YENİ DÜNYA DÜZENİ VE MUHABBET FEDAİSİ OLMAK

İdeal ruh ve muhabbet fedaileri*

Dünyayı düzeltmeye kalkanlar, önce kendilerini düzeltmelidirler. Evet, önce içlerini kinden, nefretten, kıskançlıktan; dışlarını da her türlü uygunsuz davranışlardan temiz tutmalıdırlar ki çevreye misal teşkil edebilsinler. Kendi içini kontrol edememiş, nefsiyle savaşamamış, duygu âlemini fethedememiş kimselerin etraflarına gönderecekleri mesajlar, ne kadar parlak olursa olsun, ruhlarda heyecan uyaramayacak, uyarsa da sürekli bir tesir bırakamayacaktır.

İnsanları aydınlatma yolunda koşanlar, hep onların saadetleri için çırpınıp duranlar, hayatın çeşitli uçurumlarında onlara el uzatanlar, kendilerini idrak etmiş öyle yüce ruhlardır ki bunlar, içinde yaşadıkları cemiyetin koruyucu melekleri gibi, toplumu saran musibetlerle pençeleşir, fırtınaları göğüsler, yangınların üzerine yürür ve muhtemel sarsıntılar karşısında daima tetikte bekler dururlar.

Geleceğin aydınlık ve mesut dünyalarını ancak muhabbetle şahlanmış sevgi kahramanları kuracaktır. Dudaklarında muhabbetten tebessüm, gönülleri sevgiyle harman, bakışları insanî duygularla buğu buğu; herkese ve her şeye şefkatle gamze çakan; doğup batan güneşlerden, yanıp sönen yıldızlardan hep muhabbet mesajları alan sevgi kahramanları...

Muhabbet fedaisi olmak

Büyük bir mütefekkir, “Biz muhabbet fedaileriyiz, husumete vaktimiz yoktur” der. Bu herkes için çok önemli bir düstur olmalıdır. Ancak mesele, böyle bir sözü söylemek veya onu dile dolamakla bitmez; asıl mes’ele, onu temsil edebilmektir. Nitekim daha başkaları da insanları sevmekle alakalı çok güzel sözler söylemişlerdir, bunların hemen hepsi de söz olarak güzeldir. Ama acaba bu söz sahiplerinden kaçı söylediklerini tatbik ve temsil edebilmiştir? Zannediyorum, bu soruya tatmin edici bir cevap vermek zor olacaktır.

Tebliğ ettiği şeyi aynı zamanda temsil etmek Efendimiz’e ait önemli bir hususiyettir. Evet O, ne demiş ve ne söylemişse mutlaka tatbik etmiş ve dediği her şeyi hayata geçirmiştir. Hayata geçirilmeyen sözler ne kadar güzel ve mükemmel de ifade edilse, zamanla küflenmeye ve te’sirsiz kalmaya mahkûmdur. Değil beşer sözü, Kur’ân gibi İlâhî bir kelâm bile eğer tatbik edilmezse, gönüller üzerindeki tesiri adına ne kadar durgunlaştığı anlaşılacaktır. Kur’ân ki, O’nun tek harfi dahi değişikliğe uğramamıştır. Kur’ân ki, indiği andaki tazeliğini ve yeniliğini hep korumuştur. Ama O, artık ilk dönemlere nispeten çevresi itibariyle garip ve temsildeki zaaf ve boşlukların buğulu atmosferinde net görünememenin mağduru, dolayısıyla da yetersizlik hezeyanlarına ma’ruz kutlu, bereketli ama garip bir kitaptır. Evet, bu asla Kur’ân’a âit bir eksiklik değildir; eksiklik, O’nu, içinde bulundukları şartlara göre hayata taşımayan, taşıyamayan toplumlardadır. Din ve Kur’ân hayata hayat olmalı ki, o tam anlaşılsın, biz de diri kalabilelim. Evet, Kur’ân gereğince temsil edilmeli ki, kendinden beklenen fonksiyonu eda edebilsin. Bütün bunlarla şuraya gelmek istiyorum: Muhabbet fedaisi ve sulhun temsilcisi olduğunu söylemek yeterli değildir. Bu iddianın önünde aşılması gereken bir sürü engel var. Asıl mesele, o güzel sözü hayata geçirip, temsil edebilmektir.

Esasen sevgi ve muhabbet, İslam dininin en önemli prensiplerindendir. Bugün ona en yabancı kulüpler sahip çıksa da, sevgi ve muhabbetin hakikî sahipleri yine İslam’ın özündeki sevgiyi keşfedip yaşayanlar ve gösterenlerdir; dolayısıyla bu manâda her şey onlardan beklenmelidir.

Bu sözlerimiz, bazılarına inandırıcı gelmeyebilir. Bilhassa yakın geçmişte meydana gelen negatif görüntüler bizim için birer dezavantaj olmuştur. Ne var ki, bazılarının yaptıkları yanlışları İslam’a maletmek de kat’iyen doğru değildir. Evet, komşu bir ülkede ciddî bir değişim yaşanmıştır; ama yapılanlar katiyen ihtilal çerçevesini aşamamıştır. Kaldı ki, dünyaya İslam imajını yanlış aksettiren sadece o ülke de değildir. Daha nice ülke ve liderler vardır ki, tutum ve davranışlarıyla sürekli olumsuz görüntülerin temsilcileri olagelmişlerdir. Tabiî ki, onların bu tutum ve davranışları hep Kur’an’a düşman cephenin işine yaramıştır. Bütün bunlarla birlikte biz, her zaman söylediklerimizde ısrarlı ve bunları temsilde de son derece kararlı olmalıyız. İçimiz insanlığa ait sevgi ve muhabbetle dolup taşmalı; kalplerimizde katiyen düşmanlığa yer olmamalıdır. Şunda hiç kimsenin şüphesi olmasın ki, gelecek asır, sevgi ve diyaloğun neşv ü nema bulduğu bir muhabbet asrı olacaktır. Düşmanlıklar büyük ekseriyetle yok edilecek ve her taraf sevgi ve hoşgörüyle tüllenecektir. Hususiyle dünyanın globalleştiği bir dönemde bunun gerçekleşmesi hiç de uzak bir ihtimal değildir. İnşallah, günü gelince husumete vakitleri olmayan muhabbet fedaileri bu misyonu mutlaka eda edeceklerdir.

