiyaç var.

Melek, tâbi bulunduğu âlem itibarıyla, hilkat ve mahiyeti, mükellefiyet ve vazifeleriyle tamamen farklı bir varlıktır. Onu, kendi âlemine bakmadan, mahiyet ve vazifesini düşünmeden tahlil etmek, hakkında hükümler vermek, elbetteki hatalı olacaktır. Bu itibarla, evvelâ onun, bu yönleriyle tanınmasında zaruret var. Ayrıca soruya müstakil bir cevap teşkil etmesi açısından daha önce temas ettiğimiz bazı hususların tekrarı da gerekmektedir.

Melek, kuvvet demek olan “melk”den veya elçilik mânâsına gelen “mel’ek”den alınmıştır. Birincisi itibarıyla çok kuvvetli, belki ayn-ı kuvvet mânâsına; ikincisi itibarıyla da emr-i ilâhînin âhize ve nâkilesi (alıcı-verici) olarak elçilik mânâsına gelir.

Bu üstün vasıflar Cenâb-ı Hakk’ın yarattığı umum meleklerde bulunur. Bilhassa, vahyi getirmekle vazifelendirilenlerde bulunması zarurîdir. Bu üstün varlıklar, hayata-memata nezaret edenlerden alın da, Arş-ı İlâhî Hamelesi ve Hak divanının gözü hayret dolu vazifelilerine kadar geniş bir sahada, Allah’ın icraatına nezaret ve temâşâ ile mükelleftirler.

Makro âlemden mikro âleme kadar, bütün değişme ve tahavvüller, bütün terekküp (sentez) ve çözülmeler hep bu kuvvet ve elçilik temsilcisi meleklerin nezaretinde olduğu gibi, Allah’ın “Kelâm” sıfatından beşere gelen teşriî emirler de, yine bu emin ve güçlü varlıklar tarafından temsil edilmektedir. Âlemşümul (evrensel) cazibe ve dafia (çekme ve itme) kanunlarından, elektronların çekirdek etrafındaki muntazam hareketlerine kadar, bu ağır ve ince işlere nezaret, ne müthiş bir kuvvet istemekte ve ne emin elçiliği gerektirmektedir!..

Melekler, o kadar eşya ve hâdiselerin o ölçüde içindedirler ki, onlarsız ne bir yağmur damlası, ne de bir gök gürültüsü düşünmek mümkün değildir. İşte şeriat-ı fıtriyede (kâinatta cereyan eden kanunlar) bu şuurlu kuvvetler, her şeyi elinde tutan Hakk’ın sonsuz kuvvetinin -kabiliyet ve istidatlarına göre- onlardaki tecellîsinden ibaret olduğu gibi, bu büyük ve muhteşem tecellînin nokta-i mihrakiyesi olan, en değerli varlık insanoğlunun, hareket ve davranışlarını düzenlemek üzere, ilâhî âlemden esip esip gelen vahiy ve ilham meltemleri de, yine vahiy ve ilham sahibinin onlardaki tecellîsinden başka bir şey değildir.

Bu itibarla, Yaratan’la yaratık arasında vasıta olan ve Yaratıcı’nın muhteşem kudretine dayanarak, atomlardan nebülözlere kadar geniş bir sahada, melekûtî güç ve kuvvetin nezaret ve tasarrufunun vazifelileri olan melekleri beşere benzetmek ve beşer için zarurî olan bir kısım kayıtları onlar için de vârid görmek, bir düşünce inhirafı ve bir cehalet ifadesidir.

Evet, eğer melek de insanlar gibi sırtında maddî bir ceset taşıyıp da çözülme ve dağılmaya maruz kalsa ve her canlı gibi zaman tarafından aşındırılsaydı, onun hakkında vereceğimiz hükümlerde, insanı bir ölçü, bir mikyas kabul etmek mümkün olurdu. Hâlbuki, bütün bu farklılıklar var; hem de iki sınıfın birbirine kıyas edilmesini imkânsız kılacak kadar var!..

Melekler, yaratılış itibarıyla da insandan farklıdırlar. Bu farklılık, onların çok geniş bir sahadaki mükellefiyetleriyle alâkalı bulunmaktadır. Yaradılışlarındaki bu duruluk ve nurluluk, onları daha nüfuzlu ve daha seyyal kılmaktadır. Bir anda pek çok ruha aksetme, pek çok göz tarafından görülme ve birken çokluk cilvesiyle tezahür etme gibi hususiyetlere malik bulunan melâike, Hz. Âişe’nin (radıyallâhu anhâ) naklettiği bir hadise göre nurdan yaratılmışlardır.139 Bu itibarla da, nurun hususiyetlerine mazhardırlar.

Kaldı ki, mahiyetleri latîf olan melekler, güneş gibi maddî ve kesif şeylerden de çok farklıdırlar. Onların, değişik şekil ve suret almaları kabil olduğu gibi, bir anda değişik şekillerde görülmeleri de kabildir. Öteden beri dindarlar arasında, şimdi ise yaygınlaşmış şekliyle sosyete mahfillerinde, bu temessül keyfiyeti, o kadar bilinen bir mevzu hâline gelmiştir ki, erbabınca, tecrübeye dayalı neticeler kadar kat’îdir. Her gün, gazete ve mecmua haberlerinde, herhangi bir insan dublesi ve bir perispirinin, cismin bulunduğu yerden çok uzaklarda bulunması ve bulunduğu yerlerde iktidar ve tasarruf izhar etmesinden bahsedilmektedir ki, meselenin aslı ne olursa olsun, ruh gibi latîf varlıkların cisme nispetle daha seyyal, daha aktif ve daha muktedir olduğunu göstermektedir.

Bu madde ötesi seyyaliyet ve cevvaliyet, cismin rağmına ikinci varlığın daha aktif olduğunu gösterdiği gibi, ruha nispeten daha cevval olan melâikenin tabiat kanunlarının üstündeki fonksiyonuna da işaret etmektedir.

Melâike ve ruhların temessülleri, öteden beri bilinen şeylerdir. Başta nebiler olarak pek çok gönül erbabı bu mevzudaki müşâhedelerini anlatmış ve avamdan pek çok kimseyi de buna şahit göstermişlerdir.

Cebrail’in (aleyhisselâm) değişik suretlerde görünmesi ve hangi hâdise münasebetiyle gelmişse, o hâdiseye göre şekil alması; meselâ, vahiy esnasında elçilik vazifesine uygun bir şekilde140; muharebe sırasında da bir muharip suretinde zuhur etmesi141 gibi durumlar, hep temessüle misal olabilecek şeylerdir. Meleğin temessülü hem çok hem de umum melekler için vâkidir. Cibril (aleyhisselâm) Hazreti Dıhye (radıyallâhu anh) suretinde göründüğü142 gibi, ismini bilemediğimiz bir başka melek de “Uhud” harbinin en hareketli anında Mus’ab b. Umeyr şekline girerek Resûlullah’ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) önünde akşama kadar harbeder.143 Keza pek çok melekler, Zübeyr b. Avvam suretinde Bedir harbine iştirak ederek mü’minlerin kuvve-i mâneviyelerini takviyeye medar olurlar.144

Hak dostlarının, buna benzer şekilde, gayb âleminin erleriyle temasları sayılamayacak kadar çoktur. Hele, rüyalar vasıtasıyla umum halka tezahürü, meselemize, inkâra meydan bırakmayacak şekilde kuvvet kazandırmaktadır. Hemen hemen herkes bildiği ve tanıdığı ve kendisiyle yakından alâkadar görünen bir ruhun, rüyalar vasıtasıyla kendisine yol gösterdiğine, ışık tuttuğuna şahit olmuştur. Ne var ki, bir kısım kimseler rüyaların ancak bir kısmı için bahis mevzuu olan “şuuraltı” meselesini ta’mim ederek bu işin de anlaşılmaz hâle getirilmesine çalışmaktadırlar. Veyl olsun cehalete!

Bu meselenin tamamını, melâike, temessül ve ruhlarla alâkalı hususların tafsilen anlatıldığı bölüm ve yerlere havale ederek, netice olarak diyebiliriz ki, her varlık aynalarda misaliyle göründüğü gibi, melek de kendisine ayna olabilecek her yerde görünebilir, hem de maddî ve kesif cisimler gibi, sadece şekil olarak değil, aynıyla ve bütün fonksiyonlarıyla görülebilir...

b. Ruhları Kabzeden Meleklerin Farklı Görüntüleri

İster ruhları bizzat Hz. Azrail kabzetmiş olsun, isterse bu işi o, avene ve yardımcılarına yaptırıyor bulunsun, netice değişmez ve her insan, amelinin durumuna göre temessül eden bir melekle karşı karşıya kalır ve son nefesini bu hâlet içinde verir.

Eğer vefat eden, mü’min ve salih amel sahibi bir insan ise, onun ruhunu almaya gelen melek “Hemen çekip alanlara.”145 âyetinde işaret edildiği gibi neşe ve sürur dolu olarak gelir; huzur dolu bir atmosfer içinde o ruhu kabzeder. Ruhu kabzedilen insan, o hâlette iken bazen çok cüz’î bir acı hissetse bile ekseriyetle acı duymuş sayılmaz.. o, Mele-i A’lâ’nın müşâhedesiyle kendinden geçer ve meleklerin teşyi ve karşılamalarıyla yüceler yücesi âleme doğru kanat çırpan ruhunu seyreder. -Allahım, bize de böyle bir netice nasip eyle!-

Kâfirler ise kendi amelleri cinsinden korkunç yapılı meleklerle karşılaşırlar. Son anda açılan gözleriyle gidecekleri yeri müşâhede ederler ki, bu manzara onların içini korkuyla, endişeyle doldurur. “Andolsun söküp çıkaranlara.”146 mealindeki âyette de buna işaret vardır.

