Cümle 5: Allah onların marazını ziyadeleştirmiştir

Ayrıca, hastalığın varlığı, onun ziyadeleşmesine sebeb değil iken, فَزَادَهُمُ اللهُ nın başında sebebiyetin takibinde kullanılan فَ yi getirmesinde de şöyle bir remiz vardır ki; münafıklar vaktaki içlerindeki hastalığı teşhis edemediler.. Dolayısıyla şifanın vesilelerini araştırmadılar. Belki adeta hastalığın artmasını taleb edercesine arttıran sebeplere el attılar. Adeta galip gelen hasmiyle döğüşen adamın kırılmış elini kullanarak daha da kırılmasını arttırdığı gibi; bunlarda hal ve fiilleriyle hastalıklarının ziyadeleşmesini talep ettiler. Cenab-ı Hak da onların hastalıklarını şöyle arttırmıştır ki:

1- Mü'minlerin zafer ve galibiyetleri sebebiyle emellerini müz'iç bir ye'se kalb ederek..

2- Yine mü'minlerin galibiyeti sebebiyle de husumetlerini, kin ve düşmanlıklarını kalblerinin içinde yandırıcı bir kine kalb ederek..

3- Ve şu yeis ve kîn hastalıklarından "dâül-havf" korku duyma hastalığı, zaaf illeti ve zillet marazı tevellüd ederek kalblerini istila eyledi.

Ayrıca, Cenab-ı Hak Teala ayette فَزَادَهُمُ اللهُ مَرَضًا yerine فَزَادَ اللهُ مَرَضَهُمُ demeyip, belki mef'ûlu -şu gelen işaret için- sıradan ayırdı. Çünki فَزَادَهُمُ اللهُ مَرَضًا nin zahir ma'nası, "Allah onları maraz olarak arttırdı" şeklindedir. İşte bu, şuna işaret ediyor ki: "Batınî ve kalbî olan bu maraz, hastalık, zahire ve dışa da sirayet ederek, insanın bütün fiillerini te'sir altında bırakır." Öyle ki, şu habis hastalık, adeta tamam-ı vücudlarını istila edip her tarafını sardığı için; sanki beden ve vücudları hastalığın kendisi olmuş da, o marazın cerahat ve akıntılarının ziyadeliği de, zatlarının öz ziyadeliği olmuştur.

Evet, mesela: اِشْتَعَلَ الْبَيْتُ نَار Yani: "Ev ateş olarak parlamaya başladı" denildiğinde; ateş evin tamamına sirayet edip sardı demektir, ki adeta evin tamamı dalga dalga ateş olmuştur. Eğer اِشْتَعَلَ نَارُ الْبَيْتِ Yani: "Evin ateşi parladı" dense idi; o zaman, "evin her hangi bir yanından iltihap eden bir ateş parladı" olarak anlaşılır, kabul edilirdi.