2-6. GÜN

Hocaefendi, bu günlerde son derece rahatsızdı. Çok defa yemeklere çıkaamdı, çıktığı zamanlar da fazla kalamadı.

Türkiye’de bir şebeke, Hocaefendi aleyhinde, onu hem kamuoyunda, hem de resmiyet planında mahkûm etmek gayesiyle var gücüyle çalışıyor. Aleyhte malzeme olur diye ne bulsalar, bir de işlemden geçirerek, bu maksatla hemen televizyon kanallarına servis yapıyorlar.

Napolyon’un meşhur bir sözü vardır: “Bana bir cümle getirin, onu te’vil ederek sizi mahkûm edeyim.” Ünlü bir yazar, 7.9.2000 tarihli yazısında, çok açık bir şekilde, “Türkiye’nin, 20. asırda çok kötü yönetildiğini iddia ediyor ve aynen şöyle diyordu:

Türkiye’deki Cumhuriyet ve Demokrasi dönemlerinin; koskoca 20. Yüzyıl’ı da daha önceki dönemlerden beter bir fiyasko ile ıskalamış olduğu ortada...

“Yaşam kalitesi” açısından Yunanistan’ın bile 65 basamak altına düşmüş durumdayız.

Ya adam başına düşen ulusal gelir açısından?

Güney Kıbrıs Rum Devleti bile 15 bin doları aşmak üzereyken; biz 3 bin dolara dahi varmış değiliz ve dünya sıralamasında 93. basamaktayız; nerdeyse Afrika ülkeleri düzeyinde...

Bizim militer-sivil siyasetçilerimizle bürokratlarımızın; 20. Yüzyıl’ı da böylesine tüyler ürperten bir fiyaskoyla ıskalamış olmasının analizlerini yapmaya; henüz pek kimsenin yüreği yetmiyor gibi..

İlerde bu tür analizler; Türk halk yığınlarının, kendi egemenleri tarafından köküne kadar nasıl kazıklanmış olduğunu su yüzüne çıkaracaktır.

Çünkü kimsenin karşı çıkamayacağı bir saydamlık, hızla sarmalamada dünyayı...

Sadece Hazine’den geçinenlerin üst takımına göre biçimlenmiş bir “Kabuk Devlet”den, halk kitlelerine servis veren bir “Teknik Devlet”e neden geçilememiş olduğunu; araştırıp vurgulayan sanatçıları, bilimcileri, düşünürleri, yazar-çizerleri, içi boş bir hamaset edebiyatının arkasına sığınarak darma duman edebilirsiniz; ezer bitirir, aç bırakabilirsiniz. Ama yüzeysel görüntülerin iç yüzünü açıklamaya başlayan evrensel bir saydamlığa karşı ne yapabilirsiniz?

Ne yapabilirsiniz, 20. Yüzyıl’ı da feci bir fiyaskoyla ıskalamış olduğunuzu ortaya koyan somut göstergelere?

ABD Dışişleri Bakanlığı, dünyada en kalabalık ordulara sahip olanlarla silah alımlarında önde gelen ülkelerin listesini açıklayıp duruyor..

15 yılda Güneydoğu operasyonlarında harcanmış para, resmi olarak 100 milyar doların üstünde; Em. Büyükelçi Elekdağ’a göre 400 milyar dolar... Dışardan almayı umut ettiğimiz kredi ise 1 milyar dolar bile değil. Dış ticaret açığı da 20 milyar dolar...

Bu garip denklemlere baktıkça, içimizi çekmekten başka bir şey de gelmiyor elimizden.

Ünlü yazarın bu yazısından dolayı hakkında soruşturma açıldığını veya delil toplandığını, yetkili makamlara şikâyette bulunulduğunu duymadık. Esasen, bu yola gidecek olan, ancak doğrudan, fikirden kaçan ve düşünceyi kuvvetle yok etmeğe çalışan insanlar olabilir. Ünlü yazar, müşahhas gerçekler ve rakamlar ortaya koyuyor.

Ne var ki, Fethullah Gülen hocaefendi, bu türden bir eleştiride hiçbir zaman bulunmadı; ama menfî olanı nazara vermek yerine, genel prensipler ışığında yanlışları doğruları açıkladı ve doğrular konusunda tavsiyelerde bulundu.

