8.Mesele
Sekizinci Mesele
(Nahv ilmi üstadlarından İmam-ı Ömer bin Osman) Siybeveyh, katiyyen hükmetmiştir ki: "Birkaç ma’nâyı ifade eden "Harf namı altındaki "Min" ve "ila" ve "ba" ve diğerleri gibi edatlarda ma’nânın aslı birdir, zail olmaz. (Yani, herbirisinin bir aslî ma’nâsı vardır) lâkin makam ve garaz itibariyle, bazen muallak ma’nâlardan birisini çeker alır, içer. O vaziyette aslî olan ma’nâ, yeni gelen misafirlerine bir suret ve bir uslüp olmuş olur."
Aynen bunu gibi; lügat fıkhı ve ilminin özüne âşinâ olan kimseler, derince bir teemmül edip düşünseler, bileceklerdir ki; ekseriya (ma’nâlarda) müşterek olan lafzın bir ma’nâsı vardır, sonra bazı münasebetlerle teşbihler araya düşer.. Ve sonra ondan da "mecaz" lar başgösterir.. Ve sonra bundan da örfî 1hakikatler meydana çıkarlar. Sonra da ma’nâlar taaddüd eder, birkaç olur. Hatta, mesela: "Ayn" kelimesinin bir olan ma’nâsı ki "Basar" (göz) veya "pınar" iken; güneşe dahi ıtlak edilmiş verilmiştir. Yani: "Ayn" lafzının güneşe ıtlakının ma’nâsı ile remzeyler ki: Alem-i ulvî güneş gözü ile alem-i süfliye, nazar eder. Yahud da, bir çeşit âb-ı hayat olan ziyanın, pek yüksekte bulunan o cebel-i ebyadin (Akdağ) içindeki nurlu kaynaktan, yani güneşten akıp geldiğini hatırlatır.
Notes
- Hashiya 1.Örfî hakikatler, bir lafzın kendi aslî yerinden başka, bir mevkiye nakledilmiş olmasıdır. Mesela: "Adl" ismi ve lafzı, luğatın esasında "Adalet" gibi masdardır. Sonra kullanış örfünde "Adil" olmuş, dolayısıyla "Örfî bir hakikat" olmuş, kalmıştır. (El Muhit-ül Muhit, sh: 182) -Mütercim-↩