Muhabbet insanları

Mevlâna, Yunus, Hoca Yesevî, Bediüzzaman Hazretleri gibi muhabbet insanlarının Allah’la irtibatları bizden çok çok fazla, yanılma payları da bizden daha az olduğu için sevgi, muhabbet ve hoşgörü hususunda inkârı mümkün olmayan çabalar sarfetmiş ve bu hususta çevrelerindeki insanları tesirleri altına almışlardır. Ama onları yaşadıkları dönem itibariyle değerlendirecek olursak, ne Ahmed Yesevî, ne Mevlâna, ne Selçukluların yıkılış yıllarında yaşadığı söylenen Yunus Emre, ne de yakın tarih itibariyle Bediüzzaman, günümüzde inanmış insanların başlattıkları diyalog ve müsamaha gayretleri neticesinde ulaşılan seviyeyi hayatlarında görememişlerdir. Hattâ onların her biri, sıradan bir insanın onur ve haysiyetine yakışmayacak öyle muamelelere maruz kalmıştır ki, bizim maruz kaldığımız şeyler onların yanında hiç kalır. Ahmed Yesevî’yi, 60 yaşından sonraki ömrünü bir çukurda geçirmeye iten sebebin -bu konuda farklı mülâhazalar olsa da- aleyhinde söylenen sözler ve insanlardan gördüğü tazyikler olmadığı ne malûm? Mevlâna, kendi döneminde kâfir olmakla suçlanmıştır; Yunus Emre, hep meçhul yaşamış ve neredeyse ancak 20. asırda tam tanınmıştır. Evet, kendi döneminde kadri kıymeti bilinmeyenlerden biri de odur.

Asrın çilekeşinin yaşantısına gelince, o, hepimizin malûmu!.. Kendi ifadesiyle: “Beni nefsini kurtarmayı düşünen hodgâm biri mi zannediyorlar? Ben, cemiyetin imanını kurtarmak yolunda dünyamı da feda ettim, ahiretimi de. 80 küsur senelik hayatımda dünya zevki namına bir şey bilmiyorum. Bütün ömrüm harp meydanlarında, esaret zindanlarında, yahut memleket hapishanelerinde, memleket mahkemelerinde geçti. Çekmediğim cefa, görmediğim eza kalmadı. Divan-ı harplerde bir câni gibi muamele gördüm; bir serseri gibi memleket memleket sürgüne yollandım...” ifadeleriyle belirlenen zehir zemberek bir hayat yaşamıştır. Bütün bunlara rağmen onların hiçbiri, kendi dönemlerinde bugünkü diyalog ve hoşgörü temsilcilerinin gördüğü ölçüde bir hüsn-ü kabule mazhar olmamış, mesajları kamuoyunda, bugünkü kadar yankı bulmamıştır. Zannediyorum, onlar bu asırda yaşayıp hoşgörü ve diyaloga bugün gösterilen yönelişi görselerdi size, “Nasıl oluyor da böyle tabakat-ı beşer çapında diyaloga muvaffak oluyorsunuz, bu işin sırrı nedir?” diye sorarlardı.

Şartların elverişsizliği sebebiyle bu devâsâ kametlere nasip olmayan bir mazhariyeti elde tutmak için, bu yolda ısrar etmek gerekir. Dün önemli bir zat bana, “Daha düne kadar inananlara veryansın eden bazı çevreler, bugün büyük ölçüde onları destekliyor ve takdir ediyor” dedi. Aslında bunlar, yeryüzünde Cenab-ı Hakk’ın koyduğu hüsn-ü kabulün bir göstergesidir. Onun için bunu görmezlikten gelme nankörlük, görüp de şükretmemek inkârın ayrı bir buududur.

Toplumun kopmaz bağları

Biz yıllarca bu ülke topraklarında, Türk’ü, Kürt’ü, Çerkez’i, Arnavut’u ve Boşnak’ıyla aramızdan su sızmayacak şekilde ve ütopyalardakinin çok üstünde hep birlik ve beraberlik içinde yaşadık. Cemil Meriç’in de ifade ettiği gibi, Batı’da bir dönemde ütopyalar yazılıp duruyordu. Osmanlı ise, ütopyalarla uğraşmayı düşünmemiş, Batı’nın ütopyalarda yakalamak istediği “Güneş Devleti”ni, ortaya koyduğu sistemle tesis ederek bizzat yaşamıştı. Bu baş döndürücü hayat tarzını ve medeniyeti kaldıramayan düşman güçler, Devlet-i Âliye diye adlandırılan Osmanlı cihan devletini götürüp bir bayıra gömdükten sonra, nihayet Misak-ı Millî ile sınırları belirlenmiş şu vatanda dahi Kürt-Türk, Alevî-Sünnî, lâik-antilâik kutuplaşmalarıyla insanımızı karşı karşıya getirerek birbirine düşürebilmişlerdir. Maalesef içimizdeki bir takım aklı ermezlerle bazı hainler de, düşmanlarımızın bu çirkin ve kirli emellerine alet olmuşlardır.

Bugün Allah’ın yardım ve keremiyle insanımız, ülke çapında diyalog ve hoşgörü esintileriyle toparlanıp yeniden bir diriliş sürecine girmiştir. Küçük ve mütevazî sözlerle ama samîmî ifadelerle ortaya konan bu diyalog düşüncesi, kısa zaman içinde çok büyük mesafeler katederek, geniş çevreler tarafından da hüsn-ü kabul görmeyi beklemektedir. Zira yıllardır ayrılık ve bölünme endişeleriyle canı dudağına gelmiş kitleler, uzun süredir böyle bir ses ve soluğa muhtaçtı. Türkiye’de hüsn-ü kabul gören, ma’şerî vicdanın (kamuoyu) “evet” dediği bu hoşgörü ve diyalog sesi, Kanada’dan Güney Amerika’ya, Britanya Adaları’ndan Afrika derinliklerine, oradan Asya steplerine kadar dünyanın dört bir bucağında, marjinal bir kesim müstesna, saygıyla karşılanmaktadır. Ve bu ses aynı zamanda, bizi bölüp birbirimize düşürmek isteyen ve bunu “Böl, parçala ve idare et” planıyla başarılı bir şekilde yürüten hasımlarımızın oyununu bozma adına şayan-ı takdir bir sestir.

Kamplaşmalara imkân vermeme

Ülkemizi ve milletimizi içten parçalamaya yönelik bir çirkin plan gereği Türk-Kürt, Alevî-Sünnî denilerek insanımız kamplara bölünmeye çalışılmış ve sürekli araya ayrılık ve düşmanlık tohumları saçılmıştır. Biz Türkü-Kürdü, Alevîsi-Sünnîsiyle yıllarca bu cennet vatanımızda bütün güzellikleri beraber paylaşmış, bütün acı ve ızdırapları müşterek duyup hissetmişizdir. Farz-ı muhal Çanakkale’deki mezarlar birer birer açılsa, Alevî ile Sünnî’nin veya Türk ile Kürdün sarmaş dolaş yan yana yattığı görülecektir. Günümüzde ise, bu birlik ve beraberlik parçalanmış bir kristal gibi sağa-sola saçılıp dağılmış gibi bir durum gözlenmektedir. İşte bu hoşgörü ve diyalog esintileri, bağı kopmuş tesbih taneleri gibi parçaları sağa sola saçılmış toplumumuzu, yeniden bir araya getirme adına önemli bir hareket olduğu için bundan sonra da düşmanlarımız boş durmayacak ve bizi değişik kamplara ayırıp bölmeye çalışacaklardır. Zira ayrılık duygu ve düşüncesi, bir milleti yıkan temel unsurların başında gelmektedir. Nitekim meşhur bir şairimiz,

Tefrika girmeden bir millete düşman giremez.
Toplu çarptıkça yürekler, onu top sindiremez
diyerek bu önemli konuyu vurgular. 5 asır ötede bir Türk serdarı ise,
Milletimde ihtilaf ü tefrika endişesi,
Hattâ kûşe-i kabrimde bîkarar eyler beni.
İttihad etmekken a’dâya karşı çaremiz,
İttihad etmezse millet, dağidar eyler beni
sözleriyle, çağın şairiyle bu endişeyi paylaşır gibidir.