Onların ruhu, su dolu büyük bir kovanın derin bir kuyudan çıkarılması gibi ağır ağır ve yine onların ruhu, diken üzerine atılmış ipekli bir kumaşın sökülüp alınması gibi parçalana parçalana kabzedilecektir. Onlar binbir çeşit ızdırabı ruhlarında yaşayacak ve kapkaranlık bir ruhla bu dünyadan göçüp gideceklerdir. -Allahım, bizi bu kötü akıbetten muhafaza eyle!-

Kâfirlerin bu son durumlarını Kur’ân şöyle dile getirir:

“Görseydin o inkâr edenleri; melekler onların canlarını alırken yüzlerine ve arkalarına vuruyorlar. ‘Haydi kavurucu azabı tadın!’ (diyorlardı.)”147

Bunun bir mânâsı da şudur; o anda kâfirlerin maruz kaldığı azabı tasavvur dahi edemezsin, öyle şedit ve öyle ızdırap vericidir ki..!

Hâlbuki mü’minin ruhu kabzedilirken, nasıl neşe ve sürur havası eserse, daha sonra meleklerin elinde, solması istenmeyen bir demet gül gibi elden ele dolaşarak Mele-i A’lâ’ya yükselirken de aynı sürur ve neşe hissedilir. Ve uğradığı her yerde bu ruh, ilgi, alâka ve iltifat görür. Zaten o ölüm anında da gözünün alabildiği ölçüde kalabalık bir melek topluluğu tarafından karşılanmıştır. Onun semaya doğru ilk kanat çırpışları nasıl başlamışsa kabirden haşre, haşirden sırata, oradan da Cennet’e uzanan yolculuğu yine aynı şekilde devam edecektir. Zira insan nasıl yaşarsa öyle ölür ve nasıl da ölürse öyle haşrolur.

c. Kabirde Sual Melekleri ve Mü’minin Durumu

Kabirde mü’min, sual meleklerine cevabını tam verir. Onların, “Rabbin kim? Peygamberin kim? Dinin hangi din?”148 gibi sorularına mü’minin cevap vermesi çok kolay olur. Zira, “Allah, inananları, dünya hayatında da ahirette de sağlam sözle tespit eder.”149 âyetinin de işaret ettiği gibi o, dünyada iken bir “Kavl-i sâbit Değişmeyen söz” olan tevhidi tekrar etmiş durmuş ve bu ifadeler onun gönlüne ve şuuraltına iyice yerleşmiştir. Orada aklı başına gelir gelmez de aynı şeyleri söyleyecektir. Çünkü o, dünyada iken kelime-i tevhidle bu derecede bütünleşmiştir.

Ben, nice inanan insan gördüm ki, ölüm anında, baygın ve kendinden geçmiş olduğu hâlde dili durmadan kelime-i tevhid çekiyor veya en kudsî söz olan “Allah” kelimesini yüzlerce, binlerce defa tekrar edip duruyor... Hele birisi var ki, sirozdan yatıyordu. Ağzında dili o kadar büyümüştü ki, zor dönüyordu. Ne var ki o hiç durmadan “Allah, Allah” diyordu. Zira bu kelime onun ruhuna, canına ve bütün varlığına sinmişti. Hayatını “Allah, Allah” söyleyerek geçirdiği için de öyle ölüyordu.

İmam Kurtubî diyor ki: “Ben birçok insan gördüm. Bunlardan kimisi ölüm anında, ‘Sepeti getir, otu götür, samanı ver, atı bağla!’ diyordu.. kimisi de cihad aşkı ve iştiyakıyla tutuştuğundan, ‘Atımı getirin, kılıcımı bana verin, beni atıma bindirin, cihada gitmek, Allah’ın yüce ve yüksek adını yüceltmek istiyorum!’ diyordu. Herkesin ömrü, amelinin cinsine göre mühürlenip noktalanıyor ve herkes de bu son anında ameline yakışır bir meleğin temessülüyle karşılaşıyordu...”150

İşte her insana ayrı bir keyfiyette görünme ve insanların ruhlarını bu görüntü ve keyfiyet içinde kabzetme de yine meleklerin vazifelerinden bir vazife, onların yüklendiği misyonlardan bir misyondur. Anlattığımız bu son husus da insan-melek münasebetine ait ayrı bir buud...

5. HAMELE-İ ARŞ

İsterseniz şimdi de, bir başka grup melâikeyi, “Hamele-i Arş” denilen Arş’ı yüklenmiş melekleri Kur’ân’dan takip edelim:

الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ * رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

“Arş’ı taşıyanlar ve onun çevresinde bulunanlar Rabbilerini överek tesbih çekerler, onların Rabbileri hakkında kanaatleri de pek kavîdir ve mü’minler için şöyle mağfiret dilerler: Rabbimiz, rahmet ve bilgi bakımından her şeyi kapladın. Tevbe edip Senin yoluna uyanları bağışla, onları Cehennem azabından koru. Rabbimiz, onları ve babalarından, eşlerinden, çocuklarından iyi olan kimseleri onlara söz verdiğin Adn Cennetlerine sok. Şüphesiz üstün olan, hikmet sahibi olan Sensin, Sen.”151

Arş-ı İlâhî’yi taşıyan (taşıma keyfiyeti bizce meçhul), nazarları vücub âlemine müteveccih olan, rahmet semasının tercümanı bu nuranî kullar, bizimle doğrudan irtibatları bulunmadığı hâlde, en çok muhtaç olduğumuz bir meselede imdadımıza koşuyor ve Arş’ın etrafında pervaz ederken affımız için Rab’den bizim adımıza istiğfarda bulunuyorlar.

يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ “Rabbilerini överek tesbih ederler.”

Onlar Cenâb-ı Hakk’ın hem cemalinden haberdar hem de O’nun celâline karşı hayranlık ve hayret içindedirler. Yani “kurb” ve “bu’d”un âdâbına riayetin temsilcileridirler. “Bir adım daha yaklaşsak mahvoluruz!” şuuru kurbun; Cenâb-ı Hakk’ın ilim ve kudretinin ihatası dışında bir zerrenin dahi olmayacağı hakikatini bilmek de bu’dun bir tezahürüdür. Onun içindir ki, onlar, Cenâb-ı Hakk’ın esmâ, sıfât ve zâtî cilvelerinin yakınlığını gördükçe “hamd”, cemalinin cilvelerini uzaktan uzağa seyrettikçe de “tesbih” ederler.

وَيُؤْمِنُونَ بِهِ “Onların Rabbileri hakkında kanaatleri de pek kavîdir.”

Zaten böyle olmasa, “hususî kurb”e mazhariyetleri mümkün olmaz. Zira “kurb-i umumî”, herkesi ve her şeyi şemsiyesi altına almasına mukabil, “kurb-i hususî” imana dayanır ve hergün ayrı bir iman derinliği ile kıvrıla kıvrıla O’na uzanır.

وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا “Ve mü’minler için mağfiret dilerler.” Demek ki onlar, bize daima şefkat ve merhamet nazarıyla bakıyorlar. Bizim amellerimiz, bizi onların her an müşâhede ettikleri celâlî tecellîlerden kurtarmaya yeterli değildir. Allah’ın çizdiği yola gitme ve durmadan hatalarımız için tevbe etme elimizdeki tek sermayedir. İşte Hamele-i Arş da, bizim elimizde bir çekirdek mesabesinde bulunan bu sermayenin mağfiret sünbülü vermesini istiyor ve “Tevbe edip Senin yoluna uyanları bağışla!” diyerek bu vesile ile bizi Cehennem azabından korumasını Cenâb-ı Hak’tan talep ve niyaz ediyorlar.

Yukarıdaki hadiste152 Cibril’e muhatap olduğu bildirilen melekler “Hamele-i Arş’tır. Zira mukarreb dört melekten sonra Allah’a en çok yakın olan onlardır.

Arş’ın taşıyıcıları mânâsına gelen “Hamele-i Arş”ın sayıları hakkında Kur’ân’da şu bilgi vardır: “Melekler de onun kenarındadır. O gün Rabbinin tahtını üstlerinde sekiz melek taşır.”153

Belki bu sekiz melek sekiz sınıfı temsil etmektedir. Ancak hem temsil keyfiyeti hem de meleklerin bizzat kendi şekilleri bizce meçhuldür. Efendimiz de bu mevzuda bize fazla malumat vermez. Ebû Dâvûd’un rivayet ettiği bir hadiste şöyle denilir: “Size Hamele-i Arş’tan bir meleği anlatmam üzere bana izin verildi. Onun kulak memesiyle boynu arasında yedi yüz senelik mesafe vardır.”154

Bu hadisten şu hususları öğreniyoruz:

Birincisi: Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) her bildiğini ve her müşâhede ettiğini bizlere aktarmış değildir. Zira öyle meseleler vardır ki, bizim dinî veya içtimaî hayatımızla hiçbir alâka ve irtibatı yoktur. Böyle meseleleri Efendimiz bizlere aktarmamış olabilir.

İkincisi: Efendimiz’in her söylediği ve anlattığı, Cenâb-ı Hakk’ın izin ve müsaadesine bağlıdır. Yani anlatılanlar vahiy bağlantılıdır. Müsaade edilmeyen hususlarda O’nun bize bir şeyler söylemiş olması söz konusu değildir.

Üçüncüsü: O’nun kendi şahsına bakan bir irfanı vardır ki, O, bu yönüyle Makam-ı Mahmud’a yükselmiştir. Bilinebilecek her şey, müşâhede edilebilecek her manzara O’nun irfanında erimiş ve O, bu irfan peykiyle semalara yürümüş ve mârifet gemisiyle, makamların en ulvîsi olan Makam-ı Mahmud sahiline demir atmıştır. Yani birçok malumat ve müşâhede -ki miraçta bunun sayısız örnekleri vardır.- O’nunla beraber erimiş ve O’nunla bütünleşerek ahirete intikal etmiştir. Allah Resûlü bu sırlarını başka hiç kimseye fâşetmemiştir. Zira bir başka idrakin onları hazmetmesi imkân haricidir.

