To fear Allah is to seek refuge in His mercy; there is great delight in it | The 24th Word, 5th Branch, 1st Fruit (1)

Sevgili dostlarım, 8. Mektubu Şefkat ve Aşk bahsini bitirmiştik geçen dersimizde.

Ben muhabbet bahsinden devam etmek istiyorum.

Bediüzzaman Hazretleri muhabbetin bizim için ne ifade ettiğini

24. Sözün 5. dalının 1. meyvesinde anlatıyor bize.

Muhabbet bahsinden devam etmek istiyorum.

Çünkü Şefkat ile Beşeri aşkı birbirine kıyas edince Bediüzzaman Hazretleri

ve Şefkat'in Beşeri aşkı nispeten çok daha parlak, çok daha ulvi olduğunu ortaya koyunca

bizim yolumuzda muhabbetin, aşkın ne ifade ettiğini de tanımlayabilmemiz gerekiyor.

Yani çokları bizim yolumuzda aşk olmadığını düşünüyorlar.

Oysa aşkın olmadığı bir kalp kurumuş bir kalptir.

Bizim yolumuzda aşk var, çok da şiddetle aşk var.

Bir sonsuzluk numunesi, bir sonsuzluk nüvesi olarak aşk var.

Bizim için aşk muhabbet ne ifade ediyor?

Bunları Bediüzzaman Hazretleri'nin anlattığı bir bölüm olduğu için bu bölümle meseleyi bütünlemek istedim.

Üstadım 24. Söz'de meseleyi dallar ve meyveler şeklinde ele alıyor, tasnif ediyor.

O dalları hani Galip Alemin'den Şehadet Alemin'e ucunu çıkarmış uzanmış dallar olarak görün.

Üstadım diyor ki şu söz beş daldır, dördüncü dala dikkat et, beşinci dala yapış çık, meyvelerini de kopar al diyor.

Şimdi biz beşinci daldayız, beşinci daldaki meyvelerden bir tanesini koparacağız, ona yapışacağız.

Ve inşallah bu meyve bizim hayatımız için bir mana meyvesi olsun.

Zikrettiğim gibi beşinci dalın birinci meyvesi muhabbete ilişkin.

Bediüzzaman Hazretleri bahze ey nefis peres nefsim, ey dünya perest arkadaşım diyerek nefsine hitap ederek başlıyor.

Bu muhabbet meselesi bizim için çok ferdi, çok öznel bir mesele.

Yani hepimizin kendi içimizde halletmek zorunda olduğumuz, hepimizin kendi nefsimize vermek zorunda olduğumuz bir ders muhabbet dersi.

Başkalarına meseleleri anlatmak kolay ama muhabbet gibi bir dersi yani neyi nasıl seveceğini, neye nasıl bağlanacağını öğretmek

nefsin en büyük terbiyelerinden bir tanesi.

Bu da nefse müteallik bir terbiye, o yüzden de Üstad Bediüzzaman Hazretleri ey nefis peres nefsim,

kendine perest işeden nefsim, ey dünya perest arkadaşım yani nefis mahiyeti icabı, cibilliyeti icabı fani şeylere meftun.

Üstadım da ona böyle hitap ediyor ama ondan sonra diyor ki muhabbet şu kainatın sebebi vücududur.

Yani varlığın sebebidir muhabbet.

Bakın cümlemi tekrar ediyorum, muhabbet şu kainatın yaratılmasının, var edilmesinin sebebidir.

Hem de şu kainatın nurudur, hayatıdır.

Varlığa aydınlık katan şey muhabbettir, ölü olan her şeyi dirilten sır muhabbettir, onlara hayat katan sır muhabbettir.

Hem de kainatın rabıtasıdır.

Yani varlığın arasındaki bağlar aslında muhabbet bağlarıdır.

Dikkat edin, mülk aleminde cereyan eden hadiseler melekut aleminde de bir hakikate tekabül eder ya,

madde aleminde cereyan eden bir takım kanunlar, mana aleminde de, insan aleminde, küçük kainat olan insanda da bir şeylere karşılık gelir ya,

işte muhabbet bütün bir kainatta kuveyi cazibeyi yani çekim kuvvetini temsil ediyor bir kanun olarak.

Nefret de kuveyi dafiayı yani itme kuvvetini temsil ediyor.

Güneşin gezegenleri kuveyi cazibesiyle kendi etrafında döndürdüğünü düşünün,

elektronların atom çekirdeği etrafında bir kuveyi cazibeyle yani bir çekim kuvvetiyle döndüğünü düşünün

ve ilişkileri de bu perspektiften değerlendirin.

