Mektup 6: Mevlana Halid ve Üstadın mücedditliklerini mukayese

Şamlı Hafız Tevfik’in Fıkrası

Mukaddime

Ma’lûm olsun ki: Zübdetü’r-Resâil Umdetü’l-Vesâil nâmında kutbü’l-ârifîn Ziyâeddin Mevlânâ Şeyh Hâlid Kuddise sırruhu’nün mektûbât ve resâil-i şerîfelerinden muktebes nasâyih-i kudsiyenin tercümesine dâir bir risâleyi, on üç sene mukaddem Bursa’da Hoca Hasan Efendiden almıştım, nasılsa mütâlaasına muvaffak olamamıştım. Tâ bu günlerde kitâblarımın içerisinde bir şey ararken elime geçti.

Dedim: “Bu Hazret-i Mevlânâ Hâlid üstâdımın hemşehrîsidir. Hem İmâm-ı Rabbânî’den sonra Tarîk-i Nakşî’nin en mühim kahramânıdır, hem Tarîk-ı Hâlidiye-i Nakşiyenin pîridir.”

Risâleyi mütâlaa ederken, Hazret-i Mevlânâ’nın tercüme-i hâlinden şu fıkrayı gördüm.

Ashab-ı Kütüb-i Sitte’den İmâm-ı Hâkim Müstedrekinde ve Ebû Dâvûd Kitâb-ı Sünen’de, Beyhakî Şuâb-ı Îmânda tahrîc buyurdukları:

اِنَّ اللهَ يَبْعَثُ لِهٰذِهِ اْلاُمَّةِ عَلٰى رَاْسِ كُلِّ مِأَةِ سَنَةٍ مَنْ يُجَدِّدُ لَهَا دِينَهَا

Yani, “Her yüz senede Cenâb-ı Hak bir müceddid-i dîn gönderiyor.” Hadîs-i Şerîfine mazhar ve mâsadak ve müzhir-i tâm olan Mevlânâ Eş-şehir, Kutbü’l-Ârifîn, Gavsü’l-Vâsılîn, Vâris-i Muhammedî, Kâmilü’t-Tarîkatü’l-Aliyeti Ve’l-müceddidiyeti Hâlid-i Zülcenâheyn kuddise sırruhu ilâ âhir..

Sonra târîhçe-i hayâtında gördüm ki, tevellüdü, 1193 [h-m.1779] târîhindedir.

Sonra gördüm ki, 1224 [h-m.1809] târîhinde saltanat-ı Hind’in pâyitahtı olan Cihânâbâd’a dâhil olmuş. Tarîk-i Nakşî silsilesine girip müceddidiyete başlamış.

Sonra 1238'de [h-m.1822] ehl-i siyâsetin nazar-ı dikkatini celb edip, vatanını terk ederek diyâr-ı Şam’a hicretle gitmiştir.

Hem içinde gördüm ki: Hazret-i Mevlânâ’nın nesli, Hazret-i Osmân İbn-i Affân Radıyallâhü Anh’a mensûbdur.

Sonra gördüm ki; tercüme-i hâlinde isti’dâd-ı fıtrî ve kâbiliyet-i hârika ile sinni yirmiye bâliğ olmadan evvel a’lem-i ulemâ-yı asır ve allâme-i vakit olmuş, Süleymâniye kasabasında tedrîs-i ulûm ile iştigâl etmiştir.

Sonra üstâdımın târîhçe-i hayâtını düşündüm. Baktım; [dört mühim noktada] tevâfuk ediyorlar:

Birincisi: Hazret-i Mevlânâ, 1193'te [h-m.1779] dünyâya gelmiş. Üstâdım ise, arabî 1293'te, [h-m.1876] tâm Mevlânâ Hâlid’in yüz senesi hitâm bulduktan sonra dünyâya gelmiş.

İkincisi: Hazret-i Mevlânâ’nın tecdîd-i dîn mücâhedesine başlangıcı ve mukaddimesi olan Hindistân’ın pâyitahtına 1224'te [h-m.1809] girmiş. Üstâdım ise, aynen yüz sene sonra bin üçyüz yirmidörtte1324 Osmânlı saltanatının pâyitahtına girmiş, mücâhede-i ma’neviyesine hâzırlanmış.

Üçüncüsü: Ehl-i siyâset, Hazret-i Mevlânâ’nın fevkalâde şöhretinden tevehhüm ederek Hazret-i Mevlânâ’nın diyâr-ı Şam’a nakletmesi 1238'de [h-m.1822] vâki’ olmuştur. Üstâdım ise, aynen yüz sene sonra 1338'de [r-m.1922] Ankara’ya gitmiş, onlarla uyuşamayıp, onları reddetmiş, küserek tekrâr Van’a gitmiş. Van’da bir dağda inzivâ ederken, 1338 [r-m.1922] senesini müteâkib Şeyh Saîd hâdisesinin vukûu münâsebetiyle ehl-i siyâsetin vehmine dokunmuş, ondan korkarak Burdur, Isparta, Kastamonu, Afyon vilâyetlerinde dokuz sene, şimdi yirmi senedir ikâmet ettirilmiş.