Dördüncüsü: Mademki bu melekler, bu şuurlu ilâhî kanunlar, bütün kâinatı kuşatmıştır, öyle ise bizim kalb ve gönül hayatımız da aynı kuşatma altındadır. Durum böyle olunca, bizim kalb itminanımız onlarla münasebet kurmaya, onların meydana getirdiği mânevî atmosferlerle rezonans olmaya bağlıdır. Bu münasebet ve rezonans temin ve tesis edildiği nispette de, Allah’tan bize nurlu ve bereketli haberler gelecektir. Bizim onlardan kopukluğumuz ise, aksi neticeleri doğuracak, kalb ve gönlümüz zulmanî haberlerin işgaline uğrayacaktır. Onun içindir ki, meleklerle bütünleşmek çok mühimdir. Onlarla bütünleşmek için de onları sevmek, sevmek için de onları bilmek şarttır.

O melekler ki -tabir caizse- bir elleri Arş’ta diğer elleri ise bizim kalb ve latîfelerimize kadar uzanmış durumdadır. Zaman ve mekân kaydından münezzeh ve melekût âleminin bu safî varlıkları, durmadan bizim his dünyamızı hallaç edip yoğurmaktadır. Onlar her an, her yerde Cenâb-ı Hakk’ın izin ve emriyle bulunabilirler.

İşte bu vasıflara sahip meleklerle münasebet kurma, insanı ulvî âlemlere uçuyor gibi bir mazhariyete erdirir. Bast hâli dediğimiz hâl, bunun bir tezahürüdür. Yani insanın ruh dünyasındaki inkişafı, meleklere ait âlemden gelen meltemlerin tesiriyledir. Bütün karamsarlık ve kötümserlikler ise, kabz hâlinin bir tezahürüdür ki, Cenâb-ı Hakk’ın “Kâbız” isminin tecellîsiyle meydana gelmektedir. Yani karanlık âlemlerle münasebet kurma oranında bu isim, bu tür tezahüre sebebiyet verecek şekilde tecellî etmektedir.

Arş hakkındaki malumatımız âyet ve hadislerde anlatılanlarla sınırlı olduğu gibi, Hamele-i Arş hakkındaki malumatımız da yine âyet ve hadislerde anlatılanlarla sınırlıdır. Refîk-i A’lâ, Nediy-yi A’lâ ve Mele-i A’lâ ile ilgili malumatımız da yine bu çerçeve içindedir.

6. MELE-İ A’LÂ VE MÜHEYYEMÛN MELEKLERİ

Öyle anlaşılıyor ki, âyet ve hadislerin bize Mele-i A’lâ hakkında söyledikleri malumat, kapasitemizin dışında bulunmaktadır. Biz bunların keyfiyetlerini değil, sadece varlıklarını biliyor ve buna iman ediyoruz.

Meselâ, “Mele-i A’lâ (Yüce Topluluk) tartışırken aralarında neler geçtiği hakkında bir bilgim yoktu.”155 âyetinde görüldüğü gibi, Efendimiz’den, Mele-i A’lâ’nın kendi aralarındaki tartışmadan haberi olmadığını söylemesi isteniyor. Hâlbuki, cihanın düzeni orada kararlaştırılıyor, kalemler orada oynuyor. Ama bütün bunlar nasıl oluyor, biz bunları bilemiyoruz.

Ve yine meselâ, Müheyyemûn melekleri var. Sessiz, tamamen lâhut ve vücub âleminde müstağrak bu melekler, kendilerinden geçmiş bir vaziyette kendilerinden bile haberleri olmayacak şekilde sadece Cenâb-ı Hakk’ı düşünürler. Aşk derdiyle dertlidirler. Yeryüzündeki bütün aşk ve şevkleri, Vedûd isminin bir cilvesi olarak bu melekler temsil ederler. Bildikleri tek şey Allah’tır. Veli, seyr u sülûkunda o âleme ulaştığı zaman, o âlemin atmosferinin tesiriyle vahdet-i vücud sırrını vicdanında hisseder. “Sadece Allah var, başka şey yok.” der.

Mevlâna’nın Mesnevi’sinde, insanın kendini de unuttuğunu ifade eden çok beyit vardır. Bu demde her şey birbirine karışır, “Ben” ve “O” farkı ortadan kalkar.

Azeri lehçesiyle söylenen şu mısralar bu hâlin ifadesidir:

Öyle bilmezdim ben kendimi
O ben miyim, ya ben o mu
Âşıkların budur demi
Yandıkça yandım bir su ver.
(Gedâî)

Orada sağ-sola karışır, el-ayak birbirine girer, uzuvlar vazife değiştirir. Çünkü insan orada aslını idrak eder, aslına ulaşır. Bu bir makamdır ve bu makamı Cenâb-ı Hakk’ın huzurunda Müheyyemûn melekleri temsil etmektedir.

Cenâb-ı Hakk’ın Arş’ının etrafında, emre âmâde, O’nun cemalini seyir aşkı ve iştiyakıyla yanıp tutuşan ve belki yaratıldıkları andan itibaren kendilerini dahi bilmeyen, bütün bilgilerini mârifet-i ilâhiyeye teksif eden bu mükerrem melekler hakkında da bizler, hadislerin anlattıklarından öte bir malumata sahip değiliz. Sadece bu meleklerin, bilginin son ufkuna ulaşmış olduklarını biliyoruz. Onlar ancak Allah’ı bilmekte ve O’nu tanımaktalar. Böylece de bizlere en önemli dersi vermektedirler. Keşke onlardan bu dersi istenen ölçüde alıp biz de sadece bilgimizi mârifet-i ilâhiyeye hasredip O’nu bilmenin dışındaki bütün malumatın faydasız olduğu şuuruna uyanabilseydik!

Evet, kâinatı bilmekten gaye, onu yaratanı bilmektir. Eğer malumatımız bizi bu neticeye götürüyorsa bir mânâsı vardır. Yoksa, bizi O’ndan uzaklaştıran her malumat, hakkımızda zarardır.

7. HÂZİN veya RIDVAN

Allah’a yakın mukarreb meleklerden biri de “Hâzin”dir. Hâzin, Cennet’i denetleyen, gözeten meleğin adıdır. Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve selem) bir hadislerinde “Hâzin”den bahsetmekte ve şöyle buyurmaktadır:

“Cennet’in kapısına gelir ve açılmasını isterim. Hâzin sorar:

‘Sen kimsin?’ Cevap veririm: ‘Ben Muhammed’im (sallallâhu aleyhi ve sellem).’ Hâzin, sözüne şöyle devam eder: ‘Ben bu kapıyı senden evvel hiç kimseye açmamaya emrolundum.’”156

“Hâzin”in cemisi (çoğulu) “Hazene”dir. Kur’ân bu ifadeyi kullanarak Cennet bekçilerinden bahseder:

وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلاَمٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ

“Rabbilerinin azabından korunanlar da bölük bölük Cennet’e sevk edilirler. Kapıları daha önce açılmış bulunan Cennet’e vardıklarında onun hazenesi (bekçileri) onlara; ‘Selâm size, (ne) hoşsunuz, ebedî kalmak üzere buraya girin!’ dediler.”157

İttika edenler, takva dairesine giren mü’minler zümre zümre, grup grup Cennet’e sevk olunurlar. Cennet’e geldiklerinde kapıları ardına kadar açık bulurlar. Her grup, dünyada kazandığı kurbiyete göre kendilerine ait kapıdan rıdvan yurdu olan Cennet’e, Cenâb-ı Hakk’ın cemalini seyretmek üzere girerler.

Cennet nedir? Orada Cenâb-ı Hakk’ın cemal ve kemali nasıl seyredilir? Bütün bunlar bizim ölçü ve kıstaslarımızla ölçülüp tartılamayacak şeylerdir.

Cennet’e girerken mü’minler, meleklerden selâm alacaklar. Melekler “Ne güzel yaşadınız, ne güzel şeyler yaptınız, yaptınız da Rabbinizi hoşnut ettiniz!”158 diyecekler.

Âyette geçen طِبْتُمْ kelimesi, aynı zamanda insana “kelime-i tayyibe”yi hatırlatır. Kur’ân “kelime-i tayyibe”yi, “şecere-i tayyibe”ye, yani güzel bir ağaca benzetir.159 Kökü sabit, dalları ise semadadır. Bu ağaç her mevsim meyve verir. Mü’minin ameli de böyle nuranî ağaç gibidir. Mü’min böylece kısacık dünya hayatına amellerindeki bereket ve yümünle ebediyet mührü vurmuştur. Çünkü onun niyeti ebedî kulluktur. Şimdi de o, bu niyetinin mükâfatını ebedî Cennet kazanmakla elde etmiş olacaktır.

İnsan ki fânidir. İnsan ki, cismaniyet yönüyle herhangi bir varlıktan farksızdır. Hâlbuki o böyle geçici bir hayatı, ebedî yapmasını bilmiştir. Yani o, Hâlık’ın vücudunun gölgesinden ibaret olan ebediyet mefhumunu öğrenmiştir. İşte bu büyük mânâyı idrakin mükâfatı olarak, Cennet kapısında karşılanmakta ve Cennet bekçileri ona ve onun gibi olanlara;

“Selâm size! Siz ne güzel şeyler yaptınız; ebedî olarak şimdi girin Cennet’e!”160 demektedirler. O Cennet ki orası bütünüyle güzellerin ve güzelliklerin yurdudur. O Cennet ki, bütün güzeller ve güzellikler cemalinin birer cilvesi olan Ezelî ve Ebedî Güzel orada müşâhede edilecektir.

Bazı hadislerde, Cennet muhafızlarının başında bulunan meleğe “Hâzin”161 bazı hadislerde de “Rıdvan”162 denilmektedir. Rıdvan, Cenâb-ı Hakk’ın insanlara verdiği nimetlerin ufuk noktasıdır.