Biz sevdiklerimizi kendimize yaklaştırıyoruz, çok sevdiklerimizi daha çok kendimize yaklaştırıyoruz,

en çok sevdiklerimizle de fani oluyoruz, kendimizi onlardan ayırt edemez hale geliyoruz,

onları kendimize adeta yapıştırıyoruz, bir geçişkenlik sağlıyoruz onlarla kendimiz arasında.

Dolayısıyla kuveyi cazibe, çekim kuvveti sevenleri, aşıklarla mahşukları sevenlerle sevilenleri,

muhabbet edenlerle edilenleri birbirlerine yaklaştırıyor, bir arada tutuyor.

Bizim birlikte yaşadığımız insanlar, görüştüğümüz insanlar, hemhal olduğumuz dertlerimizi paylaştığımız insanlar,

işte o muhabbet rabıtasıyla bir arada durduğumuz insanlar.

Bütün bir kainata baktığımız zaman, muhabbetin, sevginin, varlıkları bir arada tutan rabıta, bağ olduğunu görüyoruz.

Kuveyi dafiada itme kuvveti de nefrete karşılık geliyor.

Biz sevmediklerimizi de kendimizden ittiriyor, uzaklaştırıyoruz kendimizden.

En çok sevmediklerimizi en çok uzaklaştırmaya çalışıyoruz.

Ve şu hayatı, şu yeryüzündeki varlığımızı aydınlatan ışığın, eşya ve hadiseleri görmemizi sağlayan nurun,

varlığa hayat ve anlam kazandıran şeyin de muhabbet olduğunu biliyoruz.

Şimdi üstadım diyor ki, insan kainatın en cami meyvesi olduğu için bütün kainatı istila edebilecek bir muhabbet,

o meyvenin çekirdeği olan kalbine getirip yerleştirilmiştir diyor.

Şimdi bakın, insan kainat bir ağaçsa o ağacın, varlık ağacının meyvesi ya insan,

biliyorsunuz her meyvenin çekirdeğinde o ağacın özü, özeti, numunesi, şifresi, fihristesi saklıdır.

Aynen öyle de insan kainat ağacının çok nurani bir meyvesidir ve o meyvenin çekirdeği de insanın kalbidir.

Bütün bir kainat Allah'ın varlığı seviyor oluşundan, kendi esma-i ilahiyesine muhabbet ediyor oluşundan bir muhabbetten yaratıldığı için,

kainat sır muhabbetten yaratıldığı için Hz. Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem bir muhabbet sırrıyla yaratıldığı ve bütün bir kainatın çekirdeği o olduğu için

işte o kainat ağacının, varlık ağacının meyvesi olan insanın kalbine de getirilip o muhabbet ama bütün bir varlığı kuşatan o muhabbet yerleştirilmiştir.

İnsana baktığımızda tasavvufi söylemde bu çokça vurgulanır, şunu görürüz biz,

normalde insanoğlunun istidatları sınırlandırılmıştır yani görmesi sınırlıdır, işitmesi sınırlıdır insanoğlunun,

ömrü sınırlıdır, iktidarı sınırlıdır insanoğlunun ama Cenab-ı Hak bu kadar çok tahdit etti,

yani sınırladığı insanoğluna, beşeriyete öyle bir istidat vermiş, öyle bir kabiliyet vermiş ki sonsuza açılıyor onun da.

Bu kadar sınırlı olan insanoğlunun sınırlanmamış olan istidadı, sınırsız istidadı, muhabbet istidadıdır.

Hiçbir sınır koymamış Cenab-ı Hak muhabbete, sonsuza kadar uzanan bir istidadı var insanoğlunun,

bakın sınırlı bir varlıkta sonsuza açılma noktasını teşkil ediyor dolayısıyla muhabbet.

Her istidadıyla tahdit edilmiş, sınırlandırılmış olan insanoğlunun,

fâni olan, geçici olan insanoğlunun sonsuza ve sınırsıza doğru açıldığı, yelken açtığı istidat muhabbet istidadı.

Dolayısıyla insanoğluna bir sonsuzluk istidadı, bir sonsuzluk kabiliyeti, sonsuza açılma kabiliyeti olarak muhabbet getirilip onun kalbine yerleştirilmiştir.

Ama öyleyse şöyle bir durum ortaya çıkıyor.

