Dilekçelerdeki beş esas

بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ

-Bir cum‘a gününün birkaç saatinin mahsûlüdür-

Müddeî-i Umûmî Bey Hazretleri,

Yirmi senedir hayat-ı ictimâiyeyi ve bilhassa böyle resmî ve ince ve siyâsî hayatı terk etmişim. O hâllere karşı alması lâzım gelen vaz‘iyeti bilemiyorum ve düşünemiyorum. Ve düşünmesi beni cidden incitiyor; fakat mecbûriyetle Isparta’da insafsız bir müddeî-i umûmînin intizâmsız ve lüzûmsuz ve mükerrer pek çok suâllerine verdiğim cevabların hâtimesinde ve hulâsasında ve sorgu hâkiminin zabtına geçmiş ve ayrıca size verilmiş olan intizâmsız müdâfaâtımda ve istid‘âmda belki saded hâricinde ve lüzûmsuz ve tekrar ve intizâmsızlık ve aleyhime dönecek şiddetli ta‘bîrler ve bilmediğim yeni kanunlara muhâlif ifadeler bulunabilir; fakat madem hakîkat üzere gidiyor, hakîkatin hatırı için o kusurlara bakmamak gerektir. O istid‘âdaki beyânâtım, beş esas üzere gidiyor:

Birincisi: Madem hükûmet-i cumhûriye, cumhuriyetteki hürriyet-i vicdân düstûruyla dinsizlere ve sefahetçilere ilişmiyor. Elbette, dindârlara ve takvâcılara da ilişmemesi gerektir. Dinsiz bir millet yaşamaz. Asya, din noktasında Avrupa’ya benzemez. Ve İslâmiyet, hayat-ı şahsiye ve uhreviye cihetinde Hıristiyanlığa uymaz. Ve dinsiz bir müslüman, başka dinsizler gibi olmaz. Ve bu bin seneden beri dünyayı diyânetiyle ışıklandıran ve bütün dünyanın tehâcümâtına karşı salâbet-i dîniyesini kahramanâne muhâfaza eden bu vatandaki milletin bir ihtiyâc-ı fıtrîsi hükmüne geçen diyânet ve salâhat ve bilhassa îmân hakîkatlerinin öğrenmesi yerini hiçbir terakkıyât, hiçbir medeniyet tutamaz ve o ihtiyacı onlara unutturamaz. Elbette bu vatandaki millete hükmeden bir hükûmet, Risâle-i Nûr’a adâlet ve kanun ve âsâyiş cihetinde ilişmez ve iliştirmemeli.

İkinci Esas: Madem bir şeyi reddetmek başkadır ve o şeyi kalben kabûl etmemek daha başkadır ve onun ile amel etmemek bütün bütün başkadır. Ve her hükûmette şiddetli muhâlifler bulunur. Ve Mecûsî hâkimiyeti altında Müslümanlar ve hükûmet-i İslâmiye-i Ömeriye’de Yahûdîler ve Hıristiyanlar bulunmuş. Ve âsâyişe ve idareye ilişmeyenlerin hürriyet-i şahsiyesi her hükûmette vardır ve ilişilmez ve hükûmet ele bakar, kalbe bakmaz. Ve madem âsâyişe ve idareye ve siyâsete ilişmek isteyen her halde ve hiç şübhesiz gazetelerle ve dünya hâdisâtıyla alâkadâr olacak. Tâ kendine yardım eden cereyânları, vaz‘iyetleri, hâdisâtı bilsin. Tâ yanlış ayağını atmasın. Risâle-i Nûr ise, şâkirdlerini o derece bunlar gibi şeylerden men‘ etmiş ki; bütün yakın dostlarım biliyorlar ki, yirmi senedir değil gazeteleri okumak, belki sormasını ve merak etmesini ve düşünmesini bana terk ettirmiş. Ve iki sene iki aydır kat‘iyen dünya harblerinden ve vaz‘iyetlerinden hiçbir haber almayacak derecede beni hayat-ı ictimâiyeden çekmiş. Elbette ve elbette, hikmet-i hükûmet ve kānûn-u siyâset ve düstûr-u adâlet bana ve benim gibi kardeşlerime ilişmez. Ve ilişen, her halde ya evhâmından veya garazından veya inâdından ilişir.