Kur’ân-ı Kerim’de bu hakikate şöyle işaret edilir:

“Mü’min erkek ve kadınlara altlarından ırmaklar akan, içinde ebedî kalacakları Cennetler ve Adn Cennetlerinde güzel meskenler vaadedilmiştir. Allah’ın razı olması ise hepsinden büyüktür. İşte büyük başarı budur.”163

Cehennem’den kurtulur, Cennet’e girer, Cenâb-ı Hakk’ın cemalini seyreder, peygamberlerin gül yüzlerini görüp kendinizden geçer ve hilkatin gayesini, fıtratın neticesini bütün çıplaklığı ile idrak edersiniz. Ama bütün bunların sonunda, her an sizin için gadab-ı ilâhî söz konusu ise, Cennet’le birlikte kavuştuğunuz her nimet, acı bir azap hissi de uyarabilir. Dolayısıyla da siz, böyle bir atmosfer ve iklim içinde, Cennet’ten dahi istenen ölçüde zevk alamaz ve yine istenen ölçüde sevinemezsiniz. Zira her an nimetlerin nikmete (azap) dönüşmesi mümkündür. Bu imkân ve ihtimal ise başka değil ancak ızdırap ve acı yüklüdür. Acı ve ızdırabın zerresi dahi bulunan yere Cennet denemez. Öyle ise, kendi mânâsıyla Cennet, Cenâb-ı Hakk’ın gadab ihtimalinin dahi kalkmasıyla gerçekleşecektir.

Zaten, ilâhî gadabın devam ettiği bir yere Cennet demek de mümkün değildir. Zira gadab-ı ilâhî dünyada belâ ve musibet olarak tecellî ettiği gibi, ahirette de Cehennem olarak tecellî edecektir. Onun içindir ki, bir hadis-i şerifte, Cenâb-ı Hakk’ın Cennet ehline: “Bundan böyle ebediyen gadaplanmayacağım!”164 diyeceği rivayet edilir ki, bu nokta çok mühimdir. Yani Cennet ehli için ilâhî gadab söz konusu değildir. Nasıl olur ki, Cenâb-ı Hakk’ın rıza ve hoşnutluğu kuşatmıştır Cennet’i. Ve Rabbin rızasını elde etmiştir Cennet ehli. Rıza ki, bütün nimetlerin en büyüğü, en değerlisi, en kıymetlisi.. ve Cennet nimetlerinin de sonu, nihayeti, neticesidir…

Cennet’e girecek insanlara yapılan hitapta da “rıza” mânâsına özellikle işaret edilmiştir. Mutmainne olmuş nefse, “Dön Rabbine, O senden, sen de O’ndan razı olarak.”165 denilmektedir. Bundan da anlaşılıyor ki, Cennet, bütünüyle bir “rıza” otağıdır. Cenâb-ı Hak rızasıyla oraya tecellî etmekte, oraya girecekler de Rabbilerinden razı olarak oraya girmekte ve Cennet’e “rıza” mânâsına “Rıdvan” bekçilik etmekte.. ve âdeta Cennet gergefinde hep “rıza” mekiği işlenmekte. Dünyada iken Cenâb-ı Hakk’ın rızasını kazanmış olanlar, Cennet’te, Cennet bekçileri ve onlara nezaret eden “Rıdvan” tarafından karşılanırlar. Bu karşılama, kişinin ameliyle doğru orantılı olarak ayrı bir ihtişam kazanır.

Şehit ise, melekler tarafından çepeçevre kuşatılır. Kur’ân, Uhud’da şehit düşenler ve bilhassa Mus’ab b. Umeyr hakkında nazil olan âyette şöyle buyurur: “Melekler de her kapıdan (onların) yanlarına varırlar.”166 Yani aziz şehit, güller, demetler arasında Cennet’e götürülüyor. Cennet’e ait bütün menfezlerden melekler başlarını uzatarak ona “Hoş geldin!” mânâsına سَلاَمٌ عَلَيْكُمْ بِمَا صَبَرْتُمْ “Sabretmenize karşılık size selâmlar, selâmetler!”167 diyorlar. Bazı melekler ise ona yaklaşma pâyesini elde ediyor, yanına kadar varıp ona tebrikte bulunuyorlar. Selâm verip ona ait makamla gözleri kamaşmış gibi “Ne güzel yurt, ne güzel yuva!”168 sözleriyle durmadan hayret solukluyorlar.

8. MALİK

İnsanlarla alâkası olan mukarreb meleklerden bir diğeri de “Malik”tir. Malik, Cehennem’e nezaret eden melektir.

Müslim’in rivayet ettiği bir hadiste Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Namaz kılmış oturuyordum. Birden bir ses duydum. Bana: ‘Malik, (Cehennem’e nezaret eden melek) durmuş senden bir selâm bekliyor!’ diyordu. Ben dönüp selâm vereyim, dedim. Fakat o beni bastırdı ve benden önce selâm verdi.”169 buyurarak bize “Malik”le münasebeti hakkında malumat vermektedir.

Malik, Cehennem’e nezaret eden bütün meleklerin başıdır. Nasıl Cennet’e nezaret edenlerin başında “Rıdvan” bulunmakta, öyle de Cehennem’e nezaret eden meleklerin başında da “Malik” bulunmaktadır. Kur’ân-ı Kerim Cehennem’de vazifeli bu melekleri de bize şöyle tanıtmaktadır:

“İnkâr edenler bölük bölük Cehennem’e sürüldüler. Oraya geldikleri zaman Cehennem’in kapıları açıldı, Cehennem’in bekçileri onlara şöyle dedi: ‘Kendi aranızdan, Rabbinizin âyetlerini size okuyan ve sizi bu günümüzde karşılaşacağınız şeyler hakkında uyaran elçiler gelmedi mi?’ ‘Evet, geldi.’ dediler. Ama, kâfirlere azap sözü hak olmuştu. O hâlde, içinde ebedî kalmak üzere Cehennem’in kapılarından girin. Kibirlenenlerin yeri ne kötüymüş, denildi.”170

Yine bu çizgide başka bir sûrede, Cehennem ehli ile melekler arasındaki konuşma şöyledir:

“Ateşte bulunanlar Cehennem bekçilerine: ‘Rabbinize dua edin, bizden, bir gün olsun azabı hafifletsin!’ diyecekler. (Bekçiler) ‘Size peygamberleriniz açık açık deliller getirmediler mi?’ derler. Onlar da: ‘Getirdiler.’ cevabını verirler.

(Bekçiler ise) ‘O hâlde kendiniz yalvarın.’ derler. Hâlbuki kâfirlerin yalvarması boşunadır.”171

Zuhruf sûresinde de Cehennem ehli, Malik’ten, Allah’ın kendilerini öldürmesini talep ederler:

“Şüphesiz suçlular Cehennem azabında devamlı kalacaklar, azapları hafifletilmeyecektir. Onlar azap içinde kurtuluştan ümit kesmişlerdir. Biz onlara zulmetmedik, fakat onlar kendileri zalim kimselerdir. ‘Ey Malik! Rabbin bizim işimizi bitirsin!’ diye seslenirler. Malik de: ‘Siz böyle kalacaksınız!’ der.”172

Kâfirler... Kalblerini köreltenler... Selim fıtratlarını muhafaza edemeyenler... Gönüllerindeki sevgi ve irfan istidadını işletemeyenler... Dünyaya geldikleri zamanki safvetlerini korumayı beceremeyenler... Sağdan-soldan esen muhalif rüzgârlara kapılıp gidenler... Ruhlarının güç ve kuvvetini küfür ve tuğyan bataklığında eritenler...

İşte bunlar öbek öbek, bölük bölük Cehennem’e sevk edilecekler. Cehennem’de vazifeli olan melekler karşılayacak onları. Ve soracaklar: “Size, kendi aranızdan, Rabbinizin âyetlerini okuyan uyarıcı elçiler, peygamberler gelmedi mi?” Onlar “Geldi.” diyecekler. Zaten başka türlü demeleri de mümkün değil. Bu müthiş itiraf, âyetlerde şöyle anlatılır:

“Her topluluk onun içine (Cehennem’e) atıldıkça onun bekçileri, onlara: ‘Size bir uyarıcı gelmedi mi?’ diye sorarlar. Onlar da: ‘Evet, bize uyarıcı geldi ama biz yalanladık ve ‘Allah hiçbir şey indirmedi, siz ancak büyük sapıklık içindesiniz.’ dedik.’ Ve derler ki: ‘Eğer biz (onların dediklerini) dinleseydik, yahut düşünüp anlasaydık, şu çılgın ateşin halkı arasında bulunmazdık!.’ Onlar, günahlarını itiraf ettiler. Zaten o çılgın ateş halkına (Allah’ın rahmetinden) uzak olup ezilmek yaraşır.”173

Evet, herkese olduğu gibi onlara da Allah’ın elçileri, peygamberler geldi. Onları uyardı ve ikaz ettiler. Nitekim Kur’ân bu hususa da işaret eder: “Her millet içinde mutlaka bir uyarıcı (peygamber) gelip geçmiştir.”174

Büyük-küçük her millet ve topluluğun içinde mutlaka bir nebi, vahiy ve ilham yüklü bir peygamber zuhur etmiştir. Hangi memleketin taşını, toprağını dinleseniz mutlaka oradan bir nebi izine rastlar, bir resûl sadâsı işitirsiniz.

Fakat içi pas bağlamış kâfir, gelen her peygamberi yalanlayıp tekzip etmiştir. Allah tarafından kalblerine, kendi işledikleri sebebiyle mühür vurulan bu sefil güruhun artık iman etmesi mümkün değildir. Zira Kur’ân’ın ifadesiyle onların gönül dünyaları tamamen matlaşmış durumdadır. Onlar bu hâlleriyle ahirete gidip Cehennem kapısına dayandıklarında, artık hata, günah ve isyanlarını itiraftan başka ellerinden bir şey gelmeyecektir.

Cennet’teki meleklerin, insanın içine inşirah salmasına mukabil, Cehennem zebanileri, hadisin ifadesiyle “kötü bir manzara”175 sergileyecekler ve durumlarıyla insanların içlerine korku ve dehşet salacaklardır.

Şu da kat’iyen unutulmamalıdır ki, ahirette melekleri kendisine enîs ve dost bulmak isteyen, mutlaka dünyada iken onlara enîs ve dost olmaya çalışmalıdır. Tanışma burada olursa dostluk orada devam eder. Fakat iman gibi bir irtibat bağıyla bugün onlarla münasebete geçemeyenler, ahirette onlardan kat’iyen alâka görmeyeceklerdir. Zaten buna hakları da yoktur.

