Vecize 1-29

[1] Arzı ve bütün nücum ve şümusu tesbih taneleri gibi kaldıracak, çevirecek kuvvetli bir ele mâlik olmayan kimse, kâinatta dava-yı halk ve iddia-yı icad edemez. Zira her şey, her şeyle bağlıdır.

[3] Sivrisineğin gözünü halkeden, güneşi dahi o halketmiştir.

[4] Pirenin midesini tanzim eden, manzume-i şemsiyeyi de o tanzim etmiştir.

[5] Kâinatın telifinde öyle bir i'caz var ki, bütün esbab-ı tabiiye, farz-ı muhal olarak, muktedir birer fail-i muhtar olsalar, yine kemal-i acz ile o i'caza karşı secde ederek

diyeceklerdir.

[6] Esbaba tesir-i hakiki verilmemiş; vahdet ve celâl öyle ister. Lâkin, mülk cihetinde, esbab dest-i kudrete perde olmuştur; izzet ve azamet öyle ister; tâ, nazar-ı zahirde, dest-i kudret mülk cihetindeki umur-u hasise ile mübaşir görülmesin.

[7] Mahall-i taallûk-u kudret olan her şeydeki melekûtiyet ciheti, şeffaftır, nezihtir.

[8] Âlem-i şehadet, avalimü'l-guyûb üstünde tenteneli bir perdedir.

[9] Bir noktayı tam yerinde icad etmek için, bütün kâinatı icad edecek bir kudret-i gayr-ı mütenahi lâzımdır. Zira, şu kitab-ı kebir-i kâinatın her bir harfinin, bahusus zîhayat her bir harfinin, her bir cümlesine müteveccih birer yüzü, nazır birer gözü vardır.

[10] Meşhurdur ki, hilâl-i îde bakarlardı. Kimse bir şey görmedi. İhtiyar bir zat yemin ederek "Hilâli gördüm" dedi. Halbuki gördüğü hilâl, kirpiğinin takavvüs etmiş beyaz bir kılı idi. Kıl nerede, kamer nerede? Harekât-ı zerrat nerede, fâil-i teşkil-i enva nerede?

[11] Tabiat, misalî bir matbaadır, tâbi' değil. Nakıştır, nakkaş değil. Kabildir, fail değil. Mistardır, masdar değil. Nizamdır, nâzım değil. Kanundur, kudret değil. Şeriat-ı iradiyedir, hakikat-i hariciye değil.

[12] Fıtrat-ı zîşuur olan vicdandaki incizab ve cezbe, bir hakikat-i cazibedarın cezbiyledir.

[13] Fıtrat yalan söylemez. Bir çekirdekteki meyelân-ı nümuvv der: "Sünbülleneceğim, meyve vereceğim." Doğru söyler. Yumurtada bir meyelân-ı hayat var. Der: "Piliç olacağım." Biiznillâh olur, doğru söyler. Bir avuç su, incimad ile meyelân-ı inbisat ile der: "Fazla yer tutacağım." Metin demir onu yalan çıkaramaz; sözünün doğruluğu demiri parçalar. Şu meyelânlar, sıfat-ı iradeden gelen evamir-i tekviniyenin tecellileridir, cilveleridir.

[14] Karıncayı emirsiz, arıyı yâsubsuz bırakmayan kudret-i ezeliye, elbette beşeri nebisiz bırakmaz.

[15] Âlem-i şehadetteki insanlara inşikak-ı kamer bir mucize-i Ahmedî (a.s.m.) olduğu gibi, miraç dahi âlem-i melekûtteki melâike ve ruhaniyata karşı bir mucize-i kübra-yı Ahmediyedir ki, nübüvvetinin velayeti bu keramet-i bahire ile isbat edilmiştir ve o parlak zat, berk ve kamer gibi melekûtta şulefeşan olmuştur.

[16] Kelime-i şehadetin iki kelâmı birbirine şahittir. Birinci ikincisine bürhan-ı limmîdir; ikinci birincisine bürhan-ı innîdir.

[17] Hayat, kesrette bir çeşit tecelli-i vahdettir. Onun için ittihada sevk eder. Hayat, bir şeyi her şeye malik eder.

[18] Ruh, bir kanun-u zîvücud-u haricîdir, bir namus-u zîşuurdur. Sabit ve daim fıtrî kanunlar gibi ruh dahi âlem-i emirden, sıfat-ı iradeden gelmiş ve kudret ona vücud-u hissî giydirmiştir, bir seyyale-i latifeyi o cevhere sadef etmiştir. Mevcut ruh, mâkul kanunun kardeşidir. İkisi hem daimî, hem âlem-i emirden gelmişlerdir.

[19] Şayet nev'ilerdeki kanunlara kudret-i ezeliye bir vücud-u haricî giydirseydi, ruh olurdu. Eğer ruh vücudu çıkarsa, şuuru başından indirse, yine lâyemut bir kanun olurdu.

[20] Ziya ile mevcudat görünür; hayat ile mevcudatın varlığı bilinir. Her birisi birer keşşaftır.

[21] Nasraniyet ya intifa veya ıstıfâ ile İslâmiyete karşı terk-i silâh edecektir. Nasraniyet birkaç defa yırtıldı, Protestanlığa geldi. Protestanlıkta da yırtıldı, tevhide yaklaştı. Tekrar yırtılmaya hazırlanıyor. Ya intifa bulup sönecek veya hakiki Nasraniyetin esasını cami olan hakaik-i İslâmiyeyi karşısında görecek, teslim olacaktır. İşte bu sırr-ı azîme Hazret-i Peygamber aleyhissalâtü vesselam işaret etmiştir ki, "Hazret-i İsa (a.s.) nazil olup gelecek, ümmetimden olacak, ayn-ı şeriatımla amel edecektir."

[22] Cumhur-u avamı, burhandan ziyade, mehazdaki kudsiyet imtisâle sevk eder.

[23] Şeriat; yüzde doksanı -zaruriyat ve müsellemat-ı diniyedir- birer elmas sütundur. Mesail-i içtihadiye-i hilâfiye, yüzde ondur. Doksan elmas sütun, on altının himayesine verilmez. Kitablar ve içtihadlar Kur'an'a dürbîn olmalı, ayine olmalı; gölge ve vekil olmamalı.

[24]] Her müstaid, nefsi için içtihad edebilir, teşri edemez. Bir fikre davet, cumhurun kabulüne vabestedir. Yoksa davet bid'at'tır, reddedilir.

[25] İnsan fıtraten mükerrem olduğundan, hakkı arıyor. Bazen bâtıl eline gelir; hak zannederek koynunda saklar. Hakikati kazarken, ihtiyarsız, dalâl başına düşer; hakikat zannederek kafasına giydiriyor.

[26] Birbirinden eşeff ve eltaf, kudretin çok ayineleri vardır; sudan havaya, havadan esîre, esîrden âlem-i misâle, âlem-i misalden âlem-i ervaha, hatta zamana, hatta fikre tenevvü ediyor. Hava ayinesinde, bir kelime milyonlar kelimat olur; kalem-i kudret, şu sırr-ı tenasülü acip istinsah ediyor. İn'ikâs, ya hüviyeti veya hüviyetle hasiyeti veya hüviyetle mahiyeti tutar.

[27] Kesifin timsalleri birer meyyit-i müteharriktir. Bir ruh-u nuraninin kendi ayinelerinde olan timsalleri, birer hayy-ı murtabittir; aynı olmazsa, gayrı da değildir.

[28] Şems, hareket-i mihveriyesiyle silkinse, meyveleri düşmez. Silkinmezse, yemişleri olan seyyarat düşüp dağılacaktır.