Şimdi muhabbet madem ki bizde bir sonsuzluk istidadı ve bizi sonsuza açıyor,

öyleyse o sonsuz istidadın fâni olan, sınırlı olan mahbuplara sarf edilmesi bir problematik teşkil etmeye başlıyor.

Ve üstadım da bunu formül ederek diyor ki bize işte şu nihayetsiz muhabbete layık olacak nihayetsiz bir kemal sahibi olabilir.

Bakın bu kadar sonsuz bir istidadı insanın varsa bunu götürüp de bu kadar bitimsiz bir istidadı fâni bir mahbuba sarf etmesi insanoğlunun bir zayiattır.

O sonsuz istidat ancak sonsuz kemal sahibine sarf edildiği zaman yerine hakkına sarf edilmiş olur.

İşte ey nefis ve ey arkadaş insanın haffe ve muhabbete alet olacak iki cihaz fıtratında derç olunmuştur.

Bakın insanın hem korkulara hem de muhabbete vesile olsun, alet olsun diye iki cihaz fıtratında getirilip yerleştirilmiştir.

Her halükarda her durumda alâ küllihâl o muhabbet ve haf kullanılacak yani bu potansiyel bir şekilde aktivize edilecek.

Ya halka veya harika yöneltilecek, ya fâni mahbublara sarf edilecek bir insan ya fâni şeylerden korkacak fâni şeylere muhabbet besleyecek

ya da Allah'tan korkacak muhabbetini Allah'a hasredecek.

Diyor ki üstadım halbuki halktan haf ise elim bir beliyedir.

Halka muhabbet dahi belalı bir musibettir çünkü sen ölülerden korkarsın ki sana merhamet etmez veya senin istirhamını kabul etmez.

Şu halde haf elim bir bela olur.

Şimdi sen halktan korktuğun zaman, fâni mahbuplardan korktuğun zaman kendini belanın içerisine atmış oluyorsun.

Çünkü o korktuğun fâni şeyler senin istirhamlarını dinlemiyor, senin aczini ve fakrını görmüyor, görmek istemiyor, sana merhamet etmiyor.

Dolayısıyla da senin o korkularının bir devası, bir çaresi olmuyor.

Sen ölümden korkuyorsun, ölümden kaçamıyorsun.

Sen yaşlanmaktan korkuyorsun ama ondan kaçamıyorsun.

Sen hastalıklardan, belalardan korkuyorsun ama bir şekilde onlar seni görüyor, sana merhamet etmiyorlar.

Sen gücü, Allah'a ait olan kudreti fâni olan bir takım makam sahiplerine veriyorsun, senin derdini bile dinlemiyorlar.

Dolayısıyla eğer sen korku damarını onlara hasredersen, korku duygunu onlarla ziyan edersen, elin belaların içerisine kendini atmış oluyorsun, seni dinlemiyorlar.

Oysa muhabbet sevdiğin şey, yine fâni şeylerde seni dinlemiyor, seni tanımıyor, Allah'a ısmarladık deyip gidiyor.

Şimdi korkunu sarf ettin ama bir istirhamını dinleyen bir muhatapla karşılaşmadın.

Muhabbetini sarf ettin, sonsuz muhabbeti ona verdin, fâni mahbuplara verdin, gençliğine verdin, güzelliğine verdin, işte servetine verdin.

Efendim, kendi fâni putlaştırdığın, onlardan vazgeçemeyeceğin bir takım unsurlara o nihayetsiz muhabbeti sarf ettin.

Kendine fâni bir mahşup buldun, fâni bir mevcuda, fâni bir sevgiliye o muhabbeti hasrettin.

Ama o muhabbet ettiğin şey, ya seni tanımaz, Allah'a ısmarladık deyip gider, gençliğin ve malın gibi, ya muhabbetin için seni tahkir eder.

Ya da o sevgi senin için bir hakaret, bir düşkünlük vesilesi olur.

Görmüyor musun ki mecazi aşklarda yüzde doksan dokuzu mahşukundan şikayet ediyor.

Mecazi aşklarda yüzde doksan dokuzu mahşukundan şikayet ediyor.

Çünkü samet aynası olan batın-i kalp ile sanem misal dünevi mahbuplara perestiş etmek, o mahbupların nazarında sakildir, istiskal eder, reddeder.

Kalp samet aynası, Cenab-ı Hakk'ın sametiyeti biliyorsunuz.

Cenab-ı Hakk'ın hiçbir şeye muhtaç olmamasına rağmen bizim her şeye muhtaç olarak yaratılmamız suretinde bizde tecalli ediyor.