Ahiret, dünya hayatının, başka bir âlemde, başka bir keyfiyette devamı olduğu gibi, meleklerle oradaki dostluk da dünyadaki dostluğun devamından başka bir şey değildir. Burada, namazda verdiği selâmlarla, sağ ve solundaki meleklerle selâmlaşıp duran insan, elbette ahirette onları, selâmlaşacağı dostlar olarak bulacaktır. Tabiî artık, selâm verme sırası onlardadır.

“Selâmün aleyküm”ü evvelâ onlar söyleyeceklerdir ki, çeşitli âyetlerde, muhtelif vesilelerle bu nükteye de işaret edilmiştir.176

9. KÂTİP MELEKLER (KİRAMEN KÂTİBÎN) İnfitar sûresinde “Kiramen Kâtibîn” adıyla sözü edilen melekler bunlardır: “Şunu iyi bilin ki üzerinizde bekçiler, değerli yazıcılar (Kiramen Kâtibîn) vardır, onlar, yapmakta olduklarınızı bilirler.”177

Kâf sûresinde ise şu şekilde anlatılırlar: “İki melek (insanın) sağında ve solunda oturarak yaptıklarını yazmaktadırlar.

İnsan hiçbir söz söylemez ki, yanında gözetleyen yazmaya hazır bir melek bulunmasın.”178

Hadislerden de anlaşıldığı üzere, insanın sağında ve solunda bulunan meleklerden sağda bulunan, Cenâb-ı Hakk’ın rahmâniyet ve rahîmiyetinin temsilcisi melek, solda bulunan ve Cenâb-ı Hakk’ın izzet ve azametini korumakla vazifeli meleğe durmadan iltimasta bulunur. Kul günah işlediğinde, soldaki melek bunu derhal kaydetmek ister. Sağdaki melek vaziyete müdahale ederek ona, biraz daha beklemesini, belki tevbe edip pişman olacağını, belki bir hasene işleyip günahını örteceğini söyler. Nitekim böyle olabileceğini anlatan hadisler de vardır. Bir yerde Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmaktadır: “Nerede olursan ol, Allah’tan kork! Kötülüğe daima iyilik ekle ki onu silsin. Ve insanlar arasında iyi ahlâkla yaşa.”179

Evet, günah kirinden temizlenmenin yolu iyilik suyu ile yıkanmaktır. “Seyyie” ancak “hasene” ile bertaraf edilir. Evet, o şerefli melekler, yapılan her şeyi yazıp çizip, tespit etmektedirler. Yazılmadık, tespit edilmedik hiçbir şey yoktur. Peki ama niçin yapılıyor bütün bunlar? Cenâb-ı Hak Allâmü’l-Guyûb olduğuna, bütün gaybı bildiğine göre insanların amelleri neden kaydediliyor?

Elbette ki, Cenâb-ı Hak her şeyi (buna bizim amellerimiz de dahil) biliyor. Ancak insanın leh veya aleyhinde şehadet etsin diye her insanın amelini ayrıca kaydettiriyor. Böylece her insan yaptıklarını ahirette hem şahit olarak hem de netice olarak hazır bulacaktır ki, bir âyette şöyle denilmektedir:

“O gün her nefis, yaptığı her hayrı hazır bulacaktır; işlediği her kötülüğü de; o kötülükle kendisi arasında (şimdi) uzak bir mesafe bulunmasını ister. Allah sizi kendisin(in emrine karşı gelmek)den sakındırıyor. Allah kullarına Raûf’tur, şefkatlidir.”180

Bir diğer âyet de bu hususu şöyle teyit etmektedir:

“Her insanın amel kuşunu (defterini) boynuna yaftaladık. Kıyamet günü onun için, açılmış olarak bulacağı bir kitap çıkarırız. ‘Kitabını oku, bugün nefsin sana hesapçı olarak yeter!’ (deriz.)”181

Yani, oku kitabını ve hükmünü ver. Davranışlarında sen nasıl bir hayat nescettin? Nasıl bir hayat şeridi meydana getirdin? Verilen rolü nasıl oynadın? İşte al kitabını ve bütün bunları kendi kitabında gör!

Kitap nedir? Neşir keyfiyeti nasıldır? Ameller o kitaba nasıl yazılmıştır? Bu kitap nasıl okunacaktır? O kitabı yazan kalem nasıl bir kalemdir? Ve yazılar nasıl bir mürekkeple yazılmaktadır?

Bütün bunlar hiç önemli değildir. Önemli olan, vak’anın bizzat kendisidir. Ortaya bir kitap konacaktır. Bu kitapta, bizim bütün bir hayat serüvenimiz bulunacaktır. Duyulduğunda bizi memnun ve mesrur edecek haberlerle bizi mahcup edecek haberler, iç içe bize takdim edilen bu kitapta hepsi mevcuttur.

“İşledikleri her şey kitaplarda mevcuttur. Küçük büyük hepsi satır satır (o kitapta) yazılmıştır.”182 âyetleri de bu hakikati ihtar etmektedir.

Herkes işlediğini, zerre zerre ahirette görecektir. Kur’ân

“Artık kim zerre ağırlığınca hayır yapmışsa onu görür. Ve kim zerre ağırlığınca şer yapmışsa onu görür.”183 demektedir.

Ve o gün bazıları defterini sağdan alıp sevinir; bazıları da soldan alır üzülür. Kur’ân ahirete ait bu tasa ve sevinç tablosunu bize şöyle anlatır:

“Kitabı sağından verilen: ‘Alın, kitabımı okuyun!’ der.

‘Ben hesabımla karşılaşacağımı sezmiştim (bilmiştim) zaten.’ Artık o memnun edici bir hayat içindedir. Yüksek bir bahçede. Ki devşirmesi kolay (meyvelere yakın). ‘Geçmiş günlerde yaptığınız işlerden ötürü afiyetle yiyin, için!’ Kitabı sol tarafından verilen ise der ki: ‘Keşke bana kitabım verilmeseydi!’”184

Kim bilir bu zavallı orada kaç defa “Keşke anam beni doğurmasaydı!” diyecek ve yaptıklarına bin pişman olacaktır. Fakat oradaki pişmanlığın, feryat ve figanın, hatta yanıp-yakılmanın insana zerre kadar faydası yoktur. Zira ahiret, burada iken kazanılması gereken bir yerdir. Amel defteri kapandıktan sonra denilip yapılacakların faydalı olması söz konusu değildir.

Hâlbuki defterini sağdan alanların sevinç ve süruru sonsuzdur. Onların yüzleri bişaret ve gülücüklerin cümbüş yeri gibidir. Bir tarafta abûs çehreler, diğer tarafta gülücüklerinden güller açılan yüzler ve orada uçuşup duran defterler.. kimisi elindeki defteriyle iki büklüm, hacil ve kaçacak yer aramakta.. kimisi de yollara dökülmüş önüne gelene defterini okutmakta.. ve bu son manzara lâhut âleminin sakinleri tarafından da memnunlukla seyredilmekte.. melekleşmiş insanın sevincini seyretme onları da sevindirmekte.. Kur’ân bu tabloyu anlatırken de şöyle demekte:

“Hayır, ebrar (iyiler)in kitabı ‘İlliyyûn’ (yüceler)dedir. Biliyor musun ‘İlliyyûn’ nedir? (Yazılmış bir kitapları “Siccîn”de olmasına mukabil, ebrarın kitabı ‘İlliyyûn’ nedir?) Yazılmış bir kitaptır. Onu ancak “mukarreb” (Allah’a yakın) olanlar görürler.”185

Facirlerin kitapları “Siccîn”de olmasına mukabil, ebrarın kitabı “İlliyyûn”dadır. Ama illiyyûn nedir? O nasıl bilinecektir? Orası öyle yüce bir yerdir ki, Yüceler Yücesi bildirmedikçe “İlliyyûn”u bilmek mümkün değildir.

“Kitab-ı merkûm”dur illuyyûn. Temiz duygularla yaşamış ulvî bir hayatın sinema şeridine takılıp ulvî ve yüce bir kısım nazarlara arz edildiği bir güzellikler armonisidir. Allah’a yakın olan “mukarreb”ler müşâhede edebilirler ancak bu şanlı kitapta olanları. Senin tesbihlerini, tekbirlerini, şükürlerini, hamdlerini, kulluğunu, iç derinliğini, başını secdeye koyup inleyişlerini Cenâb-ı Hak oraya aksettirecek ve mukarreb melekler bir film seyrediyor gibi seni seyredecekler. İşte bunun içindir tespitleri ve işlenenleri kaydetmeleri.

Yaptığınız her şey, yüceler yücesi âlemde bir kısım yüce nazarlara arz ediliyor. Öyle ise: Adım atarken dikkat gerek! El uzatırken ihtimam ister! Bakışınıza hedef seçerken titizlik lâzımdır! Kulağınıza girecek sese soluğa ne kadar dikkat edilse değer.! Dudaklarınızdan dökülecek her söze, bir çekirdek atıyor gibi sonsuza fırlattığınız her kelimeye ne ölçüde hassasiyet gösterilse azdır! Konuştuğunuz şeylerin nereye gittiğini hesap edip öyle konuşmak lâzımdır. Amellerinizin nerelerde ve kimler tarafından seyredileceğini düşünüp yaptıklarınızı, yapacaklarınızı ona göre ayarlayın! Seviyenize göre, kalbî meyillerinizden, hayallerinize ait gafletlerden dahi hesaba çekileceğiniz endişesini sinenizde daima bir kor gibi taşımalı ve latîfelerinize ona göre çekidüzen vermelisiniz!

Gizli açık her şeyi Cenâb-ı Hak bilmektedir. Fakat mizanda bize lehte veya aleyhte şehadet etsin diye amellerimizi, mükerrem meleklerine kaydettirmektedir. Beratımıza veya mahkûmiyetimize amellerimizin yazıldığı bu defterlerin şehadetiyle hüküm verilecektir.

Mü’min müjdeye gark olacaktır defteriyle.. herkes görecektir kelime-i tevhid nasıl ağır basarmış mizanda böylece. Ayrıca kâfirin bütün bir ömür boyu söyleyemediğini, münafığın bir türlü içine sindiremediği kelime-i tevhidin ağır basışını ispat içindir yazılan bu defterler bir de…

10. KORUYUCU MELEKLER (HAFAZA)

Meleklerin yüklendikleri bir başka misyon da insanları her türlü belâ ve musibete karşı korumaktır. Nitekim daha önce onların bu misyonlarına dikkat çekmiş ve kısaca temasta bulunmuştuk.