Onun 1000’den fazla kasetinden ve 30’dan fazla kitabından cımbızla ayıklama yapanlar, suç unsuru teşkil edecek hiçbir şey bulamadılar. Hakkında açılan davanın iddianamesinde görüldüğü üzere, Lâle Devri’yle ilgili ifadelerini alıp, sanki Mustafa Kemal’i ve onun dönemini eleştiriyor gibi verdiler; “Batı’nın üzerimizdeki oyunlarından nasıl kurtulabiliriz?” şeklinde sorulan bir soruya verdiği cevapta, birtakım Batılı tipler için kullandığı ifadeleri, M. Kemal ve daha başkaları için kullanmış gibi yansıttılar. Böylece, onun döneminin en müşahhas gerçeklerini bile ortaya koymayı suçmuş gibi takdim edip, o dönemde yapılan her türlü uygulamadan onu sorumluymuş gibi bir hava meydana getirdiler; böyle yapmakla da, esasen Kemalizm’i astığı astık, kestiği kestik, her sözü kanun bir diktatörlük gibi takdim ettiklerinin farkına bile varmadılar.

Bazı konuşma kasetlerinden yayınladıkları konuşmalarında ise, iddianamedeki dökümlerinden açıkça görüleceği üzere, keyfî tasarruflarda bulundular. Konuşmaların kime, niçin, hangi maksatla yapıldığını, Hocaefendi’nin genel düşünce ve faaliyetlerini nazara almadılar.

Ülkeyi 15 yıl uğraştırmış, 40 bin insanın ölümüne, koskocaman bir bölgenin harap olmasına ve millî gelirden 400 milyar doların tüketilmesine yol açmış bir terörün başına bir ada tahsis edilip, bakımının görümünün yapılmasına ses çıkarmayanlar, bu konuda güya yapılan haricî baskılarda Türkiye’nin şeref, haysiyet ve bağımsızlığını hatırlarına getirmeyenler, ülkeye, hem eğitim, hem tanıtım, hem emniyet ve asayiş sahalarında en önemli hizmetlerden birini, hem de devlet bütçesinden tek kuruşluk harcama yapmadan gerçekleştirmiş bir insanı ve hizmetlerini yok etmeyi planlıyorlar.

Elbette, bütün gerçekler çok geçmeden gün yüzüne çıkacak, “irtica” paranoyası altında devlet ve millet malının nasıl yağmalandığı gün yüzüne çıkmaya başladığı gibi, Hocaefendi’ye karşı yürütülen kampanya ve açılan davanın arkasındaki, esasen bilinen gerçekler de, bizzat bu kampanyayı yürütenlerin de inkâr edemeyeceği biçimde çok yakın bir zamanda aydınlığa kavuşacaktır.

Elbette bugün bütün olup bitenler, tarihin şeridine, yarınlar adına birer unsur olarak geçiyor ve yakın bir gelecekte ne tür neticeler doğuracağını hep birlikte göreceğiz.

Tarihe, çıplak davranışlar yön vermez; onların arkasındaki niyetler, davranışların şekli, onlardaki doğruluk ve yanlışlık unsuru da, tarihin belirlenmesinde kendilerine has öneme sahiptir.

***

Bu dört gün içinde, Hocaefendi ciddî rahatsızlık çekti. Bununla birlikte, yine de bazı sohbetler olmadı değil:

MESUT GELECEK ADINA SEMBOL KAVRAM: EMNİYET

– Kureyş Sûresi’nde, Kureyş’e en büyük iki nimet olarak, açlıklarının giderildikleri ve korkudan emniyete erdirildikleri ifade buyuruluyor. Efendimiz’in bir hadis-i şeriflerinde ise, İslâm’ın gelecek hakimiyetinden bahis buyurulurken, emniyet ön plana çıkarılıyor.

Hadis’in şeref-südur olduğu şartlara bakmak lâzım. Bahis mevzuu hadisi Adiy b. Hatim rivayet eder. İhtimal, onun için ve o dönemde emniyet daha çok ön planda idi ki, Efendimiz (s.a.s.), emniyeti zikretmiştir. Ayrıca, açlığın giderilmesi yolunda Kureyş’in geçim kaynağı ticaretti ve bilindiği gibi, kışın Yemen tarafına, yazın Suriye tarafına ticaret kervanları sevk ederlerdi. Ticaret kervanları için de yolların emniyet altında olması gerekiyordu. İlgili hadislerinde Efendimiz (s.a.s.) bu hususa dikkat çekmiştir.

YOLDA DOSDOĞRU GİTME VE BUNUN NETİCESİ

– Malûmunuz, bir âyet-i kerimede, “Eğer o yol üzerinde dosdoğru gitmiş olsalardı, onları tükenmez bir suyla beslerdik” (Cinn: 16) buyuruluyor. Yol’da dosdoğru gitme, teşriî emirlerden çok, tekvinî emirlere bakıyor diyebilir miyiz?