Üçüncü Esas: Isparta müddeî-i umûmîsinin yanlış bir ma‘nâ ile Beşinci Şuâ‘a dâir suâllerinde kanun hesabına değil, belki ölmüş şahsın dostluğu taassubu hesabına ma‘nâsız ve lüzûmsuz i‘tirâzları sebebiyle, bu gelecek uzunca tafsîlâtı vermeye mecbûr oldum. Evvelen: Bu Beşinci Şuâ‘ı biz gāyet mahrem tutuyoruz, neşir etmiyoruz. Hem bütün taharrîlerde bende bulunmadı. Hem sekiz senede bir iki def‘a, bir iki saat elime geçti. Hem maksadı yalnız avâmın îmânlarını şübhelerden ve müteşâbih hadîsleri inkârdan kurtarmaktır. Dünya cihetine üçüncü dördüncü derecede, dolayısıyla bakar. Hem verdiği gaybî haberler doğrudur. Hem ehl-i siyâsetle ve ehl-i dünyâ ile mübâreze etmiyor. Yalnız ihbâr eder. Hem şahısları ta‘yîn etmiyor. Küllî bir sûrette bir hakîkat-i hadîsiyeyi beyân eder. Fakat gizli ellerde gezdiği için, bir iki hâşiye bilmediğimiz bazı zâtlar tarafından ilâve edilerek, o küllî hakîkati bu asırdaki dehşetli bir şahsa tam tatbîk etmişler. Onun için, bu senelerde te’lîf edilmiş zannı ile i‘tirâz ettiler. Hem o risâlenin aslı, Darü’l-Hikmet’de bulunduğum zamandan daha eskidir. Yalnız bir zaman sonra tanzîm edildi. Risâle-i Nûr’a girdi. Şöyle ki:

Hürriyetten evvel İstanbul’a geldim. O zaman Japonya’nın baş kumandanı, İslâm ulemâsından dînî bazı suâller sormuştu. Onları, İstanbul hocaları benden sordular. Hem çok şeyleri o münâsebetle suâl ettiler.

Ezcümle, bir hadîste “Âhirzamanın dehşetli bir şahsı sabah kalkar, alnında هٰذَا كَافِرٌ yazılmış” hadîs var, diye benden suâl ettiler.

Dedim: Bir acîb şahıs, bu milletin başına geçer. Ve sabah kalkar başına şapka giyer ve giydirir. Bu cevabdan bunu sordular: Acaba o zaman onu giyen kâfir olmaz mı? Dedim: Şapka başa gelecek, secdeye gitme diyecek; fakat baştaki îmân, o şapkayı da secdeye getirecek, müslüman edecek inşâallâh.

Sonra dediler: Aynı şahıs bir su içecek, onun eli delinecek ve bu hâdise ile Süfyân olduğu bilinecek.

Ben de cevâben dedim: Bir darb-ı mesel vardır ki; çok israflı adama, eli deliktir, yani elinde mal durmaz, akar, zâyi‘ olur deniliyor. İşte o dehşetli adam, bir su olan rakıya mübtelâ olacak ve onunla hasta olacak ve kendisi hadsiz isrâfâta girecek, başkalarını da alıştıracak.

Sonra birisi sordu ki: O Süfyân öldüğü zaman İstanbul’da Dikili Taş’da şeytan dünyaya bağıracak ki; Süfyân öldü.

Ben o vakit dedim: Telgrafla haber verilecek; fakat bir zaman sonra radyo çıkmış işittim. Eski cevabım tam değilmiş bildim. Dâru’l-Hikmet’de iken dedim: Şeytan gibi radyo ile dünyaya işittirilecek. Sonra Sedd-i Zülkarneyn ve Ye’cûc ve Me’cûc ve Dâbbetü’l-arz ve Deccâl ve nüzûl-ü Îsâ (as) hakkında suâller sorulmuştu. Ben de cevab vermiştim. Hatta eski risâlelerimde onlar kısmen yazılmışlardır.

Bir zaman sonra Mustafa Kemâl, iki def‘a şifre ile Van’ın vâlisi ve benim dostum Tahsîn Beyin vâsıtasıyla beni Ankara’ya taltîf için neşredilen Hutuvât-ı Sitte’ye mükâfâten celb etti, gittim. Şeyh Sünûsî Kürdce lisânı bilmediğinden, beni onun yerinde, üç yüz lira maaşla vilâyât-ı şarkiyeye vâiz-i umûmî, hem meb‘ûs yapmak, hem diyânet riyâseti dâiresinde Dâru’l-Hikmet a‘zâlarıyla beraber eski vazîfemle memnun etmek ve benim Van’da temelini attığım Medresetü’z-Zehrâ ve şark Dâru’l-Fünûnuma, Sultan Reşâd’ın verdiği on dokuz bin altın lirayı, yüz elli bin banknota iblâğ ederek, iki yüz meb‘ûs içinde yüz altmış üç meb‘ûsun imzası ile kabûl edildiği halde; ben Beşinci Şuâ‘ın aslının verdiği haberin bir kısmını, orada bir adamda gördüm. Mecbûriyetle o çok ehemmiyetli vazîfeleri bıraktım. Ve bu adamla başa çıkılmaz ve mukābele edilmez diye, dünyayı ve siyâseti ve hayat-ı ictimâiyeyi terk edip, yalnız îmânı kurtarmak yolunda vaktimi sarf ettim. Yalnız bazı zâlim ve insafsız me’murlar, bana dünyaya bakacak iki üç risâleyi yazdırdılar. Sonra bazı zâtlar, âhirzaman hâdisâtını haber veren müteşâbih hadîsleri suâl etmek münâsebetiyle, o eski risâlenin aslını tanzîm ettim. Risâle-i Nûr’un Beşinci Şuâ‘ı nâmını aldı. Risâle-i Nûr’un numaraları te’lîf tertîbiyle değildir. Meselâ, Otuzüçüncü mektub, Birinci Mektub’dan daha evvel te’lîf edilmiştir. Bu Beşinci Şuâ‘ın aslı gibi Risâle-i Nûr’un bir kısım eczâları, Risâle-i Nûr’dan evvel te’lîf edilmiştir.