“Hiç kimse yoktur ki üzerinde bir koruyucu, bir denetleyici (melek) bulunmasın.”186 âyetinde ifade edildiği gibi herkes için bir koruyucu melek mukadderdir.

Taberânî’nin rivayet ettiği bir hadis-i şerifte her insana 360 meleğin nezaret ettiği ve insanı koruma altına aldıkları kaydedilmektedir.187 Âyette ise bu husus şöyle anlatılmaktadır:

“Her birini (her bir insanı) önünden ve arkasından izleyen melekler vardır. Onu Allah’ın emrinden (veya Allah’ın emriyle) korurlar.”188

Hem Efendimiz’in hadisinden hem de bu âyet-i kerimeden anlaşılıyor ki, sinekler gibi insanın üzerine üşüşen belâ ve musibetler, insanı çepeçevre kuşatan melekler tarafından çok defa geri çevrilmekte ve insan böylece öldürücü bin bir hâdise altında ezilip gitmekten korunabilmektedir. Elbette ki bu muhafaza, meşîet-i ilâhiyenin o şekilde tecellî etmiş olmasına bağlıdır. Zaten her meselede ilâhî murad, ilâhî dileme ve meşîet esastır. “Allah’ın olmasını dilediği şey olur; olmamasını dilediği şey de olmaz.”189 hakikati da bize bunu anlatmaktadır. Binaenaleyh, belâ ve musibetler meleklerce uzaklaştırılır; fakat meşîet-i ilâhiye o şekilde tecellî etmişse...

Buna vesile olabilecek şeylere gelince, biz onları bilemiyor, sınırlandıramıyoruz. Bazen insanın hoş bir tavrı, rahmet-i ilâhiyenin harekete geçmesine vesile olur ve Cenâb-ı Hak onun hakkında onu memnun edecek bir hüküm verir. Bazen de tam tersine, insanın münasebetsiz bir davranışı, ilâhî gazabı galeyana getirir ve verilecek hüküm o şahsın aleyhinde olur. Verilen hüküm karşısında meleklerin yapabileceği hiçbir şey yoktur.

Ne var ki, onlar enîs ve celîslerimiz (her zaman beraber olduğumuz arkadaşlarımız) olarak bizim başımızın üzerinde pervaz eder dururlar ve gelmesi muhtemel belâları savmak için bize kanat gerer, kalkanlık yaparlar. Zira bu, onlara ait bir vazifedir. Bu meleklerin ruhanî haz ve lezzetleri, yaptıkları bu vazifenin içine dercedilmiştir. Yani melekler bizi koruma vazifesini, müthiş bir zevk, heyecan ve coşkunlukla yerine getirirler.

11. SEYYAR (GEZGİNCİ) MELEKLER

Diğer taraftan bir kısım melekler de vardır ki, sürekli insanların ibadet ve zikir meclislerini takip eder dururlar. Bu da onlara ait bir misyon ve bir vazifedir. İbn Mâce’nin rivayet ettiği bir hadis-i şerifte Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle ferman eder: “Cuma günleri bana çokça salavat getirin. Zira o, meleklerin hazır bulundukları bir gündür...”190

Demek oluyor ki, bir de bizim salât ve selâmlarımızı seyretmek, onları Resûl-i Ekrem’in mübarek ruhuna ulaştırmak ve sonra onun bize gönderdiği mukabil selâmları kalbimize üflemek vazifesiyle vazifeli melekler var.

Allah, peygamberlerin cesetlerini toprakta çürütmez.191

Resûl-i Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem), ehl-i keşfin ifadesiyle kabrinde “hayy”dır ve şehitlerin hayatını yaşamaktadır. O, ümmetin pek çok durumundan her zaman haberdardır. Binlerce yerden kendisine giden salât ve selâmı duyar ve bizzat mukabelede bulunur.

Öyle ise, sen de “es-Salâtu ve’s-selâmu aleyke yâ Resûlallah!” derken bunu, dizlerini O Sultan-ı Zîşân’ın dizlerine vermiş, doğrudan doğruya huzurunda, O’nu tebcil ve tazim ediyor gibi söyle. Unutma! Biraz daha kendinden geçersen, dizlerinin dizlerine değdiğini bile hissedebilirsin.. ve böyle cân u gönülden kurbiyet temin ettiğin zaman O’nun mübarek ruhunun hemen orada temessülüne de şahit olabilirsin…

Ve yine Allah Resûlü, müttefekun aleyh (Buhârî ve Müslim’in beraber rivayet ettikleri) bir hadis-i şerifte şöyle ferman eder:

“İmam, غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ deyince siz ‘Âmin’ deyin. Zira her kimin ‘Âmin’ deyişi meleğin ‘Âmin’ deyişine denk gelirse (meleğin sesine karışır da Mele-i A’lâ’ya yükselirse) Allah onun geçmiş günahlarını mağfiret eder.”192

Bir başka hadiste şöyle ferman edilir:

“İmam, سَمِعَ الله لمَِنْ حَمِدَهُ deyince siz de أَللّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الحْمْدُ deyin. Kimin sözü meleklerin sözüne denk gelirse onun geçmiş günahları affolur.”193

Görüldüğü üzere, insanların ibadetlerine iştirak eden bu melekler, daima onlarla beraber tahmidat ve tesbihatta bulunmakta ve onların bu iştirakleri bazı günahların affına vesile olmaktadır.

Meleklerin bu dostluğu kişinin ölümüne kadar devam eder. Zayıf bir rivayet bize bundan sonrası hakkında da şu malumatı verir: Vefat eden insanın kabrinin başında iki melek durur. Bu melekler, sevabı kabir sahibinin hasenat defterine kaydedilmek üzere durmadan istiğfar ederler. Onların bu istiğfarı da kıyamete dek sürer.194

Meleklerden bir grup daha vardır ki, bunlar da nöbetleşerek mü’min kulların ibadet enginliklerini Cenâb-ı Hakk’a arz ederler. Hadiste anlatıldığı şekliyle:

“Cenâb-ı Hak, huzuruna gelen bu meleklere sorar:

Nereden geliyorsunuz? Cevap verirler:

Kullarının yanından.
Kullarımı ne hâlde bıraktınız?
Gittik namaz kılıyorlardı, döndük yine namaz kılıyorlardı.”195

Şu melek mürüvvetine bakın, dostluklarının hakkını nasıl da en güzel şekilde eda ediyorlar! Onlar vazifeyi sabah vakti devralmışlardır. O esnada mü’minler sabah namazı kılmaktadırlar. İkindi vaktinde nöbet değişikliği yapılmıştır. O esnada da ikindi namazı eda edilmektedir.

Dudakları dua ile süslü, içleri Cenâb-ı Hakk’ı anmakla dolup taşan, hissiyatları alabildiğine gelişmiş mü’minler hakkında meleklerin verdikleri rapor işte böyle bir mahiyet arz etmektedir. Ve bu raporun takdimi her gün tekerrür edip durmaktadır.

Nerede Allah anılıyor, nerede konuşmalar O’ndan bahisler etrafında dönüp duruyor, nerede gönüller Allah aşkıyla yanıyor ve diller bu aşka tercüman olma peşinde, nerede tefekkürün merkezinde lâhûtî muhteva bulunuyor ve ilâhî tecellîlere ait tefekkür dalga dalga göğe yükseliyor, nerede “Allah Allah” zikirleriyle sema lerzeye geliyor, mutlaka orada bu melekler hazırdırlar ve melekleşmeye azmetmiş insanları temâşâ içindedirler. Sanki zikir meclisi, ana arının konduğu bir dal gibidir ve bu meleklerle, melekleşmiş insanlar da orada mârifet peteği örmektedirler. Zikir tamamlandıktan sonra da bu melekler, tekrar geldikleri yer olan Cenâb-ı Hakk’ın huzuruna dönerler.

İsterseniz hâdisenin bundan sonrasını da başka bir hadis-i şeriften takip edelim. Melekler huzura varınca bütün gaybın anahtarı yanında olan Allâmü’l-Guyûb onlara sorar:

Nereden geliyorsunuz? Melekler cevap verirler:

Seni anan kullarının yanından yâ Rabbi!

Peki onlar ne diyorlardı?

Seni tesbih, tahmid ve temcid ediyorlardı. (Senin büyüklüğünü, azametini ve yüceliğini ilan ile meşgul oluyorlardı.)

Onlar Beni gördüler mi?

Hayır, Rabbimiz, görmediler.

Ya görselerdi?.. (Yani Bana karşı aklın almadığı bir kulluk arz edeceklerdi!)

Onlar ne istiyorlardı?
Cennet’ini istiyorlardı Rabbimiz.
Onlar Cennet’i gördüler mi?
Hayır, görmediler.
Ya görselerdi? (Evet görselerdi bir başka iştiyakla isteyeceklerdi!.)
Neden istiaze ediyorlardı?
Cehennem’inden, Allahım.
Onlar Cehennem’i gördüler mi?
Hayır, görmediler.

Ya görselerdi? (Her hâlde görselerdi, mutlaka daha şiddetli onları Cehennem’den korumamı isteyeceklerdi.)

Bunun üzerine Cenâb-ı Hak şöyle buyurur:

Meleklerim, siz şahit olun, Ben o kullarımı affettim. Melek döner ve şöyle der:

Yâ Rabbi, onların içinde birisi vardı ki, esas gayesi Seni anmak değildi. O oraya dünyevî bir gaye için gelmişti.

Ve lütfu engin Rab şöyle ferman eder:

Onlar öyle bir toplumdur ki, onların arasında bulunan (niyeti çok hâlis olmasa da) onlara verilenden mahrum edilemez.”196

(Biz de zaten Cenâb-ı Hakk’ın bu vaadine itimat edip ona bel bağlamış bulunuyoruz. Öyle inanıyoruz ki, cemaat hâlinde açılan eller istek ve talepleri itibarıyla mahrum bırakılmayacaktır. Ellerimizi bu niyetle açıyor, dualarımızı bu niyetle cemaatin duasına katmaya çalışıyor ve çalı, diken yetiştirmeye mahsus bir zeminde gül yetiştirmeye gayret ediyoruz. Böyle bir zeminde çamura batmadan, kirlenmeden bir hayat yaşamak nerede ise imkânsız...

