Vecize 67-98

[67] Adalet-i mahza-i Kur'aniye, bir masumun hayatını ve kanını, hatta umum beşer için de olsa heder etmez. İkisi nazar-ı kudrette bir olduğu gibi, nazar-ı adalette de birdir.

[68] Hodgâmlıkla, öyle insan olur ki, heves ve ihtirasına mâni her şeyi, hatta elinden gelirse dünyayı harap ve nev-i beşeri mahvetmek ister

[69] Havf ve zaaf, tesirat-ı hariciyeyi teşci eder.

[70] Muhakkak maslahat, mevhum mazarrata feda edilmez,

[71] İstanbul siyaseti, İspanyol (hastalığı) gibi bir hastalıktır.

[72] Tasadduk malda olduğu gibi, ilimde, fikirde, fiilde de olur.

[73] Deli adama "İyisin, iyisin" denilse iyileşmesi, iyi adama "Fenasın, fenasın " denilse fenalaşması nadir değildir.

[74] Düşmanın düşmanı, düşman kaldıkça dosttur. Düşmanın dostu, dost kaldıkça düşmandır.

[75] İnadın işi: Şeytan birisine yardım etse, "Melek" der, rahmet okutur. Ötekinde melek görse, "Libasını değiştirmiş (şeytandır)" der, lanet eder.

[76] Bir derdin dermanı, başka bir derde zehir olabilir. Bir derman, hadden geçse, dert getirir.

[78] Cemaatte vahid-i sahih olmazsa, cem ve zam, kesir darbı gibi küçültür.

[79] Adem-i kabul, kabul-ü ademle iltibas olunur. Adem-i kabul, adem-i delil-i sübut, onun delilidir. Kabul-ü adem, delil-i adem ister. Biri şek, biri inkârdır.

[80] Şüphe, bir delili, yüz delili atsa da, medlule iras-ı zarar edemez. Çünkü binler delil var.

[81] Sevad-ı azama ittiba edilmeli. Lâkayd Emevilik, en nihayet Sünnet-i Cemaate; ekalliyette kalan salâbetli Alevilik, en nihayet Rafıziliğe dayandı.

[82] Hakta ittifak, ehakta ihtilâf olduğundan, bazen hak, ehaktan ehaktır; hasen, ahsenden ahsendir. Herkes kendi mesleğine "Hüve hakkun" demeli, "Hüve'l-hakku" dememeli. Veyahut "Hüve'l-ahsen" demeli, "Hüve'l-hasen" dememeli.

[83] Cennet olmazsa, Cehennem tazip etmez. Zemherir olmazsa, ihrak etmez.

[84] Zaman ihtiyarlandıkça Kur'an gençleşiyor, rumuzu tavazzuh ediyor.

[85] Bazen nur, nâr göründüğü gibi, şiddet-i belagat dahi mübalâğa görünür.

[86] Hararette meratib, burudetin tahallülüyledir. Hüsündeki derecat, kubhun tedahülüyledir. Kudret-i ezeliye zatiyedir, lâzımedir, zaruriyedir; acz tahallül edemez, meratib olamaz, her şey ona nisbeten müsavidir.

[87] Şemsin feyz-i tecellisi olan timsâli, deniz sathında, denizin katresinde aynı hüviyeti gösteriyor.

[88] Cilve-i tevhiddendir ki, kesretin mebdei vahdettir; müntehası da vahdet kesb ediyor.

[89] İnsanlarda veli, cuma'da dakika-i icabe, Ramazan'da Leyle-i Kadir, esmaü'l-hüsnada ism-i âzam, ömürde ecel meçhul kaldıkça, sair efrad dahi kıymettar kalır, ehemmiyet verilir. Yirmi sene mübhem bir ömür, nihayeti muayyen bin seneye müreccahtır.

[90] Dünyada masiyetin akıbeti, ikab-ı uhreviye delildir.

[91] Rızık, hayat kadar kudret nazarında ehemmiyetlidir. Kudret çıkarıyor, kader giydiriyor, inayet besliyor. Hayat, muhassal-ı mazbuttur, görünür. Rızk, gayr-ı muhassal, tedrici münteşirdir, düşündürür. Açlıktan ölmek yoktur. Zira bedende şahm vesaire suretinde iddihar olunan gıda bitmeden evvel ölüyor. Demek, terk-i âdetten neşet eden maraz öldürür; rızıksızlık değil.

[92] Âkilü'l-lâhm vahşilerin helâl rızkı, hayvanatın hadsiz cenazeleridir. Hem rûy-i zemini temizliyor, hem rızkını buluyorlar.

[93] Bir lokma kırk paraya, bir lokma on kuruşa., ağıza girmeden, boğazdan geçtikten (sonra) birdirler. Yalnız birkaç saniye ağızda bir fark var. Müfettiş ve kapıcı olan kuvve-i zaikayı taltif ve memnun etmek için birden ona gitmek, israfın en sefihidir.

[94] Lezaiz çağırdıkça, "Sanki yedim" demeli. "Sanki yedim"i düstur yapan; bir mescidi yiyebilirdi, yemedi.

[95] Eskide ekser İslâm aç değildi; tereffühe ihtiyar vardı. Şimdi açtır; telezzüze ihtiyar yoktur.

[96] Muvakkat lezzetten ziyade, muvakkat eleme tebessüm etmeli, hoşgeldin demeli. Geçmiş lezaiz, "ah" dedirtir. Ah, müstetir bir elemin tercümanıdır. Geçmiş âlâm, "oh!" dedirtir. "Oh!", kalbde muzmer bir lezzet ve nimetin muhbiridir.

[97] Nisyan bir nimettir. Yalnız her günün âlâmını çektirir, müterakimi unutturur.

[98] Derece-i hararet gibi, her musibette bir derece-i nimet vardır. Daha büyüğünü düşünüp, küçükteki derece-i nimeti görüp, Allah'a şükretmeli.Yoksa, isti'zam ile üflense şişer, merak edilse ikileşir; kalbdeki misâli, hakikate inkılâb eder, o da kalbi döver.