6. Remiz

Remiz [6]

İ'lem.. Ey kardeş bil ki! Dalalet-i nefsiye marazının en mühimlerinden birisi budur ki; cüz'den küllün şevket ve azametini taleb eder. Ve padişahın haşmetini bir neferden ister. Eğer bu taleb ettiklerini cüz'de veya neferde bulmazsa, red ile inkâr eder. Meselâ, güneşin tamam tecelliyatını deniz yüzünde parlıyan bir kabarcığın içinde teressüm eden bir timsalciğinde taleb eder. Eğer o timsalcikte güneşin tamam tecelliyatını bulmazsa, o timsalin güneşten geldiğini inkâr eder.

Ey nefs-i pürsevda! Güneşin vahdeti, tecelliyatının da vahdetini istilzam etmez. Hem delâlet etmek, tazammun etmeyi iktiza etmez. Hem bir şeyi tavsif edenin kendisi de o şeyle muttasıf olması lazım gelmez. Evet bir zerre-i şeffafe, güneşi tavsif eder. Fakat güneşle muttasıf olması icab etmez. Hem bal arısı, Sani'i tavsif eder, amma sani' olamaz.