2.Makam

İkinci Makam

Bil ki, -üst taraflarda da geçtiği üzere- hayat, mevcudatın keşşafıdır, belki mevcudatın neticesi ve zübdesidir. O halde şu çok vasi' olan fezay-ı âlem sâkinlerinden boş ve ahalisiz olamaz. Ve o semavat âmirlerinden, yani onu şenlendirip ma'mûr edenlerinden halî bulunamaz. Evet, bütün akl-ı selim sahibleri manevî icma' ile -ta'birde bazı ihtilaflarıyla beraber- Melaike ma’nâsının vücudunda ve hakikat olduğunda ittifak etmişlerdir. Hatta hükemanın "Meşşaiyyûn" feylesofları bile, Melaike için: "Nevilerin ruhanî mücerred mahiyetleri" diye ta'bir etmişlerdir. "İşrakiyyûn" felsefecileri de, Melaikeyi, "On akıllar ve Erbab-ul Enva" diye ta'bir eylemişler. Keza umum dinler ehli: "Dağların meleği, Denizlerin meleği, Yağmurların meleği" diye tavsif eylemişlerdir. Hatta akılları gözlerinde olan maddiyûnlar dahi Melaikenin inkârına mecal bulmamışlardır.. Belki Melaikeye, "fıtratın namus ve kanunlarınıda sarî kuvveler" diye ta'rif etmeye mecbur kalmışlardır.

[s76] Eğer desen: Kâinatın irtibatı, hayatiyeti ve canlılığı için şu mevcud namuslar ve hilkatte carî bu kanunlar kâfi değil midirler?..

Cevaben sana denilir: Şu carî olan namuslar ve sarî kanunlar; ancak itibarî, belki de vehmî şeylerdir. Bunlara bir vücûd, bir varlık taayyün etmez ve bir hüviyyet teşahhus edemez. Ancak o kanun ve namusları temsil edip aksettiren, işleten ve iplerinin başını ve ucunu tutanlarla bilinebilirler. İşte onlar ise, ancak Melaike olabilirler.

İşte umum hükemanın ve ehl-i aklın ve naklin üstünde ittifak eylediği hüküm şudur ki: Vücûd ve varlık; şu zâhir ve camid ve ruhların teşekkülüne nâmuvafık olan şu alem-i şehadete münhasır değildir. Öyle ise, bir çok âlemleri içine alan "gayb alemi" ruhlar için, -suyun balıklara muvafıklığı gibi- muvafık bir alem olup, lebaleb ervah ile doludur Ve alem-i şehadetteki hayata da mazhardırlar. İşte şu dört emirler, (Yani şu ikinci makamda delilleri ile isbat edilen dört ana unsur hüccetler) sana Melaike ma’nâsının vücuduna şâhidlik ettikleri zaman; Melaike varlığının en güzel suretini, -selim akılların razı olacağı bir tarzda- Şer'-i Şerifin şerh eylediği surettir ki diyor: "Melaike, Allahın mükerrem kullarıdır. Verilen hiçbir emre muhalefetleri yoktur. Hem melaikeler latif ve nuranî cisimlerdir; muhtelif nevilere inkısam ediyorlar."