Dördüncüsü: Hazret-i Mevlânâ, yaşı yirmiye bâliğ olmadan evvel allâme-i zamân hükmünde fuhul ulemânın üstünde görünmüş, ders okutmuş. Üstâdım ise, târîhçe-i hayâtını görenlere ve bilenlere ma’lûmdur ki: On dört yaşında icâzet almış a’lem-i ulemâ-yı zamâna karşı muârazaya girişmiş. On dört yaşında iken, icâzet almaya yakın talebeleri tedrîs etmiştir.

Hem Hazret-i Mevlânâ, neslen Hazret-i Osmân’dan [ra] olduğu ve Sünnet-i Seniyeye bütün kuvvetiyle çalıştığı gibi, Üstâdım, Kur’ân-ı Hakîm’e hizmet noktasında, meşreben Hazret-i Osmân-ı Zinnûreyn’in arkasından gidip Hazret-i Mevlânâ gibi, Risâle-i Nûr eczâlarıyla bütün kuvvetiyle Sünnet-i Seniyenin ihyâsına çalıştı.

Üstâdım, kendine âid medh ü senâyı kabûl etmez, fakat Risâle-i Nûr Kur’ân’a âid olup medh ü senâ Kur’ân’ın esrârına âiddir.

Yalnız Üstâdım ile Hazret-i Mevlânâ’nın [birkaç farkı] var:

Birincisi: Hazret-i Mevlânâ, zülcenâheyndir. Yani hem Kâdirî, hem Nakşî tarîkat sâhibidir. Fakat, Nakşî Tarîkati onda daha gâlibdir. Üstâdım da, bi’l-akis, Kâdirî meşrebi ve Şâzelî mesleği daha ziyâde hükmediyor.

Ben Üstâdımdan işittim ki: Hazret-i Mevlânâ Hindistân’dan Tarîk-i Nakşî’yi getirdiği vakit, Bağdad dâiresi, Şâh-ı Geylânî’nin ba’de’l-memât, hayâtta olduğu gibi tasarrufunda idi. Hazret-i Mevlânâ ma’nen bu tasarrufu cây-ı kabûl göremedi. Şâh-ı Nakşibend ile İmâm-ı Rabbânî’nin rûhâniyetleri Bağdad’a gelip, Şâh-ı Geylânî’nin ziyâretine giderek ricâ etmişler ki: "Mevlânâ Hâlid senin evlâdındır, kabûl et." Şâh-ı Geylânî onların iltimâsını kabûl ederek Mevlânâ Hâlid’i kabûl etmiş. Ondan sonra Mevlânâ Hâlid birden parlamış. Bu vâkıa ehl-i keşifçe vâki’ ve meşhûd olmuştur. Bu hâdise-i rûhâniyeyi o zamân ehl-i velâyetin bir kısmı müşâhede etmiş, bazıları da rü’ya ile görmüşler.

Üstâdımın sözü burada tamâm oldu.

İkinci Fark: Üstâdım kendi şahsiyetini merci’likten azletmiştir, yalnız Risâle-i Nûr’u merci’ gösteriyor. Hazret-i Mevlânâ’nın şahsiyeti ise; kutbü’l-irşâd ve merciu’l-hâs ve’l-avâm olmuştur.

Üçüncü fark: Hazret-i Mevlânâ Zü’l-ecnihadır. Fakat zamânın muktezâsıyla, Sünnet-i Seniyeye çok kuvvet vermekle berâber ilm-i tarîkati esâs tutmak cihetiyle tarîkati daha ziyâde tutmuş, o noktada sarf-ı himmet etmiş. Üstâdım ise, şu dehşetli zamânın muktezâsıyla, ilm-i hakîkati ve hakâik-i îmâniye cihetini iltizâm ederek tarîkate üçüncü derecede bakmışlardır.

Elhâsıl: Baştaki hadîs-i şerîfin her yüz sene başında dîni tecdîd edecek bir müceddid gönderiyor va’d-i İlâhîsine binâen, Hazret-i Mevlânâ Hâlid, ekser ehl-i hakîkatçe bin iki yüz senesinin, yani on ikinci asrın müceddididir. Mâdem tâm yüz sene sonra, aynen dört cihette tevâfuk ederek Risâle-i Nûr eczâları aynı vazîfeyi görmüştür, kanâat verir ki, nass-ı Hadîsle Risâle-i Nûr, tecdîd-i dîn husûsunda bir müceddid hükmündedir.

Benim Üstâdım dâimâ diyor ki: "Ben bir neferim, fakat müşîr hizmetini görüyorum." Yani: Kıymet bende değildir, Kur’ân-ı Hakîm’in feyzinden tereşşuh eden Risâle-i Nûr eczâları, bir müşîriyet-i ma’neviye hizmetini görüyorlar.

Üstâdımı kızdırmamak için şahsını senâ etmiyorum.

Şâm’lı Hâfız Tevfîk