Evet, şimdilerde bu diyalog ve hoşgörü bayrağını taşıyanları günümüzde olduğu gibi çok çetin günler beklemektedir. Zira diyalogdan rahatsız olanlar, önümüzdeki günlerde de, insanımızı birbirine düşürecek yeni yeni bahaneler araştırıp bulacak ve toplum içinde yeni yeni düşmanlık tohumları ekmeye çalışacaklardır. Menfur emellerine ulaşabilmek için okullarımızda değişik hissiyatları körükleyerek düşmanlıklar meydana getirecek ve geçmişte olduğu gibi gençlerimizi birbirleriyle vuruşturmaya çalışacaklardır. Ramazan-ı şerif’te, sanki ülkemizde oruç tutanların oruç tutmayanlara karşı bir düşmanlığı varmış gibi, oruç tutuyor görünenler, tutmayanlara saldırıp üniversitelerde kavga çıkaracaklardır. Evet, içte ve dışta milletimizin büyüklüğe sıçramasını çekemeyen ve kıskançlık içinde bulunan hasım güçler, bugüne kadar yaptıkları gibi bundan sonra da aynı kötülükleri yapmaya devam edeceklerdir. Dün, bizi bir bayıra gömüp, bir daha kalkamayalım diye üstümüze taş yığanların, bugün de var oldukları gerçeği katiyen unutulmamalıdır; unutulmamalı ve bu diyalog süreci kararlı ve ciddî adımlarla her şeye rağmen devam ettirilmelidir.

Zaman tünelinde yolculuk

Bilmem kaç asırlık kin ve nefretlerle bilenmiş haricî ve dahilî bir hasım cephe karşısında aşma mecburiyetinde olduğumuz zaman tünelini emniyetle geçebilmemiz için akıllı ve mantıklı olunmalı ve aynı zamanda hissî kardeşlik, aklî, mantıkî kardeşliğe dönüştürülerek aradığımız birlik ve beraberlik çağın mantığıyla beslenmelidir. Evet, eğer Allah’ımız bir, Peygamberimiz bir, Kitabımız bir, vatanımız bir, cibilliyetimiz birse, kavga etmenin bir mantığı yok demektir. Biz bu ülkenin vatandaşları olarak hep aynı kaderi paylaştık; aynı mahkûmiyeti, aynı mağduriyeti ve aynı mazlumiyeti yaşadık. Çünkü içinde bir arada bulunduğumuz gemimizi delenler aynı insanlardı ve biz, asırlarca bu delinmiş gemide aynı kaderi paylaştık. Vatanımız işgal edildiğinde, ırzımızın çiğnenip namusumuzun payimal olduğu o işgal günlerini hep beraber yaşadık ve yine beraberce düşmanı yurdumuzdan kovduk. İşte tarihten gelen bu kaderî irtibatta ve beraberce paylaştığımız bunca bir’lere rağmen “O Sünnî, bu Alevî” gibi bölücü düşüncelere takılıp kalmak çok yanlış bir davranıştır. Kanaat-ı âcizanemce, toplumumuzun genel hissiyatı da bu istikamettedir. Yıllarca değişik provoke eylemlerle onu kendi içinde birbirine düşürenlerin, şimdilerde halkın sağduyusu sayesinde ortaya çıkması da, bu düşüncemize bir delil mahiyetindedir. Bugün büyük ölçüde yurdun değişik yerlerinde, Alevî-Sünnî kardeşliğini bozmak isteyenlerin bombaları kendi ellerinde patlamış ve arzuları kursaklarında kalmıştır. Bu konuda şayan-ı takdir bir husus da, bizzat Alevî dedelerinin değişik mahfillerde, “Türk milleti bir bütündür. Bu türlü kavgalar şimdiye kadar olmadığı gibi, bundan sonra da olmayacaktır” türünden yaptıkları açıklamaların olmasıdır ki, bu sağduyu sesi, toplumun nabzını düşürmüş ve tansiyonunu aşağıya çekmiştir.

Benim de yer yer Alevî dedeleri ve aydınlarıyla temaslarım oldu. Bu görüşmelerde, gönül rahatlığı içinde onlara hep şu tekliflerde bulundum: Bir kültür lokali yapılsın. Yanında da bir cemevi inşa edilsin ve buraya -kabul görürse- Hacı Bektaş Velî, Ahmet Yesevî, Mevlâna, Niyazî-i Mısri ve Yunus Emre gibi büyüklerin eserleri konulsun. Böylece sözlü kültürle yaşayan Alevîlik, kendi yazılı kültür kaynaklarından beslenmiş olacaktır. Her şeyi devletten beklemek yanlıştır. Bu ülkenin basiretli vatandaşları olarak, milletimizi kamplara bölecek her türlü olumsuz harekete karşı tedbir almak zorundayız.

Evet, hoşgörü ve diyalog düşüncesini baltalamak isteyenler her dönemde olmuştur ve olacaktır da; ne var ki, her zaman sağduyu ile hareket edilerek, muhtemel problemlerde basiret, feraset ve idrakle çözüm yoluna gidildiği takdirde, hiçbir gaileye meydan verilmediği gibi, mevcut gaileler de rahatlıkla çözülebilecektir. Şer güçlerin tahriklerine kapılıp, toplumda terör havası estirenler karşısında her zaman, “Sen öldürmek için bana elini uzatsan (bile), ben sana öldürmek için el uzatacak değilim” (Maide, 5.28) ayetinin ifade ettiği duygu ve düşünce ile hareket edilerek, ülkemizi parçalamak gayesiyle yurt içi ve yurt dışında çevrilen oyunlara gelinmeyecektir.