Yani biz Cenab-ı Hakk'ın yarattığı her şeye muhtaçlık bağıyla bağlıyız.

Her şeyin nümunesi bende var ya, aslında mahlukatla benim aramdaki bağ ihtiyaç bağı.

Dolayısıyla da ihtiyaçlarım benim bütün bir kainata yayılmış vaziyette.

O bütün bu ihtiyaçları karşılayabilme noktasında ancak öyle bir zat olabilir ki hiçbir şeye muhtaç olmasın.

İşte bu esmayı ilahiye Cenab-ı Hakk'ın sametiyeti, ismi samedi ve benim kalbim samet aynası.

Çünkü benim kalbimin sonsuza açılma istedadı var.

Ve bu samet aynası olan kalple sanem misal yani putlaştırılmış sevgilileri sevmeye başladığınızda bakıyorsunuz ki hayır o sevgili o sizin o sonsuz olan muhabbetinizi taşıyabilecek potansiyel de değil.

O hammal o yükü çekmez.

O sevgili bu ağır yükü taşıyamaz.

Ne oluyor bu sefer bakın onu taşıyamadığı için sizin o muhabbetiniz sizin istiskanınıza yani hor ve hakir görünmenize sebebiyet veriyor.

Sizin o nihayetsiz muhabbetiniz sizin zilletiniz haline geliyor.

Birisine yüklüyorsunuz o o yükü taşıyamayacağı için reddediyor ve siz de o yüklediğiniz yükün hakaretini, zilletini yaşamaya başlıyorsunuz.

Zira fıtrat fıtri ve layık olmayan şeyi reddeder atar.

Bunu kendinizde de tecrübe etmişsinizdir.

Size birisi taşıyamayacağınız yükler yüklediğinde bunu reddedersiniz.

Fıtri olarak da reddedersiniz.

Mesela biri sizi size ait olmayan kemal sıfatlarıyla övmeye başladığında bundan rahatsızlık duyarsınız.

Eğer siz kendinizi putlaştırmamışsanız, eğer kendi faniliğinizin idraki içerisindeyseniz,

kendi fakrinizin, aczinizin idraki içerisindeyseniz öyle bir övgüye layık olmadığınız için ondan rahatsızlık duyarsınız.

Hepimiz sevgili dostlarım hepimiz aslında kendi kusurlarımızla sevilmek istiyoruz.

Kendi aczimizle şefkat edilmek istiyoruz, fakrimizle şefkat edilmek istiyoruz.

Birisi sizi güzelliğinizle, sizin kemalatınızla fazla övdüğü zaman düşünüyorsunuz ki bu güzelliğin bir zevali var.

Yani eğer sevilen şey sizin fani güzelliğinizse sizin ihtiyarlığınız var, yaşlılığınız var, sizin hastalığınız var,

sizin çaresizlikleriniz var, başınıza gelebilecek olan belalar, tehlikeler var.

Siz oysa her halinizde sevilmek istiyorsunuz.

Siz en ihtiyar halinizle de aşık olunmak istiyorsunuz.

Siz en aciz, en hasta halinizle de güzel olmak istiyorsunuz.

Burnunuz akarken de güzel olmak istiyorsunuz siz.

Siz külah aldığınızda da güzel olmak istiyorsunuz.

Hasta bir yatakta, döşekte, yatarken o hasta vaziyette en aciz halinizle, en perdesiz halinizle,

en makyajsız halinizle de güzel olmak, takdir edilmek ve sevilmek istiyorsunuz.

Birileri sizin fani güzelliğinize karşı bir muhabbet tevcil ettiklerinde,

biri sizi suri güzelliğinizle övdüğünde, göklere çıkardığında,

sizde ait olmayan vasıfları size yükleyerek sizi göklere çıkarmaya çalıştığında,

işte o zaman fıtrat bunu reddediyor, fıtrat bundan istisgar ediyor,

fıtrat bunun üstünden atıyor, hayır o ben değilim diyor.

Fazla izzet bile görseniz o izzetten taciz olmaya başlıyorsunuz.

Her şey kendi fıtriliği içerisinde yaşansın istiyorsunuz.

Siz kendi kusurlarınızla, kendi nakiselerinizle, kendi fakrınızla sevilmek istiyorsunuz.

Her halinizle sevilmek, her halinizle şefkatle sarılıp sarmalanmak istiyorsunuz.

Çünkü siz kendi faniliğinizin vicdanı yani idraki içerisinde yaşıyorsunuz.

