12.Mesele

On İkinci Mesele

Ey aziz bilmiş ol ki: Üsluplar üç nev' veya üç tarz üzeredir. Bunlardan:

Birincisi: Mücerred üslûbdur ki rengi, levni birdir. Hassa ve hususiyeti ise, ihtisardır., ve selikiyyettir. Yani za'fiyetsiz fıtriliktir, selamettir.. Ve istikamettir ki, sıhhat ve cemale en yatkını da budur. Bu üslûbun kullanıldığı mahall ise; muamelat, muhavereler ve âlet ilimleridir. Eğer bu üslûbdan selasetli, akıcı bir örnek istiyorsan; Seyyid Şerif-i Cürcanî'nin kitaplarına bak!

İkincisi: Süslü ve parlak üsluptur. Bu üslûbun hassası ise, kelamı süsletmek ve parlaklık vermektir. Hem kalbleri teşvik veya tenfir ile heyecana getirmektir.. Ve bu üslûbun kullanıldığı makam da, hitabiyattır. Yani, medih veya zemm gibi hususlar veya iknaîyattaki zemm ve medh gibi yerlerdir. Eğer bu müzeyyen üslûba da bir örnek istiyorsan; Abdülkahir-i Cürcanî'nin "Delail-ül- İ'caz" ve "Esrar-ül Belagat" adlı eserleri içine gir bak! Elhak bu iki kitap, adı geçen üslûp için müzeyyen bir bahçedir.

Üçüncüsü: Üslub-u âlîdir, Bu üslûbun hassası: Şiddet, kuvvet, heybet ve ruhanî ulviyettir.. Ve bu üslûbun kullanıldığı uygun makam; ilahiyyât, usûl ve hikmet ilimleridir. Bu üslûba beyyin, net ve parlak bir misâl ve mu'ciz bir timsal istiyorsan; işte Kur'an!.. Çünkü gözlerin görmediği ve hiçbir belîğin kalbine hutur etmemiş bir tarzda bu üslûp, Kur'an'da parlayıp dalgalanmaktadır.

(Fasıl ve mukaddeme hulasasıyla sona erdi)