Üslup ve metod farklılığı

Herkes, kendi davranışları, kendi sözleri, kendi tavırları ile kendi karakterini sergiler. Bu açıdan biz, dost düşman herkese kendimiz gibi davranmak zorundayız. Meselâ çoğu zaman ben, bize küfreden insanlara bile ‘bey’, ‘efendi’ tabirlerini kullanarak hitap etmişimdir. Bu, bizim üslûbumuzdur. Bizler üslubumuzdan taviz vererek bulunduğumuz konumdan aşağıya inemeyiz. Unutmayalım ki, “gelen konar, göçen gider” fakat biz üslûp ve duygularımızla kalır ve tesirimizi devam ettiririz.

Ayrıca bu türlü davranışlarımızın, sertlik ve düşmanlıktan medet umanlarda, “Bunlar böyle yapmakla, duygu ve düşünce açısından kamuoyunda kabul görüyorlar. Biz ise huşûnetle davrandığımız müddetçe haksız kabul ediliyoruz” düşüncelerini yumuşatabileceğini ve tavırlarını değiştirebileceğini tahmin ediyorum.

Hattâ bir kısım iftira ve tazyiklere sabredilebildiği kadar sabredilmeli, tahammülün kalmadığı yerde Allah’a yönelip O’na havale etmelidir. Bu bir bakıma, gizli bir deşarj ve vücudun zehirli şeyleri dışarı atması sayılabilir.

Buna delil olarak, Kur’an’ı Kerim’deki bir kısım sert ifadeleri gösterebiliriz. Yalnız her zaman olduğu gibi burada da ifrat ve tefritlere düşmemek gerekir. Zira bu sert ifadeler, ister Yahudi, ister Hıristiyan, isterse müşrikler için olsun, uç noktayı temsil edenleredir. Üstad Bediüzzaman hazretleri, bu ince espriye bir yerde temas eder1 ve Yahudi ve Hıristiyanlarla diyalog kurulup dostluk tesis edilebileceğini ve toplum hayatında onlarla her türlü iş yapılabileceğini, Kur’an’ın onları dost edinmemek konusundaki nehyinin, mensup bulundukları Yahudilik ve Hıristiyanlık’taki İslam’a uymayan itikadlarla alâkalı olduğunu belirtir. Yoksa tamamen husûsî şartlarda, husûsî şahıslarla ve husûsî mevzularla alâkalı hükümleri umûmîleştirmek, Kur’an’ı bir şiddet ve hiddet kitabı olarak kabul etmek olur ki, bu da, Kur’an’ın ruhuna aykırıdır. Hasılı biz, kendi üslûbumuzdan aslâ fedakarlıkta bulunmamalıyız.

Daha önceden çeşitli vesilelerle söylediğim bir hususu bir kere daha arzediyorum ki, insanlar hakkında kötü zan beslemek haram, kötü zanna vesile olmak da bir yanlışlıktır. Bu açıdan arkadaşlarımız, ehl-i hizmet olan, iman ve Kur’an’a, ülkeye ve millete hizmet davasında farklı metodları benimseyen dostlarımızı mutlaka ziyaret etmeli, yanlış anlama ve anlaşılmalara sebep olabilecek hususları anlatarak, onlara günah işletme imkân ve fırsatı vermemelidirler. Evet, herkes kendi mesleğinin, meşrebinin muhabbeti ile yaşayabilir; yaşamalıdır da. Onun için başkaları, “okul, yurt açma, gazete çıkarıp TV kurma gibi yollarla ya da diyalog ve hoşgörü çağrılarıyla dine ve ülkeye hizmet mi edilirmiş?” deseler de, bizim de kalkıp meselâ “dış görüntü veya şekil, dinî hizmette nasıl temel olur?” gibi itirazlarda bulunmaya ve bu şekilde kavga kapısı açmaya hakkımız yoktur; yoktur zira bu tür şeyler, ehl-i iman arasında alabildiğine yakışıksız, parçalanmaya götürücü ve gıybeti tazammun eden şeylerdir.

Bence bunların hiçbirine gerek yok. Herkes kendi istidat ve kabiliyetleri doğrultusunda, düşüncelerine uygun gelen yeri bulmuş ve o kulvarda hizmetine devam ediyor, devam etmeli de. Herkes meşrebinin muhabbeti ile yaşamalı, başka meşreplere dil uzatmamalı. ‘İyi’yi bulduktan sonra ‘daha iyi’nin münakaşasını yapmamalı. Yani ‘Hüseyin’i bulduktan sonra ‘Hasan’ın peşine düşmemeli. Zira ‘Hasan’ da mutlaka ‘Hüseyin’in bulunduğu yerdedir.

Ayrıca herkesle diyaloga açıldığımız şu dönemde, sayılamayacak kadar çok ortak yanları olan Müslümanların, meşrep farklılığından dolayı birbirlerini çekiştirmelerini, ayrılık içinde olmalarını izah etmek çok zor olsa gerek.

İdeal mü’min, ideal müslüman

Peygamber Efendimiz’e (s.a.s) ait, cevâmiu’l-kelim denilen, yani az sözle çok manâ ifade eden hadis-i şeriflerden, Buhâri’nin naklettiği bir hadîste Efendimiz şöyle buyurmaktadır: “Gerçek Müslüman, elinden ve dilinden Müslümanların emniyet ve esenlikte olup (zarar görmedikleri) kimsedir. Hakiki muhacir de, Allah’ın yasak ettiği şeylerden uzaklaşıp, onları terk edendir.”1

Şimdi bu hadisi kısaca tahlil edelim: ‘El-Müslim’ kelimesinin başında, bir lâm-ı ta’rif (belirlilik takısı) vardır. Ayrıca ‘el-Müslimûn’ kelimesi de, lâm-ı tarifle zikredilmiştir. Bu iki lâm-ı tariften anladığımız manâya göre; ideal mü’min, ideal Müslüman, silm, selâmet ve güvenlik atmosferi içine girip o atmosferde kendini eritebilmiş ve hiç kimseye eliyle, diliyle kötülüğü dokunmayan insandır. Hadis-i şerifte, öyle görünen, öyle olduğunu iddia eden veya nüfus cüzdanında Müslüman yazan kimseden değil; bütün zihinlerde kendini ortaya koyan hakikî ve ideal Müslüman’dan bahsediliyor. Lâm-ı tarifin “ahd” için olmasından bunu anlıyoruz. Yani “Bir şey belirlilik takısıyla tarif edildiği zaman, bu tarif o şeyin en kâmil, en üstün durumuna işaret eder” kaidesinden çıkış yaparak, Müslüman denince ilk akla gelen, en kâmil manâdaki Müslüman’dır ve hadiste kasdolunan da işte bu Müslüman’dır.

Bir insanın normalde, dildeki bu inceliği bilmesi mümkün değildir. Zira işin bu tarafı, ancak mektep, medrese veya bir üstadın rahlesi önünde diz çökmekle öğrenilebilecek dilbilgisi veya gramer bilgisiyle mümkündür. Allah Resulü için böyle bir ders görme söz konusu olmamıştır. Demek ki, O’nun konuştukları kendinden değil; O, Muallim-i Ezelî’nin konuşturduklarını konuşmaktadır. Onun içindir ki, Allah Resulü’nün ifade ve beyanlarında, dile ait bütün nükteler mevcuttur ama dile ait bir tek kusur mevcut değildir.

