2-3. GÜN

05.15’te sabah namazına duruldu ve namaz sonrası istirahatinin ardından saat 8.00’de kahvaltı yapıldı. Hocaefendi, yine kahvaltıya çıkamadılar.

***

Saat 12.30 civarında öğle namazı kılındıktan sonra, öğle yemeğine oturuldu. Yemekten sonra, Hocaefendi’ye şöyle bir soru soruldu:

HZ. MUSA’NIN, YANINDA 10 YIL KALDIĞI ZAT

– Hz. Şuayb (a.s.), Kur’an-ı Kerim’de, malûmunuz, arkası olan bir rasûl olarak geçiyor. Hz. Musa’nın Medyen suyu başında karşılaştığı iki kız ise, kavmi içinde böyle arkası olan bir zatın kızları gibi görünmüyor. Buradan hareketle, o zatın Hz. Şuayb olmadığı sonucuna varılabilir mi?

Peygamberler, içlerinde vazife yaptıkları topluluğa hitaben, daha çok “Yâ kavmi (ey kavmim)” diye sesleniyorlar. Demek ki, bunun, bir kavim içinden çıkmanın veya bir kavme gönderilmiş olmanın bir ehemmiyeti var. Hz. Şuayb (a.s.), gerçekten Eyke’de mi doğup büyümüştü, yoksa oraya hicret mi etmişti, bilmiyoruz.

Şuarâ Sûresi’nde bazı rasullerin kıssaları anlatılırken, kavimleriyle olan münasebetleri açısından, meselâ, “Kardeşleri Salih…”, “Kardeşleri Hûd… “Kardeşleri Lût…” ifadeleri kullanılır. Yalnızca Hz. Şuayb için, “kardeşleri” ifadesi geçmez; sadece “Şuayb onlara dedi” ile iktifa buyurulur. Demek ki, bir arkası da olsa, Hz. Şuayb ile kavmi arasında bir kardeşlik yoktu; ya onların içinden çıkmamıştı, ya da onlar, kardeş olarak anılacak sıcaklık ve yakınlıkta insanlar değildi; tam bedevî idiler. Gerçi, Hz. Musa’nın Medyen’de yanında kaldığı zatın Hz. Şuayb (a.s.) olduğu kesin değildir. Fakat, kavmi içinde Hz. Şuayb’ın dayandığı güçlü bir topluluk da bulunsa, o kavim, bedeviyeti gereği, onun kızlarına iyi davranacak, çobanları, koyunları sulamada bir kuyu başında onlara öncelik verecek bir insaniyet ve medeniyet seviyesinde de bulunmuyordu. Yani ortada bir ahlâk, bir karakter meselesi söz konusu idi.

PEYGAMBERLERİN KORKUSU

– Hz. Musa’ya olduğu gibi, Kur’an-ı Kerim’de peygamberlere de atfedilen korkuyu nasıl anlamak lâzım?

Korkunun bir zaaf olanı veya zaaftan kaynaklananı vardır. Üstad, Hutuvat-ı Sitte’de, korkuyu hizmet insanlarının yolunu kesen 6 tehlikeden biri olarak zikreder. Bu, zaaf olan korkudur. Yani insan, ölümden korkar; malını, mevkiini, şöhretini kaybetmekten korkar; hapse düşmekten, işkence görmekten korkar… Bu tür korkuların hiçbiri peygamberlerde, hattâ onların varisleri olan asfiyâda bulunmaz. Ancak, mukteza-yı beşeriyet olan bazı korkular vardır. Arkanızda sizden habersiz bir top patlar, birden bir şimşek çakar, ister istemez irkilirsiniz. Bunlar, beşer olmanın gereğidir. Ayrıca, meselâ, insanların küfre düşmesinden korkarsınız, bir işte başarısız olmaktan korkarsınız; üzerinize yüklenen ağır bir mesuliyetin altından kalkamayacağınızdan korkarsınız. Bunun gibi, peygamberlerin böyle “korku”ları olur. Bu korkularına karşılık da “firar”ları olur.