Bu konuda başka âyetler de var. Meselâ, “Eğer o beldelerin halkı inanmış ve takva sahibi olmuş olsalardı, üzerlerine göklerin ve yerin bereketini açardık” (A’raf: 96) âyeti bunlardan biridir. Yine, “Eğer Kitap Ehli, iman edip, takva sahibi olmuş olsalardı, günahlarını örter ve onları Naîm cennetlerine koyardık. Eğer onlar, (vaktinde Tevrat’ı, İncil’i) hakkıyla tatbik etmiş olsalardı, şimdi de (Rabbilerinden kendilerine indirilmekte olan) Kur’an’ı aynı şekilde tatbik etseler, hiç şüphesiz, başlarının üzerinden ve ayaklarının altından (akan nimetleri bol bol) yerler” (Mâide: 65-66) âyetleri de aynı hakikate parmak basmaktadır.

İman ve takvanın şümulü içinde ve Allah’ın Kitabı’nı tatbikin getireceği nimetler olarak, insanlar için hem dünyada hem Âhiret’te hasene vardır. Tevrat olsun, İncil olsun, Kur’an olsun, Allah’ın Kitabı, her iki âlemin saadet prensiplerini getirmiştir. Teşriî emirlere uymanın mükâfatı ekseriya Âhiret’te verilecek olmakla birlikte, şüphesiz dünyada da onun bir kısım faydaları bahis mevzuudur. Tekvînî emirlere uyup uymamanın karşılığı ise, gâliben dünyada görülmekle beraber, onun da Âhiret’e müteallik yönleri vardır.

Meselenin bir diğer vechesi daha var. Bir başka âyet-i kerimede, “Ne zaman ki kendilerine hatırlatılan gerçekleri, verilen öğütleri unuttular, o zaman üzerlerine her şeyin kapısını açtık. Kendilerine verilenlerle sevinip şımardıkları anda da, onları ansızın yakalayıverdik; yakalayıverdik de, öylece ümitsiz kalakaldılar” (En’am: 44) buyurulur.

Aynı manâya parmak basan başka bir âyet de şöyledir: “Bir beldeyi helâk etmek dilediğimiz, (yani, bir belde helâki hak etme noktasına yaklaştığı) zaman, orada mütreflere, yani dünya hayatını gaye edinmiş olanlara, yiyip-içip eğlenmekten başka bir şey düşünmeyenlere emrederiz de, onlar orada bütün bütün yoldan çıkarlar. (Yani, hayat için koyduğumuz kanunlar istikametinde, ortaya bir sürü mütref çıkar ve onlar, şımarıkça bir hayat sürerler.) Bu şekilde, aleyhlerinde hüküm hak olur ve orasının altını üstüne getiririz.” (İsrâ: 16)

Bugün olduğu gibi, hayat kanunlarını keşifle, mü’min-Müslüman olmayan milletler de dünyada refaha ulaşabilir. Fakat bu refahla şımarmaları, yoldan çıkmaları, zulme, istismara, yolsuzluğa sapmaları onların da sonunu getirir.

Dünyada refah ve fakirliğin, gelişmişlik veya geri kalmışlığın yolu, Allah’ın tekvînî hükümlerine uyup uymamaktan geçer. Bunlara uyarak refaha ulaştıktan sonra şımarmama, yoldan çıkmama ise, tamamen teşriî hükümlere ittibaya bağlıdır. Hem tekvinî hem teşriî hükümlere uyma, her iki dünyada saadet vesilesidir.

Bugün Türkiye’de halkta, Allah’a dönük bir takım musibetleri önlemeye yetecek bir tevecühün olduğunu söylemek zor. Daha çok, hiç bir değer ifade etmeyen taklit var. Bunun dışında, din adına biraz seviye kat’ edenler de, idare düşünüyor, başkalarına mukabele düşünüyor, her şeyin kendi anlayışlarına göre olmasını düşünüyor; üstüne üstlük birbirleriyle cedelleşiyorlar. Bugün olduğu gibi, daha önce de düşünülmesi gerekli olan şeyler düşünülmemiş ve mevcud duruma gelinmiştir.

TEVBE İLE GÜNAH ÖNCESİ MANEVÎ HÂLİ AŞMA

– Hz. Yunus (a.s.)’ın kavmini bırakıp gitmesi, sanki, kavminin iman etmesi için nihaî nokta gibi görünüyor. Kendisi için her ne kadar bir zelle de olsa, fakat çok büyük bir hayra kapı açmış gibi. Böyle, işlenen bazı günahlardan tevbe ile, günahtan önceki hâlden daha öte bir hâle ulaşmak mümkündür denebilir mi?

