Vecize 30-66

[30] Bâtıl şeyleri iyice tasvir, safi zihinleri idlâldir.

[31] Alim-i mürşid koyun olmalı, kuş olmamalı. Şu kuzusuna süt, bu yavrusuna kay verir.

[32] Bir şeyin vücudu, bütün eczasının vücuduna vabestedir. Ademi ise, bir cüz'ün ademiyle olduğundan, zaif adam, iktidarını göstermek için tahrip taraftarı oluyor, müsbet yerine menfice hareket ediyor.

[33] Desatir-i hikmet, nevamis-i hükümetle; kavanin-i hak, revabıt-ı kuvvetle imtizaç etmezse, cumhur-u avamda müsmir olamaz.

[34] Zulüm, başıa adalet külahını geçirmiş. Hıyanet, hamiyet libasını giymiş. Cihada, bağy ismi takılmış. Esarete hürriyet namı verilmiş. Ezdad, suretlerini mübadele etmişler.

[35] Menfaat üzerine dönen siyaset canavardır. Aç canavara karşı tahabbüb, merhametini değil, iştihasını açar. Hem de diş ve tırnağının kirasını da ister.

[36] Zaman gösterdi ki, Cennet ucuz değil; Cehennem dahi lüzumsuz değil.

[37] Dünyaca havass tanınan insanlardaki meziyet, sebeb-i tevazu ve mahviyet iken, tahakküm ve tekebbüre sebeb olmuştur. Fukara aczi, avamın fakrı, sebeb-i merhamet ve ihsan iken, esaret ve mahkûmiyetlerine müncer olmuştur.

[38] Bir şeyde mehasin ve şeref hasıl oldukça, havassa peşkeş ederler. Seyyiat olsa, avama taksim ederler.

[39] Gaye-i hayal olmazsa veyahut nisyan veya tenasi edilse, ezhan enelere dönüp etrafında gezerler.

[40] Bütün ihtilâlât ve fesadın asıl ve madeni ve bütün ahlâk-ı rezilenin muharrik ve menbaı, tek iki kelimedir.

1: "Ben tok olsam, başkası açlıktan ölse bana ne."

2: "İstirahatım için zahmet çek; sen çalış, ben yiyeyim."

Birinci kelimenin ırkını kesecek tek bir devası var ki, o da zekâttır.

İkinci kelimenin devası, hurmet-i ribadır. Adalet-i Kur'aniye âlem kapısında durup, ribaya, "Yasaktır, girmeye hakkın yoktur" der. Beşer bu emri dinlemedi, büyük bir sille yedi. Daha müdhişini yemeden dinlemeli,

[41] Devletler, milletler muharebesi, tabakat-ı beşer muharebesine terk-i mevki ediyor. Zira, beşer esir olmak istemediği gibi, ecîr olmak da istemez.

[42] Tarik-i gayr-ı meşru ile bir maksadı takip eden, galiben maksudunun zıddıyla ceza görür.

[43] Avrupa muhabbeti gibi gayr-ı meşru muhabbetin akıbeti, mükâfatı; mahbubun gaddarane adavetidir.

[44] Maziye, mesaibe kader nazarıyla ve müstakbele, measiye teklif noktasında bakmak lâzımdır. Cebir ve İtizal, burada barışırlar.

[45] Çaresi bulunan şeyde acze, çaresi bulunmayan şeyde cez'a iltica etmemek gerektir.

[46] Hayatın yarası iltiyam bulur. İzzet-i İslâmiye ve namus-u millînin yaraları pek derindir.

[47] Öyle zaman olur ki, bir kelime bir orduyu batırır, bir gülle otuz milyonun mahvına sebeb olur. Öyle şerait tahtında olur ki, küçük bir hareket, insanı âlâ-yı illiyyîne çıkarır. Öyle hâl olur ki, küçük bir fiil, insanı esfel-i sâfilîne indirir,

[48] Bir dane sıdk, bir harman yalanları yakar. Bir dane hakikat, bir harman hayalâta müreccahtır.

[49] لاَيَلْزَمُ مِنْ لُزُومِ صِدْقِ كُلِّ قَوْلٍ قَوْلُ كُلِّ صِدْقٍ "Her söz doğru olmalı; her doğru, söz olmamalı!"