Demek sevdiğin şeyler ya seni tanımıyor, seni tahkir ediyor ya da sana refakat etmiyor, seni tanımıyor.

Aslında klasik metinlerimizde bizim doğu metinlerinde pek çok metinde bu konular işlenir.

Yani sevdiğin şeylerin seni nasıl tahkir ettiği, seni nasıl tanımadığı

ya da sana refakat etmediği, seni terk edip gittiği anlatılır.

Batı metinlerinde de çokça işlenilen, ucu hikmete bağlanmadan işlenilen meselelerdir.

Bunlar klasik metinlerde uçları hikmete, hakikate bağlanarak işleniyor.

Senin rağmına olarak müfârekat ediyor.

Yani seni terk edip sana rağmen, senin gözünün yaşına bakmadan seni terk edip gidiyor.

Madem öyledir bu haff ve muhabbeti öyle birisine yönelt ki senin korkun lezzetli bir tezellül olsun.

Şimdi bakın Allah'tan korkmak, insanlar Allah'tan korkmayı çok bir yere oturtamıyor.

Bu nasıl bir korkudur? Çok anlamlandıramıyorlar.

Ama üstadım bunu çok güzel anlamlandırdı.

Ne diyor? Senin korkun lezzetli bir tezellül olsun.

Yani Allah'tan korkmak insana çok lezzet veriyor aslında.

Allah'tan korkmak insana lezzet veriyor.

Neden Allah'tan korkmak insana lezzet veriyor?

Çünkü Allah'tan korkmak onun kemal sıfatlarından neşet ediyor.

Yani Allah'ın azametinden, Allah'ın kibriyasından doğuyor kalbine yerleşiyor.

Hani biz saygı duyarız ya kemal ehli olan zatlara karşı.

Onları incitmekten ürkeriz, onların eleştirisini almaktan korkarız.

Çünkü onlar ehli kemaldir ya.

Bakın Allah'ın cemaline karşı bizim duygumuz muhabbet duygusudur.

Allah'ın kemaline karşı duyduğumuz duygu da haff duygusudur.

Bir teleskopun bir santimetre karelik alanına uzay gözlemlerinde milyonlarca galaksi sığıyor.

Şimdi böyle bir azamet karşısında insan ne duyar?

Hangi duyguyu duyar?

Haşlet duygusunu duyar, saygı duyar.

Ve o saygı kendi içerisinde çok lezzetli bir hauf yani korku duygusu barındırır.

Bizde haff duygusunu bize veren şey Cenab-ı Hakk'ın kemalidir.

Ve biz o kemal karşısında çok lezzetli bir tezellül duyarız.

Yani kendi küçüklüğümüzü, kendi hiçliğimizi Allah'ın sonsuz kemali karşısında duymak bize lezzet verir.

Ama biz kendi küçüklüğümüzü fani nakız mahbublar karşısında,

fani nakız güçler karşısında, sanemler karşısında duyduğumuz zaman işte bu elemli bir tezellül olur.

İnsanı zillete duçar eder, elem verir.

Oysa Allah karşısında, o nihayetsiz kudret karşısında bunu duyduğumuzda,

namazda duyup dizlerimizin bağı çözüldüğünde, iki müslüm olduğumuzda,

o tezellülle, o lezzetli tezellülle secdeye vardığımızda işte bunun lezzetine doyum olmaz.

Üstadım diyor ki, madem öyledir bu haf ve muhabbeti öyle birisine yönelt ki senin o korkun lezzetli bir tezellül olsun,

muhabbetin de zilletsiz bir saadet olsun.

Yani öyle birisine, öyle bir cemal sahibine yönlendir ki onu seni zilletlere duçar etmesin.

Evet, Halik-i Zülcelal'den haf etmek onun rahmetinin şefkatine yol bulup iltica etmek demektir.

Böyleyse bakın bunu mümkünse ezberlemekte fayda var.

Haf nedir? Nedir haf? Yani Allah'tan korkmak nedir?

Üstad buna cevap buluyor ve diyor ki Allah'tan korkmak onun rahmetinin şefkatine yol bulup iltica etmek demektir.

Onun rahmetinin şefkatine yol bulup iltica etmek demektir Allah'tan korkmak.

Haf bir kamçıdır, rahmetin kucağına atar.

Korkular insanı genellikle uzaklaştırır biliyorsunuz, birisinden korkuyorsak ondan kaçmaya çalışırız.

Oysa Allah'tan korkmak kendi içerisinde o lezzeti barındırdığı için bizi rahmetin kucağına atar.