Hz. Yunus (a.s.), kavmini Allah’tan izin almadan terketti. Peygamberler, kavimlerini terketmek gerektiğinde de, yine izin alırlar. Meselâ, melekler Hz. Lût’a, bizzat onun kavmini terketmesi emrini getirmişlerdir. Allah (c.c.), Hz. Nuh’a gemiye binip, mü’min olanları da yanına almasını ve kavmini öyle terketmesini emretmiştir. Aynı şekilde, Peygamberimiz’e (s.a.s.), Hz. İbrahim (a.s.)’a ve daha başka bazı peygamberlere de hicret emri verilmiştir. Fakat Hz. Yunus (a.s.), Allah’ın emrini almadan kavmini terkettiği için, malûm mihnete maruz kalmıştır. Şu kadar ki, bir peygamberin böyle kavmini terkedip gitmesi, kavmi üzerinde önemli bir tesir bırakmış ve o kavim, azap alâmetleri de belirince, hemen tevbe ve istiğfara yönelmiştir.

Kur’an-ı Kerim, bunu benzeri olmayan bir hâdise olarak zikreder: “Bir belde halkının, zamanında inanmaları gerekmez miydi ki, imanları kendilerine fayda versin (ve onları muhakkak bir azaptan kurtarsın. Fakat inanmaları gereken zamanda, azabı görmeden inanmadılar.) Fakat Yunus’un kavmi hariç.” (Yunus: 98) Yunus (a.s.)’ın terk edip gitmesi ve arkasından onun kavmini tehdit ettiği azabın işaretlerinin görülmesi, o kavmi birden tebaha getirdi, uyandırdı ve hemen tevbeye koştular. Tabiî bu sonuçta, Yunus (a.s.)’ın o zellesi neticesinde maruz kaldığı mihnetin de tesiri olmuştur. Mü’minlerin başlarına gelen musibetlerin, bir hemen verilen, bir de daha sonra verilen iki mükâfatı vardır. Sonra, Yunus (a.s.), balığın karnında sürekli tesbihte bulunmuştur. Zaten, hep tesbih eden bir insandı. Neticede hem kendisi o mihnetten kurtulmuş, hem de 100 binden fazla insan birden ona iman etmiştir.

Gerçi, bir günah işleyeyim, tevbe edeyim ve daha büyük bir mükâfata nail olayım denmez ve denmemeli. Ancak, insanın kendisini günahsız, suçsuz görmesindense, bata çıka gidip, kendisini hiç görmesi, bir günahkâr bilmesi ve devamlı tevbe etmesi çok daha hayırlıdır. İnsan, hiçbir şeydir; aslında şümullü manâya sahip bu üç kelime bile, insan için çoktur. Sıfırdır insan; ve o, kendisini böyle bilmelidir. Sıfır ne güzeldir; hele o nokta gibi olan sıfır, bir atom mudur, bir partikül müdür; işte insan, kendisini hep öyle bilmeli, böyle olduğuna kendisini inandırmalıdır. Hattâ yan yana pek çok sıfır olarak bilirse, başına gelecek bir rakamla, sonsuz değere ulaşma kapısını açmış olur. Kendisini tamamen sıfır gördüğü, bütün bütün şeffaflaştığı zaman, kendisinde Allah’ın tecellisi için pak bir ayna vasfı kazanmış olur. Allah’ın o biricik Habibi, o en büyük insan için, önce ‘Abdühû (O’nun kulu)’ demiyor muyuz? Evet, kulluktan daha üstün bir makam yoktur. En büyük kul, en büyük insandır. Çünkü onda, Allah mütecellidir dâim.

A’ZAMÎ TAKVA, ZÜHD, İHLÂS VE VELÂYET İÇİN UMÛMÎ PRENSİP

– Takva’nın, zühdün, ihlâsın, velâyetin a’zamîsi kişiye göre değişir mi, yoksa bu hususlarda umûmi bir prensip var mıdır?

Kişiye göre mertebeleri veya bu hedeflere ulaşma yolları bulunsa da, takva için de, zühd için de, ihlâs ve velâyet için de umûmi prensipler vardır. Takvanın ilk derecesi, farzları işleyip büyük günahlardan kaçınmaktır; daha sonra vacipleri, sünnetleri işlemek ve mekruhlardan kaçınmak, daha sonra da, her türlü şüpheliyi günah olur endişesiyle terketmek ve nafilelere müdavemette bulunmak gelir. Allah’ı görmese de, O’nun kendisini sürekli gördüğü şuuruyla Allah’ı görüyormuşçasına ibadet etme demek olan ihsan da, bir bakıma takvanın nihaî sınırıyla alâkalı bir mazhariyettir.

