Mukaddeme

Bir Mühim Mukaddeme

Çok mühim letaif-i İ'caziye ve mezaya-yı kudsiye-i Kur'aniyenin kelimatının her birinin laakal on sevabı bulunan hûrûfâtının adedlerinde ve vaziyetlerinde ve tevâfukâtında bulunduğundan takribi bir liste yazdım, ta bir nevi me'haz olsun. sûrelerin âyâtı tahkiki bir sûrette ve kelimat Ve hûrûfâtı takribi bir tarzda yazıldı. Eski mahfuzatımla yeniden kısmen tahkiki ve kısmen takribi bir mikyas ile şu gelecek fihriste yazıldı.

Sonra İbni Abbas Radiyallahu Anlıu tefsîrinden muktebes olan tefsîr-ül Mikyas'daki adedleri ile mukabele ettik. Çok yerlerde muhalif çıktık.

Ezcümle: Sûre-i Sebe'in hûrûfâtı binbeşyüz (1500) diye tefsîr yazmış. Halbuki, tahkikatımızda üçbinbeşyüzdür (3500). Hem sûre-i Kasas'da kelimatı dörtyüzkırk (440) yazmış. Tahkikatımızda bindörtyüzkırk (1440) sûre-i Alak hûrûfâtını yüz (100) yazmış. Tahkikatımızda yalnız melfuzu ikiyüzden (200) geçer. Ve hâkezâ, çok yerlerde muhalif çıktık. Sonra anladık ki: Matbaa hatası olmakla beraber; bazen Mekkî sûrelerde, medenî âyetleri girmiş. İhtimal o tefsîr sûrenin Mekki âyetlerini nazara alıp kelimatı yazmış ki, Vakıa muhalif görünüyor. Bazen kelimat-ı nahviyeyi dahi saymış. Bazen hûrûfâtı gayr-i melfuz ve şedde ve tenvini dahil etmiş, bazen etmemiş. Her ne ise; bu Zat'a karşı kaç yerde tahkikatı bırakıp ona muvafakata mecbur oldum.

Fehme takrib için iki mikyas yaptım. O iki mikyas ile bir derece sûrelerin kelimatı ve hurufun adedleri takribi bir sûrette az bir zamanda anlaşılabilir.

Birinci Mikyas: Kelimat için tam bir sahife takriben yüzden yüzelli kelimeye kadar çıkar. Yalnız sûre-i El Bakara müstesnadır. Çünkü: Kırk sahifeden fazla olduğu halde kelimatı üçbindokuzyüz (3900) yazılmış. Mikyasımızla beşbin (5000) küsur olmalı idi. Fakat o tefsîre ittiba'a mecbur oldum. Kavi bir ihtimaldir ki: O sûrede kelimat değil, belki kelamlar ve cümleler hükmündeki kelimeleri irâde etmiş. Onun için mikyasımı onda tatbik etmedim. Sair sûrelerde bu mikyas ile sırr-ı tevâfukun medarı olan küllî adedler anlaşılır. Küsurların ihtilafı meselemize zarar vermez.

İkinci Mikyas: Hûrûfât için yaptım. Takribi her bir tam sahife beşyüzden altıyüze kadardır. Bu mikyas ile sûrelerin takribi aded-i hurufu anlaşılır. İnşallah tevfik-i İlahi refik olsa; her sûrenin hem kelimatını, hem de hûrûfâtını ikişer tarzda bir derece tahkiki bir sûrette yazmasını niyet ediyorum. Hem kelimat-ı nahviye, hem kelimat-ı örfiye, hem huruf-u melfuz, hem şedde, tenvin, gayr-ı melfuz ile beraber ayrı ayrı yazılacak. Fakat halim müsaadesiz, vakit dar, ben de yalnızım, hafızam kuvvetini kaybetmiş. Böyle pek geniş hesabı ve adedi mesailde, elbette çok yorgunluk verir. Çok da küsurat düşebilir.

Hatta bu listeyi, Hafız Tevfık şahittir ki: Bir günde dokuz saatte mezkur iki mikyas ile ve eski mahfuzatımla yazmıştım. Halbuki: Bu listenin tahkiki bir sûrette çıkması on günden fazla bir zamana muhtaçtır.