Günahlarımız çok; fakat O’nun rahmeti günahlarımızdan daha geniş. Bunu bilerek O’nun kapısına geliyor, O’ndan af dileniyor, bizim dualarımızı da, kabul gören dualar arasına katmasını niyaz ediyoruz.)

Bir hadislerinde Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmaktadırlar:

“Yeryüzünde seyyar (gezginci) melekler vardır. Bunlar zikir meclislerini dolaşırlar. Böyle bir meclis bulduklarında orayı kuşatır ve doldururlar. Sonra da ellerini açar şöyle derler: ‘Yâ Rabbi, şu anda Senin kullarından bazılarının yanındayız. Onlar, Senin kitabını okumakta, Senin peygamberine salavat getirmekte ve Senin yüceliğini müzakere edip durmaktadır.’ Bunun üzerine Cenâb-ı Hak ferman eder: ‘Onları rahmetimle çepeçevre kuşatın, onların arasında bulunan asla tali’siz olmaz.’”197

Zikir meclisleri, melekleri yeryüzüne çeken cazibe... Allah’ın anlatıldığı, tecellîleri içinde O’nun azametinin söz konusu edildiği, Habib’inin hak peygamber olduğuna dair delillerin tekrar edilip durduğu ve sonunda, salât u selâmların sohbetlere hitam-ı misk yapıldığı, buhur buhur mâneviyat kokan ve öbek öbek lâhut taşıyan kutlu yerler ışık evler…

Abdullah b. Revâha, dili kadar kılıcı, kılıcı kadar da dili keskin şanlı bir sahabiydi. O bazen yakın arkadaşlarından birine “Gel seninle bir saat iman edelim!” derdi. Onu tanıyanlar niyetini ve ondaki iç derinliğini bildiklerinden bir şey demez ve itiraz da etmezlerdi. Fakat bir gün niyetini kavrayamayan bir sahabi gitti onun bu sözünü İki Cihan Serveri’ne iletti. Bu sahabi “Biz zaten iman etmedik mi? Gel seninle bir saat iman edelim!” ne demek diyor ve bunu şikâyet konusu yapıyordu.

Ancak Allah Resûlü, İbn Revâha’yı herkesten iyi tanıyordu. O, boş söz sarfedecek bir insan değildi. Onda ayrı bir enginlik, ayrı bir derinlik vardı. İki Cihan Serveri şöyle buyurdu:

“Allah, İbn Revâha’ya merhamet etsin! O, (meleklerin iftiharla bahsedecekleri) meclislerden lezzet alır, öyle meclisleri sever.”198

İşte Abdullah b. Revâha, her biri gökteki yıldızları andıran dostlarını imana davet ederken, aslında onlara şöyle bir teklifte bulunuyordu:

Gelin bir meclis kuralım. Oraya gökten bölük bölük melek insin ve meclisimize alkış tutsunlar. Mukarrebûn, Kerûbiyyûn melekleri, Mele-i A’lâ ve Nediy-yi A’lâ sakinleri nazarlarını bize çevirsinler ve bakışlarını bizden ayırmasınlar, lâhut âleminden gelen ilhamlarla gönüllerimiz coştukça coşsun, imanımız artsın ve bizler kevn ü mekâna sığmaz hâle gelelim. Zira ki, Cenâb-ı Hakk’a ait mânâ ve hakikatlerin müzakere edildiği meclislere melâike-i kiram enîstir. Kalbin dudakları öteler ötesine müteveccih olduğu müddetçe, bu kutlu dostlar o dudaklardan dökülenleri dinlemeye teşnedir. Bizim iç dünyamız, o uhrevî âlemlere dönük olduğu müddetçe o âlemlerin sakinlerinin yüzleri de bize dönük olacaktır. Yağmur taneleri gibi onlar da bizim çevremize yağıp duracaktır.

Bu gezginci melekler ehl-i ilimle de bir münasebet içindedirler. İlim yoluna girenlerin Cenâb-ı Hak katında ayrı bir değeri, ayrı bir kıymeti vardır. Elbette ki bu ilim Allah yolunda ve O’nun hesabına olmalıdır. Bu tür ilim ve ilim adamları sayısız hadis-i şeriflerde ve birçok âyet-i kerimelerde tebcil ve tebrik edilmiştir.

Meselâ Ebû Hüreyre’nin (radıyallâhu anh) rivayet ettiği bir hadiste şöyle deniliyor:

“Kim ilim tahsili adına bir yola girerse, Allah onun için Cennet’e giden yolları kolaylaştırır.”199

İlimden maksat Allah’ı bilmektir. O’nun mârifetine yardımcı olmayan ilme gelince, o, faydasız bir malumat yığınından başka bir şey değildir.

İnsan, “mârifet-i Sâni” dediğimiz şu kâinatın muhteşem Sanatkârını bilme adına kanaatini kuvvetlendirmek, irfanına yeni yeni tefekkür hüzmeleri katmak ve bir arı gibi her gün bir mârifet peteğine ayrı bir şuur usâresiyle dönmek için bir yola girebildiği takdirde Allah (celle celâluhu) Cennet’e giden yolu ona kolaylaştıracaktır.

Namaz artık onun için bir dinlenme, bir tenezzüh; hatta bundan da öte namaz onun şiddetli bir arzusu hâline gelecektir. İslâm’ı bir bütün olarak yaşadığı vakit kalbi mutluluktan güvercinler gibi kanat çırpacak ve İslâmî emirlerden birini ihmale uğratsa, gırtlağı derin bir pençe tarafından sıkılıyorcasına ızdırap duyacaktır.

Bu mârifet erlerinin bir araya gelişleri de ayrı bir cazibe atmosferi meydana getirir. Nitekim hadis-i şerifte şöyle denilmektedir:

وما اجتمع قوم في بيت من بيوت الله يتلون كتاب الله ويتدارسونه بينهم إلا نزلت عليهم السكينة وغشيتهم الرحمة وحفتهم الملائكة وذكرهم الله فيمن عنده

“Bir topluluk Allah evlerinden bir evde (ki biz onlara ışık evler diyoruz) oturur ve orada mârifet-i ilâhiye adına dersler yaparsa, kesinlikle orayı melekler kuşatır, üzerlerine sekîne iner ve Cenâb-ı Hak orada bulunanları kendi yanında bulunanlara anlatır ha anlatır.”200

Hadiste anlatılan evler hiç şüphe yok ki, mescitlerden ayrı olarak mütalâa edilmelidir. Zira biraz sonra da işaret edileceği üzere bu evler doğrudan doğruya بيت ifadesiyle anlatılıyor ve cem’i (çoğulu) بيوت deniliyor. بيت bilindiği üzere “Ev” demektir. بيوت ise evler, demek olur. Kur’ân’da ve hadislerde mescit için de bu kelime kullanılır ancak Kâbe mânâsı kastedildiğinde kelimenin başına lâm-ı ta’rif getirilir ve البيت denilir. Durum böyle olunca Kur’ân-ı Kerim’de ve hadis-i şerifte vasıflarıyla anlatılan bu evler, mescitler değil, belki belli bir devrede mecsit misyonunu da yüklenen evlerdir.

Hadisin kelimelerine kısa bir göz gezdirecek olursak, zannediyorum hadisten kastedilen mânâlar daha iyi anlaşılacaktır:

قوم cemaat ve toplum demektir. O evdeki insanlar Kur’ân ve Sünnette işaret buyrulan cemaatleşme şuuruna sahiptirler: Amel ve fiillerinde kolektiflik hâkimdir. Zaten bir araya gelişleri de böyle bir gaye ve ideale matuftur.

اجتمع Bu şuurlu bir araya gelişi anlatmaktadır.

بيت Yukarıda da ifade edildiği üzere evdir. Allah davasına hasredilmiş bu evlere hadiste بيوت الله denilmiştir.

O evlerde kitaplar alınıp okunmakta ve o kitaplardaki hakikatlerin incelikleri, bilenlerce bilmeyenlere anlatılmaktadır. Bilmeyenler de öğrenmeye arzu ve isteklidirler. Her meseleyi sorar ve her meseleyi öğrenmeye çalışırlar.

Onlar bu denli ulvî bir gaye için bir araya gelince, melekler de bu meclise karışır, çepeçevre orayı sarar.. ve tedris devam ettiği müddetçe de orayı terk etmezler. Zira ki, böyle bir mecliste bulunmama bir haybettir, bir hüsrandır. Melekler ise bu türlü akıbetten korunmuş varlıklardır. Onlar daima yümün ve bereket soluklar, yümün ve bereket ikliminin içinde bulunurlar.

Bir de onların üzerine “sekîne” iner. Devrin ve dehrin hâdiseleri onları yıldıramaz, ürkütemez, korkutamaz. Durmadan düşer kalkarlar ama, yine de yürürler. Bütün çarklar aleyhlerinde dönse de asla ümitsizliğe düşmez, bir gün o çarkların çark edeceğini bilir ve kendi lehlerine dönecek devran çarkını sabırla beklerler.

Hem onlar öyle korkusuz birer yiğittirler ki, cellatlar gelip kapılarına dayansa, yine paniğe kapılmaz, derslerine devam eder ve faydası olacağına kanaat getirirlerse, cellatlarını da aynı derslerin nur havzından istifade ettirmeye çalışırlar. Çünkü onlar itminan dolu bir hayat yaşamaktadırlar. Ve onlar bu evlerdeki tedrisi, hayatlarının gayesi hâline getirmişlerdir. Tarassutlar, sürgünler, hapisler, istintaklar onları bu davadan vazgeçiremez. Onların o yüce otağlarında panik iflas etmiştir. Zira onlar “sekîne”den birer âbide hâline gelmişlerdir.

“Ve Allah onları kendi yanında olanlar arasında anlatır ha anlatır.”

