Mülahazat
İsm-i Celâl ve ism-i Rab tevâfukâtı yalnız bir cihetle değil, belki müteaddid vücuhu vardır. Hem tevâfukât içinde latif nükteler var.
Ezcümle: Yirmi sekizinci Cüz'de İsmullah beş defa onbir, beş defa on, beş defa onüç geliyor. Beş defa onüç altmışbeş olup ism-i هُوَ olmakla beraber, sırr-ı tevâfukda ve bilhassa إِنَّا أَعْطَيْنَا sırrında onbeş defa onüç adedi o sırrın keşfine medar olduğu gibi, İsm-i Celâlin Kur'an'daki sırr-ı tevâfukuna bir basamak ve bir mukaddeme olan Onuncu Söz'deki Elif tevâfukâtının medarı olan (dört, beş, üç, altı) adedleri her biri o risalenin mecmuunda onüç defa gelmesi bu tevâfuka manidar bir letafet daha katarlar.*
Hem ezcümle: Dördüncü Cüz' başında üç (9) tevâfuk edip, sonra iki beş ortasında bir (10), iki beş ortasında bir (9), onbir, oniki, ve onüç, iki defa dokuz yine bir yedi dört, dört dokuz, dört, dört, beş, altı ki: lafz-ı هُوَ yi teşkil ediyor. Edna bir dikkatle bu cüz'deki Lafz-ı Celâl ne kadar muntazam bir vaziyet aldığı görülür.
Üçüncü Cüz' başında üç defa (8), bir defa (8), sonra iki defa (6), bir defa (7), bir defa (6), yine iki (7), iki defa (6), yine iki defa (7), oniki, onbir 1, onüç 1, üç defa (8) 1, bir (7) ve bir (6) 1. İşte bu cüz'de tevâfuk gayet muntazamdır. İki muvafık ortasında bir sahife ya iki sahife fasıla olsa zarar vermez.
Ezcümle cüz'-ü evvelde birinci sahife pek kısa olduğundan ondaki bir İsm-i Celâl ikinci sahifeye zammı münasib bulunmakla altı, veyahut beş, altı ve beş, adeta iki هُوَ lafzını gösteriyor. Sonra iki sıfırdan sonra Rab ismi zamm edilse yine iki defa dört, sonra yedi ile altı ve iki ile altı yine yedi ve dört geliyor. Ortada iki kalmak üzere her iki tarafında dört, yedi altı gelmekle daha latif oluyor. Sonra sekiz ile yedi, üç üç ve yine sekiz geliyor. Şu birinci cüz'deki İsm-i Rab nadir gelmiş. Fakat gelen miktar gayet latif bir tevâfuktadır.
Mesela: Başta dört defa bir; sonra dört defa iki ve bir defa beş tekerrür vardır.
Hem mesela: İkinci cüz'de İsm-i Rab, İsm-i Celâl ile beraber üç defa altı geliyor. Sonra iki defa sekiz, sonra iki defa yedi, ortasında iki üç, sonra üç dokuz, ortasında bir on, ve iki dokuz ortasında bir yedi, dokuz ile sekiz arasında sırlı adedi olan onüç. Sonra bir defa beş ve iki misli olan on, ve o iki on ortasında bir sekiz geliyor.
Şu halde mukaddemede beyan ettiğimiz gibi; bir iki sahife, bazen iki muvafık ortasına girebilir. Bu kaideye binaen bu ikinci cüz'de tevâfuksuz yalnız onüç adedi kalır. Zaten onun sırrı ona kafidir. tevâfuk yerini tutuyor.
En âhirki cüz' olan otuzuncu cüz'deki İsm-i Rab, gayet latif bir tarzda tevâfuk ediyor. Mesela: İki defa üç, iki defa iki, bir üç, iki defa bir, yine bir defa iki ve üç ve bir defa beşden sonra bir ve iki, ve dört defa üç, sonra bir ve iki. Yine o cüz'de İsm-i Celâl adedleri bütün tevâfukda yalnız bir defa üç zahiri tevâfuksuz görünüyor. Başta dört defa bir, ahirde ism-i Rab zammiyle dört defa beş geliyor.
Notes
- Hashiya *.Onuncu Söz'ün Elif tevâfukâtiyle onsekizinci cüz'ün Lafzullâh tevâfukâtına zarif bir tevâfuku şudur ki: Onuncu Söz'ün beş adedi onüç defa tekerrür edip, altmışbeş هُوَ olur. Onsekizinci Cüz'de Lafzullâh onüç adedi beş defa tekerrür ettiğinden altmışbeş olup لاَۤ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ 'dır.↩
- Hashiya 1.Lafz-ı Rab ile beraber.↩