Biz yine yukarıdaki hadîse dönelim: Hakikî Müslüman, emniyet ve güven insanıdır. Öyle ki, diğer bütün Müslümanlar, herhangi bir kuşku ve tereddüde düşmeden ona sırtlarını dönebilirler. Zira bilirler ki, ondan kimseye zarar gelmez. Şayet ailelerini birine emanet etmeleri icap etse, gözleri arkada kalmadan ona emanet edebilirler. Çünkü onun elinden ve dilinden asla kimseye zarar gelmez. Onunla bir mecliste beraber bulunduktan sonra o meclisten ayrılan insan, arkasından emindir; zira bilir ki o, ne kendisi gıybet eder, ne de yanındakilerin gıybetini dinler. Kendi haysiyetine, şerefine düşkün olduğu kadar, bir başkasının haysiyetine, şerefine de o kadar düşkündür. Yemez, yedirir. İçmez, içirir. Yaşamaz, yaşatır. Ve başkaları için manevî lezzet hislerinden dahi fedakârlıkta bulunur. Biz, bütün bu ma’nâları, lâm-ı tarifin aynı zamanda “hasr” ifade etmesinden çıkarıyoruz.

Silm ve Müslüman

Diğer taraftan, bu ifadelerde cinas da vardır. Müslim kelimesiyle selime fiili, ikisi de silm kökünden gelir. Bazı harflerindeki benzerlikten dolayı aralarında tam olmayan bir cinas mevcuddur. Ancak bu iki kelimenin babları (kipleri), ayrı ayrıdır. Bu benzerlik ve ayrılık, bize şöyle bir ma’nâyı dahi hatırlatır: Müslüman, hemen her meselesi, silm, selâmet ve müslimlik çizgisinde cereyan eden insandır. O, kendisini öyle İlâhî bir cazibeye kaptırmıştır ki; artık bütün hareketleri bu kuvve-i ile’l-merkeziye (merkeze çeken kuvvet) çevresinde cereyan eder.

O, tanıdığı-tanımadığı herkese selâm verir. Böylece kalplere onun için bir sevgi konur.2

Namazını bitirirken selâmla bitirir. İns, cin, melek, bütün şuurlu varlıklar, onun selâmını alır. O, görmediği bu varlıklarla da selâmlaşır. Mü’minin dışında hiç kimse, şimdiye kadar selâmlaşmayı, bu denli yaygın hale getirmiş değildir.

İslam’a namaz, oruç, zekat, hac ve kelime-i şehadet gibi rükünleri yerine getirmekle girilir. Bu da Cenâb-ı Hakk’ın “Topluca silm’e giriniz!” (Bakara, 2.208) emrine uyarak silm ve selâmet deryasına yelken açmak demektir. O deryaya kendisini salan insanın ise, her hali silm ve İslam kokar. Bu duruma gelmiş bir insandan da, hiç kimse iyiliğin dışında herhangi bir hareket ve muamele görmez.

Niçin el ve dil?

Efendimiz’in her ifadesinde olduğu gibi burada söz konusu olan ifadesinde de kullanılan her kelime dikkatle seçilmiştir. Görülüyor ki, burada da yine elden ve dilden bahsedilmektedir. Diğer âzâların değil de, sadece bu iki uzvun anılmasında elbette birçok nükte vardır. İnsan bir başkasına vereceği zararı iki türlü verir. Bu ya vicâhî, yüz yüze veya gıyabî, yani arkadan olur. Vicâhî zararı el, gıyabîyi de dil temsil eder. İnsan karşısındakine ya bizzat tecavüzde bulunur ve onun hukukunu çiğner, ya da gıyabında onun gıybetini yaparak hakir ve küçük düşürerek hukukuna tecavüz eder. Bu iki çirkin durum da hakiki mü’minden hiçbir zaman sâdır olmaz. Çünkü o, ister yüz yüze olduğu insanlara, isterse hazır bulunmayanlara karşı hep hakkaniyet ve mürüvvetle davranır.

Ayrıca Efendimiz, lisanı elden önce zikrediyor. Çünkü, elle yapılacak zarara, karşı tarafın mukabele imkânı ihtimal dahilindedir. Halbuki, arkadan yapılan gıybet veya atılan iftira ekseriyetle karşılıksız kalır. Dolayısıyla rahatlıkla böyle bir hareket, fertleri, cemiyetleri, hattâ milletleri birbirine düşürebilir. Dille yapılabilecek zararların takibi, vicâhî olarak yapılmak istenenlere nispeten daha zordur. Onun içindir ki Efendimiz, dili elden önce anmıştır. Diğer taraftan, bu ifadede Müslümanın Allah katındaki değer ve kıymetine de işarette bulunulmuştur. Müslüman olmanın Allah katında öyle bir değer ve kıymeti vardır ki, bir başka Müslüman’ın ona karşı elini ve dilini kontrol altında bulundurması gerekmektedir.

Evrensel emniyet ve esenlik düşüncesiyle gelen İslamiyet’in önemli bir ahlâkî buudu, Müslüman ferdin, maddî manevî kendine zarar veren şeylerden uzaklaşması, diğer ehemmiyetli bir derinliği de, az dahi olsa, başkalarına zarar vermemesidir. Zarar vermek bir yana, Müslüman toplumun her kesiminde emniyet ve güveni temsil etmelidir. Evet, Müslüman, sînesinde taşıdığı emniyet duygusu ve yüreğinin güvenle atması ölçüsünde hakîkî Müslüman’dır ve hakîki bir Müslüman da gezip dolaştığı, oturup kalktığı hemen her yerde “es-selâm” kaynaklı bu hisse tercümandır: O, mü’minlere uğradığında selâm verir, emniyet soluklar; onlardan ayrılırken esenlik diler, ayrılır; namazın tahiyyatlarını selâmlarla süsler ve Hakk’ın huzurundan ayrılırken de mü’minleri selâmlayarak ayrılır. Artık bütün hayatını böyle selâm yörüngesinde sürdüren bir insanın, kendi temel düşüncesine rağmen emniyete, güvene, sağlığa ve maddî ma’nevî, dünyevî uhrevî selâmete ters bir yola girmesi, kendine ve başkalarına zarar vermesi herhalde düşünülemez.

