Cümle 4: Kalplerinde maraz vardır
Dördüncü cümle olan فِى قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ de nazm ve irtibat vechi şöyledir ki, yani ayetin sevk-i kelamı şunu ifade ediyor ki: Münafıklar mademki aklî muhakeme ve hissî şuurun muktezasına göre hareket etmiyorlar, o halde ruhlarındaki hastalık açığa vurmuş oluyor. Bu vaziyette onların hiç olmazsa bunun bir hastalık olduğunu bilmeleri icab ediyor ki, kazalardan kaçınıp, o marazın tağyir eylediği inhiraf-ı mizacdan hasıl olan hükümlere göre 1amel etmesinler. Zira marazın, hastalığın netice verdiği inhiraf-ı mizacın şeni odur ki; hakikati tağyir etmek, müzeyyeni çirkin göstermek ve acıyı tatlı irae etmektir.
Amma فِى lafzında ise, şöyle bir remz vardır ki; onların hased ve kinleri kalblerinin melekûtu içinde, yani (üst tarafta bahsi geçmiş) latife-i Rabbaniyenin içinde olan bir hastalıktır.
Ve قُلُوبِهِمْ deki "kalb" ünvanında ise; cism-i kalb hastalandığında, nasıl ki bedenin bütün ef’al ve harekatı karışıyor.. Öyle de, kalbin ma'nası, batını da, hud'a ve nifâkla hastalandığı zaman, ruhun umum fiil ve hareketleri istikamet ve düzgünlük menhecinden inhiraf ederler. Zira kalb, hayatın kaynağı 2ve makinesidir.
Hem فِى قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ de, فِى قُلُوبِهِمْ i مَرَضٌ den evvel takdim etmesi, iki cihetle münhasırlığa îmadır. Bu îmadan da ta'riz yolu ile şöyle bir işaret hissedilebilir ki: İman bir nurdur. O nur'un şe'ni de, insanın bütün fiillerine ve eserlerine sıhhat ve istikamet vermektir.
Hem şu hasrin bu îmasında şöyle bir remiz daha vardır ki; eğer fesad, bozukluk kalbin iç yüzünde ve temelinde ise, artık furûâtın tamirine çare kalmamış olur.
Amma مَرَضٌ lafzı ise, onların özürlerinin artık bitip tükenmiş olduğuna ve ağızlarına taşla vurmak lazım geldiğine bakar bir remizdir. Yani مَرَضٌ kelimesi manen der ki: İnsanın fıtratı, her zaman hakikatin kabulüne müheyyadır, kabule hazırdır. Bütün bozukluklar, yıkıntılar ise, ancak daha sonra ona arız olan, yani su-i ihtiyarı neticesinde meydana gelen bir hastalıktır.
Keza مَرَضٌ deki tenkir'in tenvini, yani mübhemiyet ve belirsizliği ifade eden karakteri işaret eder ki; o hastalık öyle derin ve belirsiz bir yerdedir ki, görünmez ta, tedavî edilebilsin.
Notes
- Hashiya 1.Bu cümlenin bu kısmı Molla Abdülmecid Efendinin tercümesidir. Ben, Arapça وَ لاَ يَحْكُمُوا عَلَيْهَا ibaresini siyak-ı ma'na itibariyle çözemedim. Seyda Molla Abdülmecidin tercümesine ister istemez uydum.-Mütercim-↩
- Hashiya 2.Ruhun kalb içinde, ya da en evel kalb ile taalluku olduğuna ve ruhun taayyünleri kalb olduğuna kail olup hüküm eden büyük ulemadan Fahreddin-i Razî'dir ki , "Et-tefsir-ül Kebir" eseri cild 21, s: 43, 44 ve 52 de bir vecih ile dile getirmiştir. Aynı şekilde "Ruh-ûl Beyan" İsmail Hakkı Bursevî cild: 5, s: 197 de aynı ma'nayı↩