Her ne ise bu makamda, Isparta müddeî-i umûmîsinin Mustafa Kemâl’e dostluğu taassubu ile kanunsuz ve lüzûmsuz ve yanlış i‘tirâzı ve suâlleri, beni saded hârici îzâhâtı vermeye mecbûr etti. Ben onun, adliye kanunu nâmına tamamen şahsî ve kanunsuz bir sözünü misâl olarak beyân ediyorum. Dedi: Beşinci Şuâ‘da sen hiç kalben nedâmet etmedin mi ki, onu rakıdan ve şarabdan su tulumbası gibi ta‘bîrlerle tezyîf etmişsin. Ben bu bütün ma‘nâsız ve yanlış dostluk taassubuna mukābil derim.

Kahraman ordunun zaferi ve şerefi ona verilmez, yalnız bir hissesi olabilir. Nasıl ki ordunun bütün ganîmeti, malları, erzâkları bir kumandana verilse zulümdür, dehşetli bir haksızlıktır. Evet nasıl o insafsız müddeî-i umûmî, o çok kusurlu adamı sevmemekle beni ithâm etti. Âdetâ vatan hâini yaptı. Ben de onu, orduyu sevmemekle ithâm ediyorum. Çünki bütün şerefi ve ma‘nevî ganîmeti o dostuna verip, orduyu şerefsiz bırakıyor. Hakîkat ise; müsbet şeyler, haseneler ve iyilikler cemâate, orduya tevzî‘ edilir ve menfî olan şeyler, tahrîbât ve kusurlar başa verilir. Çünki bir şeyin vücûdu, bütün şerâitin ve erkânının vücûduyla olur ki; kumandan yalnız bir şarttır. Ve o şeyin ademi ve bozulması ise, bir şeyin ademiyle ve bir rüknün bozulması ile mahvolur, bozulur. O fenâlık başa ve reise verilebilir. İyilikler ve haseneler, ekseriyet ile müsbet ve vücûdîdir, başlar sâhib çıkamazlar. Fenâlıklar ve kusurlar, ademîdir ve tahrîbîdir. Reisler mes’ûl olurlar. Hak ve hakîkat böyle iken, nasıl ki bir aşîret fütûhât yapsa, âferîn Hasan Ağa, denilir. Eğer mağlûb olsa; tüh, diye aşîret tezyîf edilir. Bütün bütün hakîkatin aksine hükmedilir.

Aynen öyle de, beni ithâm eden o müddeî-i umûmî, bütün bütün hakkın ve hakîkatin aksine bir hatasıyla, güya adliye nâmına hükmetti. Aynen bunun hatası gibi; eski harb-i umûmîden evvel, ben Van’da iken bazı müttakî zâtlar yanıma geldiler. Dediler ki: Bazı kumandanlarda dinsizlik oluyor, gel bize iştirâk et. Biz bu münâfık reislere itâat etmeyeceğiz. Ben de dedim: O fenâlıklar, o dinsizlikler, o gibi kumandanlara mahsûstur; ordu onlarla mes’ûl olmaz. Bu Osmanlı ordusunda, belki yüz bin evliyâ var. Ben bu orduya karşı kılıç çekmem, size iştirâk etmem. O zâtlar benden ayrıldılar, kılıç çektiler, neticesiz Bitlis hâdisesi vücûda geldi.

Az bir zaman sonra harb-i umûmî patladı. O ordu, dîn-i İslâm nâmına harbe iştirâk etti, cihada girdi. O ordudan yüz bin şehîd, evliyâ mertebesine çıktılar. Beni o da‘vâmda tasdîk ettiler, kanlarıyla velâyet fermanlarını imzaladılar. Her ne ise.. Biraz uzun söylemeye mecbûr oldum. Çünki hiçbir hissiyâtla ve hâricî te’sîrâtla müteessir olmamak mâhiyetinin kat‘î bir hâssası bulunan adâlet hakîkati nâmına, böyle cüz’î ve hata hissiyât ve tarafgîrlik ile bize ve Risâle-i Nûr’a karşı müzeyyifâne hareket eden Isparta müddeî-i umûmîsinin acîb vaz‘iyeti, beni bu uzun ifadeye sevk etti.