Hadisle alakalı bu kuşbakışı ilk mülâhazadan sonra yine onun ruhundan fışkıran şu hususlara da bir göz atıp geçelim:

a) Hakiki Müslüman, yeryüzünde evrensel sulhün en emin temsilcisidir.

b) Bir Müslüman, ruhunun derinliklerinde yaşattığı bu yüksek duyguyu her yerde soluklar, gezer.

c) O, ezâ, cefâ etmek ve zarar vermek bir yana, hatırlandığı her yerde emniyet ve selâmetin sembolü olarak hatırlanır.

d) Onun nazarında, elle yapılan tecâvüz ile gıybet, bühtan, tahkîr (hakaret) tezyîf (küçümseme) gibi dil ile yapılan tecavüz ve çekiştirme arasında fark yoktur. Hattâ bazı durumlarda, ikincisi birinciden daha büyük cürüm sayılır.

e) Bir mü’min, bu günahlardan bazılarını işlese de yine mü’mindir ve dinden çıkmış sayılmaz. Yani akîdemizce küfür-îmân arası bir mevkî söz konusu değildir.

f) Her mes’elede olduğu gibi îmân ve İslam mes’elesinde de, himmetler âli tutulup kemâlât-ı insaniyyeye, yani herhangi bir Müslüman değil, kâmil müminliğe talip olunmalıdır gibi pek çok şey o mu’ciz beyân (sözleri mucize niteliğinde olan) lisanda tek bir satıra sıkıştırılmıştır.

Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı’nın misyonu*

Hepinizi en içten saygılarımla selâmlar, bu gecenin hepimiz için hayırlı olmasını dilerim. Bu geceyi tertip eden arkadaşlardan biriyim. Ve her fırsatta da bunu itiraf ettim. Ancak bu toplantıya iştirakte de biraz zorlandım; zira Ramazan-ı şerifte herkesin oruç tutmasına karşılık oruç beni tutuyor. Şeker had safhada seyrediyor. İftardan 2-3 saat sonra ancak kendime gelebiliyorum. Bu sebeple, toplantıya iştirak etmem konusunda affedileceğimi ummuştum; ama affedilmedim. Onların hatırına ve hatırınıza hem toplantıya iştirak ettim, hem de huzurlarınızdayım. Bir kere daha saygılarımı arz ediyorum.

Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı’nın, kurulduğu günden bu yana -hepsi gönlümüze göre olmasa da- her zaman çok önemli faaliyetlere imza attığını söyleyebiliriz. Ne var ki ben, bu faaliyetlerin hiçbirinin içinde tam manâsıyla bulunamadım; dolayısıyla da onlardan kendime bir pay çıkarmam söz konusu değildir.

Bu vakıf, Bosna Hersek’e yardım için dünyanın ünlü futbolcularını Türkiye’ye getirip futbol maçı düzenlemekten alın da, her sene böyle sizler gibi güzide toplulukları şu veya bu vesileyle değişik platformlarda bir araya getirerek, en azından fikir teatisi imkânı hazırlamaya kadar önemli hizmetler gördü. En azından, hangi görüş ve düşünceden olursak olalım, bizlere bir arada bulunabileceğimiz düşüncesini ilham etti. Bu sayede bizler, birbirimizden korkmamız için herhangi bir sebebin olmadığını -eskilerin ifadesiyle- ayne’l-yakin, yani bizzat gözümüzle gördük ve yine gördük ki, insan istediğinde herkesle görüşebilir. Bugüne kadar görüşmemişsek, vehimlerimize takılıp kalmış ve önemli bir insani vecibeyi ihmal etmişiz demektir.

Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı, Türkiye’de daha çok hoşgörünün temsilcisi olarak tanındı. Hattâ onunla adeta özdeşleşti. Nerede Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı denilse, ardından hemen hoşgörüden bahsedilir oldu. Hattâ bu konuda onun ortaya koyduğu imajın imrendiriciliği ile bir takım alternatif kuruluşlar da meydana geldi. Şimdi onlar da aynı duyguyu terennüm ediyorlar. İnanıyorum ki, bu sayede Türkiye’de hoşgörü daha hızlı şekilde tabana yayılacak, ülke sathında yaygınlaşacak ve bir sanatkâr kardeşimizin dediği gibi, “mutlu yarınlar”a doğru kafa kafaya, gönül gönüle, el ele yürüyeceğiz inşallah.

Aslında Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı’nın veya başka alternatif kuruluşların bu konuda yaptıkları, necip milletimizin ruhunda var olan bir cevheri ortaya çıkarma gayretiydi. Ne var ki, bugüne kadar bazı engeller vardı ve bu cevhere ulaşılamıyor ve o cevheri ortaya çıkaramıyorduk. Oysa ki, İslam’da yanlış tanıtılan ve yanlış anlaşılan cihadın, yani insanları gerçek insanlığa yükseltmeye yönelik faaliyetlerin, diğer bir yaklaşımla güzelin, iyinin anlatılmasının temelinde de, Allah’la insanlar arasına şöyle böyle var olan engellerin bertaraf edilmesi düşüncesi vardır. Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı, insanımızın ruhundaki bu cevherlerin ortaya çıkmasına mani engelleri bertaraf ettiyse o, çok önemli bir vazifeyi yerine getirmiş sayılır.

Biz esasen Peygamberi, vefat edip öbür âleme giderken, “Size Kitap Ehli’ni, yani Hıristiyanları ve Yahudileri emanet ediyorum”1 vasiyetinde bulunan ve kendisine cezalandırılmak için getirilen biri karşısında “İlk taşı hiç günah işlememiş olan biri atsın” diyen; halifesi, bağrından yediği hançerle yatağa serilip, ölümle pençeleştiği anda dahi, “Size içimizdeki azınlıkları emanet ediyorum; onlar hakkında Allah’tan (c.c.) korkun ve kendilerine adaletle davranın”2 ikazında bulunan; başkumandanı ve hükümdarı, Malazgirt’te göğüs göğüse savaştığı düşman komutanını ve rakip devletin hükümdarını mağlûp ettikten sonra çadırında ağırlayan ve yanına insanlar katıp güvenle Constantinopolis’e, yani devletinin başşehrine ulaştıran3 yine başkumandanı ve hükümdarı, on binlerce, belki yüz binlerce Müslümanı öldüre öldüre geldiği Kudüs önlerinde savaşa tutuştuğu Haçlı orduları komutanı Richard’ı gece çadırına kadar giderek tedavi eden bir kültürün çocuklarıyız. Yani yeryüzünün en engin, en kapsamlı ve en evrensel hoşgörü kültürünün mirasçılarıyız. Bu anlayış, bu telâkki, bugün de adeta denizlerin dalgaları gibi yayılmakta ve dünyanın dört bir yanına ulaşmaktadır. Öyle inanıyorum ki, önümüzdeki yıllar hoşgörü ve sevgi yılları olacak, bu çerçevede dünyaya hem çok şey verecek, hem de çok şey alacağız. Bırakın kendi içimizdeki insanlarla, hattâ başka kültürlerin, başka medeniyetlerin, başka dünyaların insanlarıyla da kavga etmeyi, münakaşa ve zıtlaşmaya yol açan meseleler bile bütün bütün kapanacak ve sevginin gücünü bir kere daha anlayarak herkese sevgiyle, şefkatle bağrımızı açacak, herkesi kucaklayacak ve bugün dünyanın en çok muhtaç olduğu diyalog ve hoşgörü gibi en önemli bir hususu Allah’ın (c.c.) yardımıyla gerçekleştireceğiz.