[50] Güzel gören güzel düşünür. Güzel düşünen, hayatından lezzet alır.

[51] İnsanı canlandıran emeldir, öldüren yeistir.

[52] Eskiden beri i'lâ-yı kelimetullah ve beka-yı istiklâliyet-i İslâm için farz-ı kifaye-i cihadı deruhte ile kendini, yekvücud olan âlem-i İslama fedaya vazifedar ve hilâfete bayraktar görmüş olan bu devlet-i İslâmiyenin felâketi, âlem-i İslâmın saadet ve hürriyet-i müstakbelesiyle telâfi edilecektir. Zira şu musibet, maye-i hayatımız olan uhuvvet-i İslâmiyenin inkişafını harikulade tacil etti.

[53] Hristiyanlığm malı olmayan mehasin-i medeniyeti ona mal etmek ve İslâmiyetin düşmanı olan tedenniyi ona dost göstermek, feleğin ters dönmesine delildir.

[54] Paslanmış bîhemta bir elmas, daima mücellâ cama müreccahtır.

[55] Her şeyi maddede arayanların akılları gözlerindedir. Göz ise maneviyatta kördür.

[56] Mecaz, ilmin elinden cehlin eline düşse, hakikate inkılâb eder, hurafata kapı açar.

[57] İhsan-ı ilâhiden fazla ihsan, ihsan değildir. Her şeyi olduğu gibi tavsif etmek gerektir.

[58] Şöhret, insanın malı olmayanı da insana mal eder.

[59] Hadis, maden-i hayat ve mülhim-i hakikattir.

[60] İhya-yı din, ihya-yı millettir. Hayat-ı din, nur-u hayattır.

[61] Nev-i beşere rahmet olan Kur'an, ancak umumun lâakal ekseriyetin saadetini tazammun eden bir medeniyeti kabul eder.

Medeniyet-i hâzıra, beş menfi esas üzerine teessüs etmiştir:

Nokta-i istinadı, kuvvettir. O ise, şe'ni tecavüzdür.

Hedef-i kasdı, menfaattir. O ise, şe'ni tezahümdür.

Hayatta düsturu cidaldir. O ise, şe'ni tenazu'dur.

Kitleler mabeynindeki rabıtası, âheri yutmakla beslenen unsuriyet ve menfi milliyettir. O ise, şe'ni müdhiş tesadümdür.

Cazibedar hizmeti, hevâ ve hevesi teşci ve arzularını tatmindir. O hevâ ise, insanın mesh-i manevisine sebeptir.

Şeriat-ı Ahmediyenin (a.s.m.) tazammun ettiği ve emrettiği medeniyet:

Nokta-i istinadı, kuvvete bedel haktır ki, şe'ni adalet ve tevazündür.

Hedefte, menfaat yerine fazilettir ki, şe'ni muhabbet ve tecazübdür.

Cihe-tü'l-vahdette, unsuriyet ve milliyet yerine, rabıta-i dinî, vatanî, sınıfîdir ki, şe'ni samimî uhuvvet ve müsalemet ve haricin tecavüzüne karşı yalnız tedafü'dür.

Hayatta, düstur-u cidal yerine düstur-u teavündür ki, şe'ni ittihad ve tesanüddür.

Hevâ yerine hüdâdır ki, şe'ni insaniyeten terakki ve ruhen tekâmüldür.

[62] Mevcudiyetimizin hâmisi olan İslâmiyetten elini gevşetme, dört el ile sarıl; yoksa mahvolursun.

[63] Musibet-i amme, ekseriyetin hatasına terettüb eder. Musibet, cinayetin neticesi, mükâfatın mukaddimesidir.

[64] Mariz bir asrın, hasta bir unsurun, alil bir uzvun reçetesi, ittiba-ı Kur'an'dır.

[65] Azametli, bahtsız bir kıt'anın; şanlı, tali'siz bir devletin; değerli, sahipsiz bir kavmin reçetesi, ittihad-ı İslâm'dır.

[66] Şehid, kendini hayy bilir. Feda ettiği hayatı, sekeratı tatmadığından, gayr-ı münkatı ve baki görüyor; yalnız, daha nezih olarak buluyor.