Cümle 1: Allahı ve müminleri aldatmaya çalışırlar

Şimdi ayetin eczaları arasındaki nazm;

İşte birinci cümle olan يُخَادِعُونَ اللهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا da nazm vechi şöyledir ki: Münafıkların yaptığı kötü iş ve pis amellerinden söz ederken, mudari' siğasını kullanarak يُخَادِعُونَ deyip onları hilecilikle tavsif etmesi, hususan müşareket babından ele alması, (yani karşılıklı iştiraktan) (yani: يُخَادِعُونَ ile ifade edilen "Allahı ve ona iman etmiş mü'minleri iki taraftan aldatıyorlar" ma'nasıyla ele alması) bilhassa Peygamberin adını zikretme yerine, Allah lafzını ikame eylemesi.. Hem اَلْمُؤْمِنِينَ kelimesi yerine وَالَّذِينَ آمَنُوا cümlesini vaz' eylemesi ile; münafıkların hileler ile ulaşmak istedikleri garaz ve maksadlarının muhaliyetini tansis ve tasrih etmek içindir. Hem öyle bir tarzda bu imkânsızlık ve muhaliyeti göz önüne koyuyor ki; nefisler, kalbler ondan titreyerek nefret ediyorlar. Zira hile ve hud'a içinde, nefret ve ikrahı tahrik edip îkaz eden bir istiare-i temsiliye vardır. Ayrıca mudari'lik siğasında da daimî şekilde kalbi ürkütecek bir tasvir bulunmaktadır.

Keza, يُخَادِعُونَ deki müşarekette, hilelerinin neticesizliğini bildiren bir müşakelet, yani karşılıklı birbirine benzemeklik vardır ki وَ جَزَاۤءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهَا ayetinde olduğu gibi: "Seyyienin, kötülüğün karşılığı, onun kadar kötülüktür" olan, hilelerinin neticesizliğini netice veren hükmünün nazîri gibi bir şeydir.

Evet, müşareket babında; failin fiili, mefûlün fiiline sebep olduğuna binaen, burada ise, mefulun fiili, failin fiiline, yani; işi yapanın yaptığı hile olan fiillerinin akim ve tesirsiz kaldığına sebeptir. Belki de ayetin bu ifadesiyle, hud'a ve hilenin vahî ve boş bir suret olduğunu göstermeye medardır. Evet, nasıl ki sen, birisini mesela cehaletinden dolayı istihzaya aldın, o istihza ise bir ilmi kendinde sakladığı; ve seninle de bir istihzayı gizlemesi vardır ki, maksadın in'ikası gibidir. (Yani: Maksad istihza ise, bundan sana da akseyler.)

Hem ayetin cümlesinde lafza-ı celal olan الله kelimesini tasrih etmesinde, münafıkların garaz ve maksadlarının muhaliyetini tansis ile kat'î olarak bildirme vardır. Zira ki Peygamberi (A.S.M.) aldatmaya çalışmak, Allah'ı aldatmağa incirar eder ki; aklın kuruyup, zaif kalarak hileyi yapamaz hale geldiğini gösterir.

Ve اَلَّذِينَ آمَنُوا deki اَلَّذِى sılasını ortada medar yapmasında, şöyle bir işaret vardır ki; münafıklar kendilerini mü'minlere iman sıfatıyla sevdirmeye ve mü'minlerin iman damarlarını heyecana getirip ve kendilerini onunla sevdirip içlerine girmeye çalıştıklarına işarettir.. Ve bunda şöyle bir îma dahi vardır ki; akılları imanın nuruyla münevver olan mü'minlerin cemaatına karşı hilelerinin saklanmadığını, dolayısıyla bunda da yine hilelerinin akim kalmış olduğunu netice vermektedir.