Hz. Ali efendimizle ilgili bir hadiseyi hatırladım: Nehravan’da kendisine karşı pusu kurmuş bekleyen bir birlikten bahsedilince, “Bize hücum edecekleri ana kadar kendilerine hücum etmek haksızlık olur” diyen serdarların kültürüyle beslenmiş bir topluluğuz biz. Çok muhtaç olduğumuz böyle bir dönemde, Allah’ın (c.c.) inayetiyle toplumun her kesimi bu hoşgörü ve diyaloga sahip çıkacak ve bunun doğuracağı güzellikler umulandan daha fazla bir hızla her yana yayılacaktır.

İç kavgalarla sarsılmış Türk toplumu, tam şimdilerde bir hoşgörü bekliyordu; bulur bulmaz da bu mülahaza ile kendisine bir adım atana üç adımla mukabelede bulundu. Bununla birlikte öyle anlaşılıyor ki, zaaflarını bağırıp çağırmakla ortaya koyan, tahriple kendilerinde güya güç var olduğunu göstermeye çalışan şu veya bu taraftan zayıf ve marjinal bir takım kimseler ileride hoşgörüye pusular kuracak ve diyaloğa giden köprüleri yıkmaya çalışacaklar. Ve yine anlaşılıyor ki, biz bundan sonra da çok ağır şeylerle imtihan olacağız. Şimdiye kadar çok ağır imtihanlardan geçmiş olan milletimiz, gelecekteki imtihanlara karşı da millet fertleri arasındaki dayanışmayla karşı koyacak ve toplum barışına giden yolda her engeli aşmaya çalışacaktır. Allah (c.c.) Kur’an-ı Kerim’de, “Andolsun, bazınızı bazınızla imtihan edeceğiz” (En’am, 6.53) buyurmaktadır. Talip olduğumuz şey çok kıymetlidir; ulaşmak istediğimiz hoşgörü ve diyalog hedefi çok pahalıdır. Böylesine kıymetli ve pahalı hedefleri gerçekleştirmek kolay olmadığı gibi, elde edildikten sonra muhafazası da çok zordur. Evet, diyalog ve hoşgörüden geçerek toplum barışına ulaşmak değerler üstü bir değere sahip bulunduğundandır ki, onun değerinin, kıymetinin ne kadar pahalı olduğunu anlamamız ve ona göre kendisine sahip çıkmamız için Allah, bizi değişik imtihanlara tâbi tutacaktır. Bütün bu imtihanlarda hep dişimizi sıkacak,

Gelse Celâlinden cefa,
Yahut Cemâlinden vefa;
İkisi de cana safa..
Lütfun da hoş, kahrın da hoş...

diyecek ve “dövene elsiz, sövene dilsiz” olacak, elli defa da kırsalar, yine kırılmadan yerimizde kalacak, herkesi sevgiyle, şefkatle kucaklayacak ve yarınlara birbirimizi severek yürüyeceğiz.

Tekrar bu mutlu gecenin hakkımızda rahmet ve mağfirete vesile olmasını diler, hepinizi en derin saygılarımla selâmlarım.

Düşmanca tavırlara karşı üslup ve metod

Bir mü’minin tavrı çok önemlidir. Zira o, Hz. Muhammed’in (s.a.s.) rahle-i tedrisinde edep dersi almış bir insandır. Mü’minin, edep, nezaket ve nezahet dairesi dışına çıkması mümkün değildir veya söz konusu olmamalıdır. Çünkü onun ortaya koyduğu ve sergilediği her davranış otomatik olarak İslam’a maledilecektir. Öyleyse mü’min, İslamî edeple şekillenmiş tavrını, en imansız gönüller ve en amansız hâdiseler karşısında dahi değiştirmeden, bir Müslümana yakışır şekilde sürdürmek zorundadır. Allah Resulü’nün hayatına baktığımızda Ebû Cehil karşısında dahi tavır değiştirmediğini görürüz. Bu itibarla, şayet herhangi bir şey karşısında öfkelenmişsek, o öfkeyi dışarı vururken dahi kullanacağımız üslup mutlaka yine İslamî bir üslup olmalıdır.

Vakıa, Kur’an-ı Kerim bazı ayetlerde kâfirlere karşı sert bir üslup kullanmıştır. Ama onun o sert üslubu, aslında şahıslardan ziyade bir kısım çarpık fikirlere ve düşüncelere karşıdır. Evet, Kur’an-ı Kerim hiç kimseyi karşısına alıp hırpalamamıştır. O’nun hırpaladığı, kâfir ve mülhitlerden ziyade, onların temsil ettikleri ve edecekleri inkârcı düşünceler ve mülhidçe anlayışlardır. Bu itibarla, Kur’an talebelerinin de hiçbir zaman daha farklı davranmaları düşünülemez ve düşünülmemeli.

Evet, bu hakikati şahıslar planında ele aldığımız gibi, devletler planında da ele alabiliriz. Meselâ “Amerika, İngiltere, Almanya” derken, zaman zaman üslubumuzu sertleştirdiğimiz olabilir. Ancak şunu hiçbir zaman hatırdan çıkarmamalıyız ki, ileride gidip Amerikalılara, İngilizlere, Almanlara diyalog teklifinde bulunmayı veya bazı gerçekleri anlatmayı, bazen de dinî duygu ve düşüncelerimizi aktarmayı arzu ediyorsak, daha bugünden sertliği bir yana bırakıp, kullanacağımız üslubu iyi tespit etmek zorundayız. O halde, her meselede olduğu gibi, bu meselede de, mutlaka Kur’an ve Sünnet’in ruhundan süzülmüş ölçü ve kriterlere mürâcaat etmemiz şarttır.

