ÖNSÖZ HOŞGÖRÜ ve UZLAŞMA (T. ATEŞ)
Önsöz
Hoşgörü ve uzlaşma
Toktamış Ateş
Demokrasiden herkes kendince anlamlar çıkartıyor. Kimilerine göre demokrasi; kendi düşüncelerini “ikna ederek” iktidara taşıma yolu; kimine göre özgürlük içinde düşüncelerini dile getirme yolu. İş lafa gelince herkes demokrasiden yana. Fakat kendi meşreplerine uygun bir diktatöre karşı çıkabileceklerin sayısı da fazla değil.
Sayın Necmettin Erbakan’ın başbakanlık koltuğuna oturduğu dönemlerde başlayan kimi tartışmalar, gitgide artan bir hararetle günümüze dek sürdü ve daha da süreceğe benziyor. Bu tartışmanın özünü oluşturan şey, Türkiye’de demokrasiyi “araç olarak” kullanmak isteyen kimi “şeriatçı güçlerin”, demokrasinin kural ve konumlarından yararlanarak iktidarı yakalayıp laik ve özgürlükçü Cumhuriyetimizi ortadan kaldırabileceği endişesi ve bunun aksine beyanları da bir “takiyye”olarak kabul etmeleri.
Doğrusu, insanların içtenlikleri, ya da takiyyeleri konusunda kesin bir şeyler söylemenin mümkün olabileceğini sanmıyorum. Ancak Cumhuriyetimizin 80.yılında, şeriatçı bir iktidar olasılığını oldukça zayıf görüyorum. Aslında “siyasal İslam” ve bir İslam şeriatını olası kılabilecek kimi ekonomik göstergelerle karşı karşıyayız. Türkiye'de ekonomik yaşamdaki büyük dengesizlikler, gelirler arasındaki derin uçurumlar, her türlü ahlâksızlığın başını alıp gitmesi gibi faktörler, bu türden endişeleri güçlendiriyor ama Cumhuriyetimizin sağlam temellerinin kök saldığını düşünüyorum. Ve bu konuda kuşku ve endişe duyanlara hep şunu anlatıyorum: Eğer 1930'larda Türkiye'de bugünkü kadar özgür bir seçim yapılsaydı, bir İslam şeriatı isteyenlerin oranı çok yüksek olurdu. Fakat bugün benzer taleplerle ortaya çıkan siyasal partilerin oy oranı % 20'yi bulamıyor.
Bence demokrasi bir “hoşgörü” ve “uzlaşma” rejimi. “Farklılıkları” ortaya koymak kolaydır. Fakat “ortak noktaları”, “ortak paydayı” ortaya koymak çok daha gereklidir. Hatta yaşamsal önemdedir. Benim “şeriat” karşısındaki yaklaşımım ve tutumum, bazı arkadaşlarımda rahatsızlık yaratıyor. Nerede bir konuşma yapsam, nerede bir panele katılsam; iş soru-yanıt faslına gelince bu konuda soru yağmuru başlıyor.
“Hocam, gericilerle nasıl bu kadar yakın olabiliyorsunuz?” gibisinden sorular mı istersiniz; “Hocam, bu tür adamlara nasıl dayanıyorsunuz?” gibisinden sorular mı istersiniz; “Hocam, sizde de değişiklik mi oluyor?” gibisinden sorular mı istersiniz?...
Yüzlerce, binlerce kez yazdım ve anlattım. Benim dinci ve şeriatçı kesimden kimi insanlarla diyalog içinde olmam ya da böylesi bir diyaloğun arayışı içinde bulunmam, asla düşünce düzeyinde bir uzlaşma arayışı değildir. Zaten olması da mümkün değildir. Benim aradığım, çok farklı düşünceler içinde olsak bile, “Birlikte nasıl yaşayabiliriz?”in yanıtı. Daha doğrusu, bu sorunun yanıtını da biliyorum da; “Bunu yaşama nasıl geçirebiliriz?” sorusunun yanıtını arıyorum. Aynen Sayın Fethullah Gülen'in, elinizde tutmakta olduğunuz kitabında aradığı gibi.
Bu sorunun yanıtı, “Demokrasiye inanmak ve hoşgörülü olmak” biçiminde özetlenebilir. Aslında bu yanıtı çok insan biliyor ama yaşama geçirme konusunda çok zorlanıyoruz. Zira ciddi korkularımız var. Bizim “iyi niyetimizi” başkalarının istismar edeceğinden korkuyoruz. Başka sorunlar da var.
Bizde herkes demokrasiden yana. Ama herkes, “Kendi beğendiği insanlar, ya da düşünceler seçildiği zaman” demokrasiyi savunmuyor .Hoşuna gitmeyen bir terim ortaya çıktığı zaman demokrasiyi falan unutuyor. İnsanlarımızın çoğu, kendisi için talep ettiği, kendine layık gördüğü kimi hakları, başkaları için çok görüyor, lüks buluyor. Toplumumuzu bulaşıcı bir hastalık gibi saran “çifte standart” bir türlü yakamızı bırakmıyor.
“Hoşgörü”, demokrasinin dışında bir kavram değil ama herkes kendi düşünce, inanç ve değerlerine hoşgörü beklerken başkalarının düşünce, inanç ve değerlerine aynı derecede hoşgörüyle yaklaşamıyor. Biraz yukarıda da değinmiştik: Çifte standart hastalığı...
Hoşgörü; bir insanın, farklı düşünceleri, değerler sistemi, yaşam biçimleri olan insanlara karşı sevecen bir tahammül içinde olması demektir. Aslında tek sözcüğe indirgersek; “sevecen”, bir tahammül içinde olunması demektir. Ve bana sorarsanız bu, o kadar zor bir şey değildir.