İhlâs, insanın her yaptığını Allah için yapması demektir. Bunun ilk mertebesi, ibadetlerde, Allah için hizmet etmede, başkasının görüyor olmasını nazara almadan, sadece Allah’ın hoşnutluğunu düşünmek, yapılanı O emrettiği için yapmaktır. A’zamî mertebesi ise, insanların kendisi hakkında ne düşündüğünü hiç mi hiç hesaba katmamaktır.

Meselâ, bir mertebede, insanların sizi teheccüdde veya Pazartesi-Perşembe orucunda görmesinden rahatsızlık duyabilirsiniz; ama nihaî mertebede, insanların sizi görüp görmemesi, ne yaptığınızı bilip bilmemesi sizi hiç alâkadar etmez ve bu türden mülâhazalar aklınıza bile gelmez. Bu, Allah’ın rızasında fânî olmanın ifadesidir. İnsan, her zaman bu mertebede bir ihlâsa muvaffak olamayabilir. Meselâ, iman hakikatlerinin neşri için ölesiye çalışabilir; fakat bir yandan bunu yaparken, bir yandan da, “arkadaşlarım niye bu işte bana destek olmuyor?” gibi düşünceler de taşıyabilir. Halbuki önemli olan, insanın üzerine düşen vazifeyi hakkıyla yerine getirip, ötesinde hiçbir şeyle meşgul olmamaktır.

Bunun gibi, zühdün de, velâyetin de asgarî ve a’zamî mertebeleri vardır. Meselâ, dünyayı kesben değil, kalben terketmek zühdde bir mertebedir. Dünya adına insanın eline geçenlere hiç sevinmemesi, elinden gidenler karşısında ise hiç üzüntü duymaması, zühdün nihaî mertebesidir. Eviniz yanmış, yiyecek bir şeyiniz kalmamış, her şeyinizi kaybetmişsiniz, bunları hiç mesele yapmadan yolunuza ve kulluğunuza devam etme, zühdde nihaî mertebelerdendir.

İNANÇ VE DÜŞÜNCELERDE DÖNEM VE ŞARTLARIN TESİRİ

– İbn Haldun, cinlerle ilgili Kur’an âyetlerini de müteşâbih âyetlerden sayıyor. Anlaşılıyor ki, cinlerin varlığına çok inanmıyordu. Malûmunuz, onun yaşadığı dönem de, İslâm dünyası adına karışık bir dönemdi. Acaba insanlar böyle dönemlerde daha mı çok pozitivist oluyor?

İbn Haldun önemli bir ilim adamı olmasına mukabil, pek çok yanlış görüşleri de olan biridir. İnsanlık tarihiyle ilgili yazdığı tezlerde de önemli hatalar vardır. Kendi dönemindeki ahvâlden hareketle bir takım neticelere varmaya çalışmış, bazılarında isabet ederken, bazılarında da hata etmiştir.

İnsanlar, işlerin sarpa sardığı zor dönemlerde, inançlarında sarsıntılar yaşadıkları bir gerçek. Kur’an-ı Kerim’in de parmak bastığı gibi, Allah, insana ikramda bulunduğu, nimetler verdiği zaman insan, “Rabbim bana ikram etti” der; ama bir de rızkını daralttığı ve onu bir takım zorluklarla başbaşa bıraktığı zaman ise, döner, “Rabbim bana ihanet etti” diye sızlanır.

Zor dönemlerde insan, arayışa geçer; bu arayışta, bizzat kendisini sorguya çekmesi, kendi muhasebe ve murakabesini yapması gerekirken, bazen kendi değerleri hakkında şüpheye düşer, onları tenkide yönelir ve daha çok galiplerin düşüncelerine yakınlık duyar, onları araştırır. Bu araştırmasında çok defa objektif de olamaz. Mevcut şartları tek done kabul eder ve öyle yürür. Halbuki iyi bir araştırmacı, hakikatı bulmak için şartlardan tecerrüt etmesini bilmelidir. 19. asrın sonlarından itibaren, İslâm dünyasında pek çok kimsede kendi değerlerinden uzaklaşma olmuştur.

Mustafa Sabri Efendi, bir eserinde Abduh’un İslâm’ı müdafaa adına yazdıklarının okuyucu üzerinde hiç tesir bırakmadığını söyler ve ekler: “Çünkü Abduh, yazdıklarına kendisi de inanmıyordu.” Bu, Mustafa Sabri efendinin değerlendirmesidir. İnanıyor muydu, inanmıyor muydu, bizim bir şey söylememiz zor.