Yumuşak söz, yumuşak tavır

İsterseniz, Kur’an’dan bir örnekle konuyu daha da müşahhaslaştıralım: Allah (c.c.) Hz. Musa’yı (a.s.) Firavun’a gönderirken, “Ona yumuşak söz söyle, belki düşünür ve ürperir.” (Taha, 20.44) diyor. Bu demektir ki, muhatabınız, size ve milletinize yıllarca kan kusturan Firavun bile olsa, kendinizi yumuşak söz ve tatlı dille ifade etmelisiniz. Çünkü maksat, intikam almak değil, insanları doğruya irşad etmek, kurtuluşa çağırmaktır. Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir husus da, Kur’an-ı Kerim’in, muhatabın düşünmesini ve Allah’tan korkmasını ‘kavl-i leyyin’e, yani yumuşak söze bağlamasıdır. Şimdi bunu zıt anlamıyla ele alacak olursak, “sertlikle üzerine giderseniz ne düşünür, ne de ürperir ve kendine gelir” manâsı çıkar. O halde, muhatap kim olursa olsun, bir şeyler anlatabilmek için yumuşaklık ve müsâmaha vazgeçilmez şartlardır. Demek ki, Müslüman daima yumuşak tavır, yumuşak hal, yumuşak kalp, yumuşak vicdan, yumuşak söz insanı olmak mecburiyetindedir ki, gerçek bir irşad insanı olabilsin. Aksi halde, yani kendi iç aleminde yumuşamamış, erimemiş, Muhammedî ruh kalıbına dökülmemiş bir insanın her hali ve her tavrı sun’î ve yapmacık olacaktır ki, böyleleri belli bir süre tebessüm etseler de, damarlarına dokunulduğu anda hemen kendilerini belli eder ve asıl mahiyetlerini ortaya koyarlar. Zaten bir yıldız böceği, rasat ehlini ne kadar zaman aldatabilir ki?

Hz. İsa’nın yeryüzüne inmesi

Bu ölçüler içinde, Hz. Mesih’in âhir zamanda yeryüzüne inmesi ve ümmet-i Muhammed’den birine uyma meselesini, O’nun, Muhammedî ruhtaki mevcud adaleti, re’fet ve şefkatiyle ayrı bir buuda çekmesi şeklinde anlamak mümkündür. Yani Muhammedîlikteki hakkaniyet ve adaleti, o işin müsaadesi ölçüsünde götürebileceği yere götürerek, “dövene elsiz, sövene dilsiz, gönül kıranlara gönülsüz olma” şeklinde teslim ve takdim edeceğini anlamak mümkündür. Bu konuda asrın çilekeşi, çok önemli bir örnektir! O, hemen her zaman kendisine işkencelerin en acımasızını ve en insafsızını reva gören ehl-i dünyaya karşı bile bir girizgâh bulup imanî hakikatleri anlatmaya çalışmış ve kat’iyen onlara darılmamıştır. Ashab-ı Uhdud, bu konuda ne güzel bir misal teşkil eder! Hendekler kazıp kendilerini o hendeklerin içine atanlara ruhlarının ilhamlarını duyurmak için çırpınıp durdular.

Evet, bağırıp çağırmayla, şiddet ve hiddetle kimseye bir şey anlatmak ve hele kabul ettirmek mümkün değildir. Belki, belli bir dönemde yani insanlığın bedevîlik döneminde, şiddet kullanma bir metod ve bir yoldu ama zaman onu neshetti ve hükmünü ortadan kaldırdı. Şimdi “medenîlerle münasebette iknanın esas olduğu” prensibi geçerli. Günümüzün muhabbet erleri, çerçevesini çizmeye çalıştığımız seviyeyi yakalamalı ve bu konuda her zaman bol bol alıştırma yapmalıdırlar. Evet, yukarıda belirttiğimiz gibi Hz. Mesih, âhir zamanda, âhiretin en ücra köşesinde bile olsa, o önemli misyonu eda etmek için mutlaka inecektir; inecektir ama içinizde şahs-ı manevînin temsil ettiği mâna ve ruha inecektir. Evet O, bu ve bu mânaya, o ruha kalıp olmak için ‘inecek’tir. Eğer o ruh yoksa, onun ceset olarak gelmesinin de bir manâsı olmasa gerek.

Öyleyse, geleceği kucaklamayı planlayanlar, oturup Hz. Mesih’i bekleyeceklerine, kendilerini ona nefer olarak yetiştirme gayreti içinde olmalıdırlar. Tâ ki geldiğinde, hazır olan muhabbet kıtasının başına geçsin; geçsin de yeniden nefer yetiştirme zahmetine katlanmasın. Zaten O, başkalarının ekstradan beklediği icraatı da ancak o zaman yapabilir. (Bir başka ifadeyle, o Şam’da ak minareye indiği gün ak atına binsin, gelip Sultan Ahmed’in şadırvan avlusuna girerek her kılıç sallayışında birkaç puthaneyi yerle bir etsin; sonra da Sultan Ahmed’in minarelerinin arasındaki ipe tıpkı bir mahya gibi kılıcını assın. İnsanlar da, kıyamete kadar bu muhteşem zafer sembolü mahyayı seyretsin!) Her şeyin böyle harikalar kuşağında cereyan etmesini safça bekleyenlerin bile bence kendilerini bu çizgide yetiştirmeleri şarttır. Ne olursa olsun, ahir zamandaki diriliş, yumuşak huy, yumuşak tavır, yumuşak kalp ve yumuşak sözün temsilcileri tarafından gerçekleştirilecektir.

Bir hayat tarzı olarak tasavvuf

Tasavvuf, İslam’ın ruhî hayatıdır. Hiçbir dönemde Ehl-i Sünnet ve’l-cemaat çizgisine göre İslam’ı temsil edenler, o ruh ve manânın dışında olmamışlardır. Tarikat ise, tasavvuf düşüncesi çerçevesinde, dinin özüne varmak ve Hakk’ın rızasını, dolayısıyla da dünya ve ahiret saadetini kazanmayı amaçlayan disiplinler mecmuasıdır.

Tasavvuf, bir hayat tarzı olarak Asr-ı Saadet’te yaşanmış, daha sonra ise ‘tarikat ricali’ diyebileceğimiz insanlar tarafından şahısların karakter, ruhî yapı ve anlayışlarına göre sistemleştirilmiştir ki bu, gayet normal bir harekettir. Şu anda benim gücüm yetse ve insanların içlerini, kafalarını okuyabilsem, Sünnet ölçüleri içinde insanların istidat ve kabiliyetlerine göre onlara hep insan-ı kâmil olma mülahazasını telkin ederim. Meselâ, birisi tefekkür insanıdır. Ona devamlı tefekkürle hemhal olmasını salıklayıp aynı zamanda “Şu evrâdı da ihmal etme ve Allah kapısında sabit kadem ol” derdim. Kur’an’ı çok iyi anlayan başka birisine de devamlı Kur’an’la meşgul olması tavsiyesinde bulunurdum. Bu, bir yönüyle değişik istidatları, istidatlı oldukları konularda görevlendirmek demektir. Esasında, tasavvuf mürşidlerinin yaptıkları da bundan farklı değildir. Onlar karakterlerine, içtimaî durumlarına ve genel yapılarına göre insanlara dinin ruhuna uygun sorumluluk yükleyerek, kabiliyetine göre herkesin manevî terakkisini sağlayıp, insanı, yaratılışının gayesi olan, “insan-ı kâmil” ufkuna ulaştırmayı hedeflemişler ki, işte tasavvuf da budur!