Dördüncü Esas: Eskişehir Mahkemesi, yüzer risâleleri ve mektubları dört ay tedkîkten sonra yalnız yüz yirmi adamdan, on beş adama altışar ay cezâ ve bana da, yüz risâleden yalnız bir iki risâledeki on beş kelime ile bir sene cezâ verebildi.

Tarîkatçilik ve cem‘iyetçilik ve şapka mes’elelerinden berâet ettirdiler. Ve biz dahi o cezâyı çektik. Ondan sonra Kastamonu’da çok def‘a taharrîlerde hiçbir ilişiğimizi bulmadılar. Ve geçen sene Isparta’da mahrem ve gayr-i mahrem Risâle-i Nûr’un bütün eczâları bilâ-istisnâ hükûmetin eline geçti. Üç ay tedkîkten sonra umumu sâhiblerine iâde edildi. Madem hakîkat budur; beni ve Risâle-i Nûr’un şâkirdlerini ittihâm eden o gibi adamlar ve kanun nâmına kanunsuz ve garaz ve hissiyâtla bizi muâheze edenler, elbette bizden evvel hem Eskişehir Mahkemesi’ni, hem Kastamonu hükûmetini ve zâbıtasını, hem Isparta Adliyesi’ni ittihâm edip onları -varsa- suçumuza tam teşrîk ediyorlar. Çünki bir suçumuz olsa idi, bu üç hükûmet yakınında bizi çok zaman tecessüsüyle görmedi veya aldırmadı, bizden ziyâde onlar suçlu olurlar. halbuki, dünyaya karışmak arzusu bizde bulunsa idi, böyle sinek vızıltısı gibi değil, top güllesi gibi ses ve patlak verecekti. Dîvân-ı Harb-i Örfî’de ve Mustafa Kemâl’e hiddetine karşı dîvân-ı riyâsette, şiddetli ve dokunaklı müdâfaa eden bir adamı, on sekiz sene zarfında kimseye his ettirmeden ve sezdirmeden dünya entrikalarını çeviriyor diye ittihâm eden, elbette bir garaz ile eder. Biz Denizli mahkemesinden ve müddeî-i umûmîsinden ümid ederiz ki; bizi böylelerin iğrâzından kurtarsın, hakîkat-i adâleti göstersin.

Beşinci Esas: Risâle-i Nûr şâkirdlerinin, mümkün olduğu kadar, siyâsete ve idare işine ve hükûmetin icrââtına karışmamak, bir düstûr-u esâsîleridir. Çünki hâlisâne hizmet-i Kur’âniye, onlara her şeye bedel kâfî geliyor. Hem şimdi hükmeden çok kuvvetli cereyânlar içinde hiçbir kimse, istiklâliyetini ve ihlâsını muhâfaza edemez. Her halde bir cereyân onun hareketini kendi hesabına alacak ve kendi dünyevî maksadına âlet edecek. O hizmetin kudsiyetini bozacak. Hem maddî mübârezede şu asrın bir düstûru olan eşedd-i zulüm ve eşedd-i istibdâd ile, birinin hatasıyla onun ma‘sûm çok tarafdârlarını ezmek lâzım gelecek. Yoksa mağlûb düşecek. Hem dünya için dinini bırakan veya âlet edenlerin nazarlarında, Kur’ân’ın hiçbir şeye âlet olamayan kudsî hakîkatleri propaganda-i siyâsette âlet olmuş tevehhüm edilecek. Hem milletin her tabakasının, muvâfıkının ve muhâlifinin, me’murunun ve âmîsinin hisseleri var ve onlara muhtaçdırlar. Risâle-i Nûr şâkirdleri, mezkûr sebebler yüzünden tam bî-taraf kalmak için siyâseti bırakmak ve hiç karışmamak lâzım gelmiştir.

Altıncı Esas: Bu mes’elede, benim şahsımın veya bazı kardeşlerimin kusurlarıyla Risâle-i Nûr’a hücum edilmez. O, doğrudan doğruya Kur’ân ile bağlanmış. Kur’ân da arş-ı a‘zamla bağlıdır. Kimin haddi var ki, elini oraya uzatsın. O kuvvetli ipleri çözsün.

Elhâsıl; madem biz ehl-i dünyânın dünyalarına ilişmiyoruz. Onlar da bizim âhiretimize ve îmânî hizmetimize ilişmesinler.

Mevkuf

Said Nursi