HZ. MUSA (a.s.)’IN FİRARI

– Firar ve İ’tisam yazısında, Hz. Musa’nın korku ve firarına bu noktada çok güzel bir yorum getiriliyordu. “Sizden korktuğum zaman, firar ettim” manâsında gibi görünen âyet (Şuarâ/26:21), “Sizinle bulunmaktan korktum” şeklinde çevrilip, firarının da zevk ve vuslata, hilâfet ve kurbete varan bir firar olduğu yorumlanıyordu.

Zaten, başka türlü anlayamazsınız. Bir Peygamber, hattâ Peygamber namzedi can korkusu duyup kaçmaz. Bir misyon insanı olarak, elbette ele geçirilmeyi ve öldürülmeyi arzu etmez; bu noktada hayatı açısından endişe duyabilir. Bu bakımdan, korkunun şümulü geniştir. Hz. Mûsa (a.s.) can korkusuyla firar etmiş olsaydı, böyle bir firar mükâfatla ile neticelenmezdi. Halbuki, firarının sonunda ona hüküm, hakimiyet verildiğini ve kendisinin peygamber kılındığını, bizzat zikri geçen âyet naklediyor.

***

14.00 civarında sohbetten kalkıldı.

Normal vaktinde ikindi ve akşam namazları kılındı. Hocaefendi, bu günlerde ikindiden sonra genellikle televizyondan bazı programları takip ediyorlar.

Akşam namazı saat 17.00 civarında eda edildikten sonra 19.00’da akşam yemeğine oturuldu. Yemeğin ardından sohbet, yine bir soruyla açıldı:

MES’ULİYET VE SORGULAMADA FERDÎLİK

– Malûmunuz, her insan ferdi, diğer türlere nazaran ayrı bir tür gibi. Ayrıca, yalnız doğuyor, yalnız ölüyor, yalnız dirilip, yalnız sorguya çekilecek. Maturidîler ve Eş’arîler arasında da, teklif ve tebliğ gitmeyen insanlara Âhiret’te yapılacak muamele konusunda görüş ayrılığı var. Bu hususu gruplar ve yer gibi, genel bir açıdan değil de, ferdler açısından ele almak daha doğrudur denebilir mi?

Bu mevzuda dikkatli olmak lâzım. Bize ne Cennet’in hâzini olma, ne de Cehennem’e zebanî olma vazifesi verilmiş. İnsanları Cennet’e veya Cehennem’e koymak, tamamen Allah’a ait bir husus; onların sahibi O. Eş’arîler, görüşlerinde, “Biz, bir rasûl göndermedikçe azap edici değiliz” âyetine dayanıyorlar. Maturidîler ise, her insan, dinin diğer usûl ve fürûâtını bilemese de, bir Yaratıcı’nın varlığını aklıyla çıkarabileceği, böyle bir donanımla dünyaya gönderildiği, dolayısıyla bundan mes’ul olduğu görüşündedirler. Bu görüşü tartmak, değerlendirmek de halihazır şartlarda zor. Çünkü her insan, bir aile içinde ve bir çevrede dünyaya geliyor ve bunların tesiri altında yetişiyor. O bakımdan, aklıyla böyle bir neticeye varabilir mi varamaz mı kesin bir şey söyleyemeyeceğim. Fakat, meselâ Efendimiz (s.a.s.) zamanında bir bedevî bile bir Yaratıcı fikrine ulaşabiliyordu: “Nasıl bir yerdeki deve izleri oradan bir devenin geçtiğini gösterir; bütün ihtişamıyla şu sema, bütün güzelliğiyle şu arz da bir Yaratıcı’yı göstermez mi?” diyordu.

