Cümle 2: Onlar ancak kendilerini aldatıyorlar

Ayetin ikinci cümlesi olan وَمَا يَخْدَعُونَ اِلاّ اَنْفُسَهُمْ ün nazm ve diziliş vechi şöyledir: "Onlar o hile ile ancak kendilerini aldatır" cümlesindeki hasrda, yani münhasırlıkta; münafıkların yaptığı iş ve muamelelerinde, aksülamel ile karşılaşan akıllarının tam sefihlik ve budalalıklarına bir işaret vardır. Nasıl ki bir adamın bir duvara doğru fırlattığı taş, geri sıçrayıp gelip onun kafasını kırması gibi; münafıkların da, mü'minleri zarar ve ziyana uğratmak için sıçrattıkları fitne ve hile okları, geri dönüp kendilerine isabet ettiği için, bizzat kendilerine hile edip aldatıyorlar gibidir.

Hem يَضُرُّونَ yerine يَخْدَعُونَ kelimesini almasında; onların son derece sefihlik ve ahmaklıklarına işaret içindir. Evet akıllılar içerisinde kasden ve bilerek kendi nefsine zarar verenler bazen bulunabildiği halde, amma amden ve bilerek kendini hile ile aldatan bulunmaz. Şayet böylesi bir kimse bulunsa, ancak insan suretinde bir eşek hayvan olabilir.

Ve اَنْفُسَهُمْ ünvanında ise, şöyle hafi bir remiz vardır ki; onların münafıklık ve hileleri, nefsanî bir hazz, birer arzu ve nefsî olan hasis birer garaz için olduğundan; kendileri için istediklerinin nakîzini ve tam aksini netice vermiştir.

[s39] Eğer desen: وَمَا يَخْدَعُونَ اِلاّ اَنْفُسَهُمْ deki bu mühasırlıkta, onların hud'a ve hilelerinin İslama ve müslümanlara zarar vermediğini ima ediyor. Halbuki, İslâm ve müslümanlar; alem-i İslâm milletleri arasında bir zehir gibi yayılan nifâkın nevilerinden ve çeşitli şu'belerinden gördüğü zarar kadar hiçbir şeyden görmemiştir?.

Cevaben sana denilir ki: İslâm'ın ve müslümanların gördükleri müteaddî zarar ve bulaşıcı zehir ise, onların kendi ihtiyar ve istekleriyle yaptıkları hile ve serpiştirdikleri hud'a tuzaklarının neticesi değildir. Belki sarî ve bulaşıcı hastalıkların nazîri, benzeri olan münafıkların bozulmuş tabiatlarından ve tefessüh etmiş fıtratlarından ve kokuşmuş vicdanlarından gelmiş ve gelmektedir. Evet, münafıklar Allah'ı, Peygamberi ve mü'minlerin cemaatlarını aldatmaya yelteniyorlar. Oysa, Allah her şeyi âlîmdir, en çok bilendir. Peygamber Aleyhissalatü Vesselam da, İlahî vahye mazhar bir mübelliğdir. Mü'minlerin cemaatı da, çevirilen gizli hile ve hud'aların uzun zaman kendini mü'minlerden saklamaya ve gizlilik içerisinde devamlı kalmaya gücü yoktur. Binaenaleyh, hakikatta mü'minler kandırılıp aldatılmış olmuyorlar. Netice olarak sabit olmuş olan budur ki: Münafıklar ancak ve yalnız kendilerini aldatıyorlar.