Takdim Yerine

Toplumu ayakta tutan en önemli dinamiklerden biri, hiç kuşkusuz ahlaktır. İbn Abbas (radıyallâhu anh) onu bir binanın temeline benzeterek şöyle der, “Her şeyin üzerine oturduğu bir temeli, bir kaidesi vardır. İslam’ın temeli ise güzel ahlaktır.” Beyhakî’de yer alan bir rivayete göre Aleyhissalatü vesselam Efendimiz, “Ben ancak güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.” buyurmak suretiyle bu temele işaret eder. Nitekim O (sallallâhu aleyhi ve sellem), başka ifadelerinde de güzel ahlakın ne kadar önemli olduğunu ifade buyurmuşlardır. İşte bunlardan birkaçı:

“İmanı en kâmil mü’minler ahlaken de en güzel olanlardır.”
“İnsan ibadet ü taatle katedemediği mesafeleri ahlak-ı hasene ile alır.”
“Teraziye ilk konulacak şey güzel ahlaktır.”

Kur’ân-ı Kerim de pek çok âyetinde mü’minlerde olması gereken ahlakî özelliklere yer verir. Bunun yanı sıra yine birçok âyetinde ahlakî erozyona uğramış kavimlerden bahseder ve onların yıkılışlarını birer ibret levhası olarak gözlerimizin önüne serer. Âd kavmi, Semûd kavmi, Medyen halkı, Lût aleyhisselam’ın kavmi bunlardan yalnızca birkaçıdır.

İslamiyet’in güzel ahlaka bu kadar ehemmiyet vermesi, onun müntesiplerini de ahlakla ilgili çalışmalar yapmaya sevk etmiştir. İşin amelî yönünü mutasavvıflar başta olmak üzere birçok Müslüman üstlenmiş; cesaret, civanmertlik, iffet, ismet, istikamet, sadakat, adalet, hakkaniyet, vefa, îsâr duygusu… gibi ahlak kaidelerini hayatlarının değişmez birer düsturu hâline getirmek için ölesiye gayret sarfetmişlerdir. Onlar, güzel ahlakı, bizzat yaşamak suretiyle başkalarına da örnek olmuşlardır.

Onun nazarî yönünü ele alan ulema ise tarih boyunca ahlaka dair kitaplar yazmış ve bu şekilde insanları aydınlatmaya çalışmışlardır. Bu çalışmalar, ilk başlarda ahlaka dair hadislerin “Kitâbü’l-edeb”, “Kitâbü’l-birr”, “Kitâbü hüsni’l-huluk” gibi başlıklar altında bir araya getirilmesi şeklinde olmuştur. Daha sonraları ahlakî özelliklerin önemi üzerinde duran yüzlerce eser meydana getirilmiştir: Abdullah İbn Mübârek’in (v. 181) Kitâbü’z-zühd’ü, Muhâsibî’nin (v. 243) er-Ri‘âye li-hukûkıllâh’ı, Kelâbâzî’nin (v. 380) et-Ta‘arruf li-mezhebi ehli’t-tasavvuf’u, Serrâc’ın (v. 378) el-Lüma‘ı, Ebû Tâlib el-Mekkî’nin (v. 386) Kûtü’l-kulûb’u, Kuşeyrî’nin (v. 465) er-Risâle’si, Hücvîrî’nin (v. 465) Keşfü’l-mahcûb’u, Gazzâlî’nin (v. 505) İhyâ‘ı, Sühreverdî’nin (v. 632) ‘Avârifü’l-ma‘ârif’i bunlardan sadece bazılarıdır.

Bu geleneğin devamı mahiyetinde muhterem Hocaefendi de daima ahlaka dair bir eser hazırlama düşüncesinde olmuş ancak Türkiye başta olmak üzere İslam âleminin dertlerine çare bulma adına ortaya koyduğu aksiyon ona bu fırsatı vermemiştir. Hocaefendi, meselenin sadece nazarî yönünü ele almakla yetinmeyen, insanlara anlatacağı ahlaki özellikleri kendi nefsinde tam manasıyla yaşamadan anlatmayı asla kabul etmeyen bir yapıya sahiptir. O, aslında, yaşantısıyla bir ahlak kitabı yazmıştır. Ne var ki yazıya geçirilmediği sürece yaşananların, hatıraların bir süre sonra kaybolması da Allah’ın bir takdiridir. Belki ileride yazmayı düşündüğü bir ahlak kitabının ana hatları olarak düşündüğü konuları belli bir silsile içinde anlatmayı düşünen Hocaefendi bu gayeye matuf olarak 2 mayıs - 5 eylül 1980 tarihleri arasında İzmir Bornova Merkez Camii’nde 14 hafta vaaz vermiştir. Bu vaazların ana konusu İslam ahlakının genel ilkeleridir.

Yayınevimiz, bu vaazlarda anlatılan konuları esas alarak Hocaefendi’nin, İslam ahlakına dair görüşlerinin yer aldığı bir kitap hazırlamayı düşünmüş, bu proje, kendilerinin de onayıyla yaklaşık iki sene önce başlatılmıştı. Allah’ın tevfik ve inayetiyle proje tamamlanmış ve elinizde tuttuğunuz bu eser meydana gelmiştir.

Yukarıda da ifade ettiğimiz gibi eserin temelini Hocaefendi’nin 1980 yılında verdiği ve “Ahlakî Mülahazalar” ismiyle bilinen 14 vaaz oluşturmaktadır. Ancak aradan geçen yaklaşık 40 yıllık süreçte elbette ki Hocaefendi, konusu İslam ahlakı olan birçok vaaz ve hutbe vermiş, özel ve genel sohbetler yapmıştır. Kapsamlı bir ahlak kitabı olması gayesine matuf, Hocaefendi’nin, bu 40 yıllık süreçte yazılarında ve sohbetlerinde üzerinde durduğu ahlakî konuları da –ki bir kısmı hâlihazırda basılı kitaplarda yer almaktadır– kitabın içine dercettik. Ruhunun ufkuna yürümeden önce zât-ı âlilerine arz edilen kitap, kendilerinin de muvafakatıyla basılmış ve böylece tarihe bir not daha düşülmüştür.

Süreyya Yayınları