Hoşgörü; insanın kendi düşüncesine, inançlarına, değerler sistemine olan güvenin sonucudur. Güveni olmayan insanlar; saldırgan olur, hoşgörüsüz olur. Benim belirli düşünce ve inançlar karşısında böylesine hoşgörülü olmamın nedeni, herhalde kendi düşünce ve inançlarıma duyduğum güvenin sonucu olsa gerek. Aynen başka “hoşgörülüler” gibi...
Yukarıda sözünü ettiğim türden toplantılarda, “Hocam, Türkiye'de bir İslam şeriatı devleti kurmak isteyenler var, bunları görmüyor musunuz?” diye soruyorlar. Elbette görüyorum, kör müyüm. Ayrıca bu tür düşünenleri elimden geldiğince yakından izlemeye çalışıyorum. Muhafazakâr bir yaşam tarzını özleyenlerle bir İslam şeriatı kurmak isteyenleri birbirinden ayırmaya çabalıyorum ama korkmuyorum.
Bu tür düşüncelerin her demokraside olduğunu düşünüyorum ve bunu doğal karşılıyorum. Ama halkımızın bu türden düşüncelere itibar etmeyeceğini düşünüyorum. Zira bir kez “kendi kaderiyle ilgili karar verme yetisini alan”, yani “egemen” olan insanların bu egemenliklerini başkalarıyla paylaşmak isteyeceklerini sanmıyorum. Kaldı ki; bu insanları ortadan kaldırmamızın da mümkün olmayacağını biliyorum.
Aynı gemide gidiyoruz. Batarsa birlikte batarız. Ve amacımız, bu gemiyi batırmak değil, yüzdürmek olmalı. Ayrıca bir iç savaş, büyük bir felakettir, düşünülebilecek en büyük felakettir.
Bir “Pyhrus zaferinin” kimseye fayda getirmesi düşünülemez.
Hoşgörü, tüm bunlardan ötürü gerekli. Ve öyle sanıyorum ki, Sayın Fethullah Gülen 'i, bu kitapta okuduklarınızı yazmaya iten faktörler de aynı.
Bu arada; biraz da “uzlaşma” kavramı üzerinde durmamız gerek. Kimi dostlarım uzlaşmadan yana “Aman” diyorlar, uzlaşmacı tavrın çok doğru. Epey sıkıntı çekiyorsun ama doğrusunu yapıyorsun”. Kimi dostlarımsa bu tutumdan çok rahatsız ve şikayetçi. Aynen hoşgörü konusuna yaklaştıkları gibi yaklaşıyorlar. “Nasıl olur” diyorlar, “böylesine farklı düşünceler içinde olan insanlarla nasıl biraraya gelebiliyorsun?”
Kimi arkadaşlarım, “Herkesle ve her koşul altında uzlaşılmaz” diyorlar. Elbette herkesle uzlaşılmaz ve her koşul altında uzlaşılmaz. Uzlaşabilmek için uzlaşacağınız kişiyle belli konularda “consensus” içinde olmanız, yani belli konularda ortak bir “paydanız “bulunması gerekir. Ve elbette her konuda uzlaşılmaz. Öyle konular vardır ki, uzlaşılması mümkün değildir. İnsan hiçbir değişikliğe katlanamaz.
Benim şahsen herhangi bir konuda hoşgörülü olabilmemin ve uzlaşabilmemin ortak paydasının üç unsuru vardır:
- Misak-ı Milli sınırları içinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin birliği ve üniter yapısının korunması.
- Özgürlükçü demokrasinin, tüm kural ve kurumlarıyla yaşama geçirilmeye çalışılması. (Bu, aynı zamanda laiklik anlayışının tartışılmaz bir biçimde korunması demektir.)
- Çağdaş bilimin öncülüğünde; başta düşünce özgürlüğü olmak üzere her türlü özgürlüğün kısıntısız olarak yaşama geçirildiği modern bir Türkiye için çabalanması. Bu çaba, benim kafamdaki Türk ya da Atatürk milliyetçiliğinin de özünü oluşturmaktadır.
Bu konularda aynı düşüncede olduğum ya da ciddi anlaşmazlık içinde olmadığım herkesle her konuda uzlaşabilirim, herkese hoşgörü içinde yaklaşabilirim. Ayrıca hem anlaşmanın, hem uzlaşmanın gerekliliğine inanırım.
Zaten demokrasi, bir “uzlaşma rejimi” değil midir? Zaten eğer uzlaşma niyeti ve çabası olmasa demokrasiyi yürütmek mümkün olabilir mi? Demokrasinin yüzlerce, binlerce tanımı vardır. Bu tanımlar arasında en çok demokrasinin “katılımcı” yönüne ağırlık verenleri sever ve kullanırım. “Demokrasi; insanların kendilerini ilgilendirebilecek olan her konuda kararların ulaşım sürecine katılmalarıdır” tanımını yaparım. Ama eğer bu “katılım” sonunda bir uzlaşma ortaya çıkmazsa ortada ne demokrasi kalır, ne de katılımın amacı gerçekleşir.
Keskin olmak, insanlara kimi zaman psikolojik tatmin duygusu verebilir. Ama bence önemli olan, tatmini böyle ucuz yollardan aramamaktır. Sayın Fethullah Gülen'in bu kitabı, uzlaşma ve hoşgörü doğrultusunda, dolu geçmiş bir ömrün duygu ve düşüncelerinin damıtılmış halini okuyucuya sunuyor.
Umarım amacına ulaşır.