Bu da şefkat duygusunun yine içerisinde izah edilebilir bir kavram.

Bir çocuk annesinden yediği tokat karşısında annesinin rahmet sinesine saklanarak ağlar.

Yine onun bağrına yaslanarak ağlar.

Üstadım diyor ki bir valide mesela bir yavruyu korkutup sinesine celp ediyor.

Üstadım korkutuyor anne evladını ama kendi sinesine celp etmek için korkuyor.

Kendi bağrına yaslansın, ağlayacaksa orada ağlasın, korkularını orada abutsun diye korkutuyor anne evladını.

O korku o yavruya gayet lezzetlidir çünkü şefkat sinesine celp ediyor.

Halbuki bütün validelerin şefkatleri rahmet-i ilahiyenin bir lamasıdır.

Bunu tekrar ediyorum. Bütün annelerin şefkatlerini toplasanız,

bütün annelerin, bu bir hadis-i şerife istinad ediyor,

bütün annelerin şefkatlerini toplasanız Allah'ın sonsuz şefkatinin bir laması, bir parıltısı, bir şuaından ibarettir.

Demek hafıllah da azim bir lezzet vardır.

Demek ki Allah'tan korkmakta çok büyük bir lezzet vardır.

Hepimiz korkulardan kaçarız, korkulardan korkarız, korkmak istemeyiz.

Ama bu bizde bir istidat, bir cevher olarak var.

Eğer biz bu cevheri Allah'tan korkmak suretiyle işletip de lezzete dönüştürmezsek,

işimizden kaybetmek korkusu, sevdiklerimizi yitirmek korkusu,

efendim malımızı, mülkümüzü kaybetme korkusu, yaşlanma korkusu, hastalık korkusu, sakatlık korkusu, kaza geçirme korkusu,

bütün hayatımız bir korkular yumağı haline, elamlı bir korkular yumağı haline geliyor.

Oysa korkunun içerisinde çok büyük bir lezzet var ve Allah'tan korkuyorsa bir insan başka şeylerden korkmaz hale geliyor.

Buna şecaat diyoruz literatürde.

Sadece Allah'tan korkmak, ondan gayrı hiçbir şeyden korkmamak demek şecaat ve bu duyguyu bize işte hafıllah kazandırıyor.

Biz ne kadar Allah'tan korkuyorsak o kadar başkalarından korkmuyoruz.

Kaybetmekten korkmuyoruz, fakir düşmekten korkmuyoruz, zayıflığımızın görünmesinden korkmuyoruz.

Ama ne kadar başka şeylerden korkuyorsak o kadar da Allah'tan korkmuyoruz.

İşte sevgili dostlarım hafıllahta bir azim lezzet vardır.

Madem hafıllahta böyle bir lezzet var, muhabbetullahta da nihayetsiz bir lezzet bulunduğu malum olur.

Şimdi Allah'tan korkmakta bu kadar büyük bir lezzet varsa Allah'ı sevmekte,

Allah aşkıyla kalbin meşbu bulunmasında, şu sonsuzluk istidadının kalbimizde kaynayıp fokurdayıp durmasında

ne kadar büyük bir lezzet olduğu, ne kadar büyük bir tad olduğunu buna kıyas edebilirsin.

Hem Allah'tan korkan başkalarının kasabetli belalı haflarından kurtulur,

hem Allah hesabına olduğu için de mahlukata ettiği muhabbet dahi firaklı ve elemli olmaz.

O zaman siz mahlukata muhabbet beslerken, o fâni olup gidecek, o ölecek, bahar geçecek, çiçekler solacak diye

korkmadan, endişesiz bir muhabbetle mahlukatı sevebilirsiniz.

Katışıksız, bulaşıksız bir muhabbetle mahlukata yönelebilirsiniz.

Ama eğer onu kendi zatından ötürü seviyorsanız, o zaman işte baharın geçmesi, çiçeğin solması, sevdiklerinizin ölmesi,

ölmese de geçmese de solmasa da sizin için bir endişeler yumağı haline gelir.

İşte sevgili dostlarım, önümüzdeki derse kaldığımız yerden devam edeceğiz.

Özetleyerek söyleyecek olursak, Samet aynesi olan nihayetsiz o muhabbeti,

nihayetsiz bir kemal ve cemal sahibine tevcih edersek doğru yere sarf etmiş oluruz.

Fani mahluklara sarf edersek kendimizi nihayetsiz korkuların, elemlerin içerisine salmış oluruz.

Görüşmek ümidiyle.