Cenâb-ı Hakk’ın huzurunda nazarları kevn ü fesada müteveccih olan melekler vardır. Bazen bu melekler yüzlerini imkân âlemine döndürür ve insanları temâşâ ederler. İşte bu meleklere Cenâb-ı Hak, kendi davası uğruna bir araya gelen kullarını anlatır, der ki: “Sizin, hâllerine tam muttali olamadığınız Benim bazı kullarım var. Onlar şu anda Benim kitabımın içinde mevcut hakikatleri öğrenmek ile meşguldürler.”

Ve daha nice vasıflarıyla Cenâb-ı Hak yerdeki kullarını gök ehli yanında dile getirir, anlatır... Bu da yine insanlarla melekler arasında ayrı bir irtibat ve münasebet bağıdır.

Işık evler, çevrelerindeki bina yığınları itibarıyla, tıpkı hâle içinde yıldızlar topluluğuna nur âyetini tefsir eden bir mehtap veya ebedî nur, ebedî huzur arayanları firdevslere ulaştırma yolunda kurulmuş birer han gibidirler.. dikkatle bakanlar için her zaman, bu ışık yalılarının iç yapıları ve derinliklerinde “Allah onların (diğer binalardan daha ziyade) yükseltilmelerine ve (her şeyden yüksek, yüce) isminin oralarda anılmasına (dört bir yanda gürleyen yasak velvelelerine rağmen) izin verdi.. içlerinde sabah-akşam O’nu tesbihlerle yâd eden öyle yiğitler var ki ne ticaret (ve ticaretteki kazanç cazibesi) ne de alım-satım, Allah’ı zikirden, namazlarını dosdoğru yerine getirmekten ve zekâtlarını bihakkın eda etmekten onları alıkoymaz; (zira) onlar kalblerin (mehâfetle), gözlerin (hayret ve dehşetle) döneceği günden korkar (ve tir tir titrerler).”201 hakikatinin nümâyân olduğu hissedilir.

Bu evlerde, imanı, ibadeti, duayı, zikri, fikri, uhuvveti, vefayı ötelere ait derinlikleri ile duyup yaşama bahtiyarlığına erenler, âdeta her an yeniden doğar, baharlar gibi duygularıyla yeşerir, derken çeşit çeşit vâridâtla dolgunlaşan o kendilerine has hava, bütün gönüllerini bir saadet vaadiyle kaplar ve çok defa onların, hayra açık sinelerinde Cennet yaylalarının ferahlatıcı esintileri duyulur.

Evet, bugün büyüğüyle-küçüğüyle ışık evler, yıllar ve yıllar imana, imandaki huzur ve itminana susamış gönüllere, rahmet yüklü bulutlar gibi, gönderdiği bol bol “âb-ı hayat” ve insanımızın gönül tepelerine saldığı mârifet, muhabbet, ruhanî zevk şualarıyla diriliş üfleyen bir İsrafil sûru ve vicdanlarını şahlandıran Cebrail solukları olmuştur.

Evet, onlara uğrayanlarda pek çok menfî hisler silinmiş, inat ve karşı koyma düşünceleri kırılmış, müdavimleri de kendilerini, Cennet koridorlarında temâşâdan temâşâya koşan seyyahlar gibi görmeye, hissetmeye başlamışlardır. Başkalarının eğlenceye, zevke, sefaya giderken duydukları keyfi, neşeyi, sevinci, tiryakiliği, kudsîler, hem de kat katıyla ışık evlere uzanan yollarda duymuş ve yaşamışlardır. Onlar, bu ışıktan yollarda ve yolların gerçek değerinin teminatı olan bu kutlu yuvalarda düşünülen, söylenen, okunan şeyleri, ötelerden gelmiş ilham esintileri gibi karşılamış, gökleri aşıp gelen soluklar gibi dinlemişlerdir...

Ve yine onlar bu evlerde bugün hâlâ çoklarının akıl erdiremedikleri, bilemedikleri sırlarla tanışır, sema kapılarının aralandığını hisseder gibi olur, kapı aralarından sızıp geldiğine inandıkları vâridâtla bütün bütün uhrevîleşir, kendilerinden geçer ve yerlere serilirler.

Evet, kalblerinin balansını imana, Kur’ân’a, iman ve Kur’ân’ın gönüllere boşalttığı irfana göre ayarlayamamış tali’sizler, ne bu ufku kavrayabilir, ne de gözlerin görmediği, kulakların işitmediği ve beşer tasavvurlarını aşan bu derûnî hazları idrak edebilirler.

DİPNOTLAR

117 Bkz.: En’âm sûresi, 6/100; Nahl sûresi, 16/57; Enbiyâ sûresi, 21/26.
118 Bkz.: Âl-i İmrân sûresi, 3/49.
119 Bkz.: Tâhâ sûresi, 20/96.

120 Buhârî, tefsir (19) 2; tevhid 28; bed’ü’l-halk 6; Tirmizî, tefsir (19) 4.

121 Meryem sûresi, 19/64.

122 Buhârî, tefsir (19) 2; tevhid 28; bed’ü’l-halk 6; Tirmizî, tefsir (19) 4.

123 Nur sûresi, 24/26.
124 Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 5/279.
125 Buhârî, bed’ü’l-halk 6; edeb 41; tevhid 33; Müslim, birr 157.
126 Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 3/68, 71.
127 Bakara sûresi, 2/98; Münafikûn sûresi, 63/3-4.
128 Tirmizî, menâkıb 16.
129 Taberânî, el-Mu’cemü’l-Kebir, 11/179.
130 Hac sûresi, 22/75.
131 Buhârî, libâs 24; megâzî 18; Müslim, fezâil 46, 47.
132 İbn Sa’d, et-Tabakâtü’l-kübrâ, 3/121.
133 Heysemî, Mecmeu’z-zevâid, 9/18-20; Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 2/231.
134 Zümer sûresi, 39/68.
135 Kâf sûresi, 50/41.
136 Kamer sûresi, 54/6-7.
137 Secde sûresi, 32/11.
138 Nâziât sûresi, 79/1-3.
139 Müslim, zühd 60; Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 6/153, 168.
140 Buhârî, bed’ü’l-halk 7; Müslim, iman 287.
141 Buhârî, cihad 18; Müslim, cihad 65.

142 Buhârî, iman 37; tefsir (31) 2; Müslim, iman 5, 7, 8; Ebû Dâvûd, sünne 16.

143 İbn Sa’d, et-Tabakâtü’l-kübrâ, 3/121.
144 Heysemî, Mecmeu’z-zevâid, 6/83.
145 Nâziât sûresi, 79/2.
146 Nâziât sûresi, 79/1.
147 Enfâl sûresi, 8/50.
148 Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 4/287, 295.
149 İbrahim sûresi, 14/27.
150 Kurtubî, et-Tezkira, s. 35.
151 Mü’min sûresi, 40/7-8.
152 Bkz.: Cibril bahsi.
153 Hâkka sûresi, 69/17.
154 Ebû Dâvûd, sünne 18.
155 Sâd sûresi, 38/69.
156 Müslim, iman 333; Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 3/136.
157 Zümer sûresi, 39/73.
158 Zümer sûresi, 39/73.
159 İbrahim sûresi, 14/24-25.
160 Zümer sûresi, 39/73.
161 Müslim, iman 333; Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 3/136.
162 Kudâî, Müsnedü’ş-şihab, 2/130.
163 Tevbe sûresi, 9/72.
164 Buhârî, rikâk 51; tevhid 38; Müslim, cennet 9; Tirmizî, cennet 18.
165 Fecr sûresi, 89/27-28.
166 Ra’d sûresi, 13/23.
167 Ra’d sûresi, 13/24.
168 Ra’d sûresi, 13/24.
169 Müslim, iman 278.
170 Zümer sûresi, 39/71-72.
171 Mü’min sûresi, 40/49-50.
172 Zuhruf sûresi, 43/74-77.
173 Mülk sûresi, 67/8-11.
174 Fâtır sûresi, 35/24.
175 Buhârî, tabir 48; Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 5/8.
176 Bkz.: Ra’d sûresi, 13/23-24; Nahl sûresi, 16/32; Zümer sûresi, 39/73.
177 İnfitar sûresi, 82/10-12.

178 Kâf sûresi, 50/17-18. Ayrıca bkz.: Zuhruf sûresi, 43/80; Ra’d sûresi, 13/11.

179 Tirmizî, birr 55; Dârimî, rikâk 74.
180 Âl-i İmrân sûresi, 3/30.
181 İsrâ sûresi, 17/13-14.
182 Kamer sûresi, 54/52-53.
183 Zilzâl sûresi, 99/7-8.
184 Hâkka sûresi, 69/19-25.
185 Mutaffifîn sûresi, 83/18-21.
186 Târık sûresi, 86/4.
187 Suyûtî, ed-Dürrü’l-mensûr, 4/48; Zebîdî, İthâfü’s-sâde, 7/288.
188 Ra’d sûresi, 13/11.
189 Ebû Dâvûd, sünnet 6.
190 İbn Mâce, cenâiz 65.
191 Bkz.: İbn Mâce, cenâiz 65.
192 Buhârî, ezan 111, 112; daavât 64; Müslim, salât 72; Tirmizî, salât 71.
193 Buhârî, ezan 125; bed’ü’l-halk 7.
194 Bkz.: Beyhakî, Şuabü’l-iman, 7/184.

195 Buhârî, mevâkîtu’s-salât 16; bed’ü’l-halk 6; tevhid 23, 33; Müslim, mesâcid 210.

196 Buhârî, daavât 66; Tirmizî, daavât 129. Ayrıca bkz.: Müslim, zikr 25.

197 Buhârî, daavât 66; Tirmizî, daavât 129. Ayrıca bkz.: Müslim, zikr 25; Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 2/251, 382.

198 Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 1/230; 2/132; 3/265.

199 Buhârî, ilim 10; Müslim, zikr 38; Ebû Dâvûd, ilim 1; Tirmizî, Kur’ân 10; ilim 19; İbn Mâce, mukaddime 17.

200 Müslim, zikr 38; Ebû Dâvûd, vitr 14; İbn Mâce, mukaddime 17.

201 Nur sûresi, 24/36-37.