Bir de, aynı yerde bulunup, aynı eğitime tâbî de tutulsalar, her ferd diğerinden farklı olduğu için, bunların tesir altında kalmaları ve öğrenme seviyeleri de farklı olacaktır. Yine her ferdin duyguları, imtisas ve teessürleri de diğerlerinden farklılık arz edecektir. Bu bakımdan, herkesi aynı terazide tartmak, aynı kefeye koymak doğru değildir. En sâlim iş, bu meseleyi Allah’a havale etmektir.

İNSANLARIN İHTİLÂFI, GÜNAHLAR VE PEYGAMBERLERİN GÖNDERİLİŞİ

– Malûmunuz, Kur’an-ı Kerim’de, insanların ihtilâfı üzerine peygamberlerin gönderildiği buyuruluyor. Pavlos’un da Hristiyanlık’ta yaptığı ilk “devrim”, bu mantığa oturuyor; yani Din’in ahkâmı yokken günah yoktu; ahkâm geldi, günah ortaya çıktı” diyor. Peygamberlerin gelişini bu açıdan ele aldığımızda, gönderilişleri mahza rahmet olduğuna göre, onlar, fitne ve fesadın önü alınamaz noktaya ulaştığı anlarda gönderilmişlerdir diyebilir miyiz?

Suç veya günah, Din’le, peygamberlerin gönderilişiyle ve Din’in ahkâmının, Pavlos’un kullandığı tabir olarak, Şeriat’ın tebliğiyle ortaya çıkmıyor. İnsanlar, aralarında ihtilâfa düşüyor; bu ihtilâf, hem kullanılan kelimenin, hem de bulunduğu kipin karakteristiğinden de anlaşılacağı üzere, birbirlerine girme, birbirlerinin adeta boğazlarına sarılma şeklinde bir ihtilâf. Bir takım önü alınmaz suçlar işliyorlar ve peygamberler, bunları önleyip, hakkı, hakikatı hâkim kılmak için geliyor. Onlar, vahye dayanarak, insanların yaptıkları kötülükleri, dînî bir tabirle “günah” olarak tavsif ediyorlar; yoksa günah, onların gelmesiyle ortaya çıkmıyor. Aksine onlar, işlenen günahları önleyecek reçetelerle geliyorlar.

İnsanın, yeryüzündeki hayatı zaten bir imtihan hayatıdır. Peygamberler, insanlar bu imtihanda muvaffak olsun, dünya hayatlarını da cennetasâ bir hayata çevirsin diye gönderiliyor ve bunun kaidelerini getirip, tebliğ ediyorlar. Onların gelmesiyle, pek çok kötülüğün önü alınıyor, pek çok kötü insan melek-nümun hale geliyor. Ayrıca, bir insan olarak nötr durumda bulunsalar bile, hani meşhur misalle, bu nötr hallerinde birer tavus yumurtası gibi olsalar, peygamberlerin gelmesiyle bu yumurtalar kuluçkaya bırakılmış oluyor. Yumurta olarak kalsalar, değerleri o kadar olacak. Fakat, bunlardan pek çoğu, hattâ milyonlarcası birer tavus oluyor ve semâlarda pervaz ediyorlar. İçlerinden peygamberler çıkıyor, asfiyâ çıkıyor, evliyâ çıkıyor, hakkı bulan ve müdafaa eden, kâinatın sırlarını çözen ilim adamları çıkıyor; haktan, adaletten ayrılmayan büyük devlet adamları, gerçek san’atkârlar ve kahramanlar çıkıyor. Ne var ki, bu arada bazıları da çürüyor. Allah, bu şekilde onlara nasıl çürük bir ruha sahip olduklarını bizzat göstermiş oluyor ki, Âhiret’te karşısına geldikleri zaman mazeretleri olmasın. Din terazisinde tartılan herkes, ne kıymette olduğunu bizzat müşahede ediyor. Bu bakımdan da, peygamberlerin gelişi, insanlar için mahza rahmettir. Onlar olmasaydı, belki insanların hepsi çürüyecek, yeryüzü yaşanmaz hale gelecekti.