Cümle 1: Odur ki yarattı size....

İşte, evvelki cümlede istinaf vardır... Ve her iki cüz'ün tarifleri bulunmaktadır. (Yani kelam, iki cüzden ibaret olduğu, bu cüzler de mübteda ve haber olduğu için,) bu ikisinin muarref olarak gelmeleri vardır. Ve içinde haberin muarrefliği mevcuddur.. ve لَكُمْ ün ل "lam"ı ve bu لَكُمْ nün takdimi, başa alınması vardır.. Ve فِى lafzı., ve جَمِيعًا kelimesi bulunmaktadır.

Tefsir ve İzah:

1-İstinaf meselesi: Bu istinaf, mukadder bazı sualler ve bunların cevablarına işarettir ki, هُوَ الَّذِى خَلَقَ لَكُمْ مَا فِى اْلاَرْضِ جَمِيعًا cümlesinin dizilişindeki beş çeşit vecihlerinde buna dikkat çekilmiştir.

3-Haberin tarifi: Yani, haberin ta'rifini خَلَقَ ile yapması, (yani şerh ve tafsil getirmemesi) ise, hükmün zâhir ve aşikar olduğuna işaret içindir. (yani هُوَ الَّذِى mübteda olarak "o ki..." ma’nâsındadır. Onun haberi de خَلَقَ dir.

4- لَكُمْ deki menfaat ل "lam"ı ise, (yani aleyhe değil, lehe bakan "lam-ı menfaat" işarettir ki; eşyada asıl olan "ibaha" dir. Yani mübahlık umumî olup, ancak bazı şeylerde hakkı ve masumiyeti korumak için "haramlık" araya girmiş, arız olmuştur. Mesela: Başkasının malını yemek.. Veya hürmet için, insan etinin haramiyeti.. Veya zararlı, tehlikeli olduğu için zehiri yutmak haramlığı.. Yahud da kerih ve gayr-ı tahir görülen başkasının balgamı., ya da necis ve zararlı olduğu için ölü hayvanın eti gibi şeyler haram kılınmıştır.

Hem yine bu لَكُمْ deki menfaat lamı remzediyor ki; her bir şeyde menfaatin varlığı mevzu-u bahistir. Beşer için velevki bir çok menfaat cihetlerinden yalnız bir cihetiyle de olsa, her şeyde bir istifadesi vardır. Bunun da birçok nev'ilerinden yalnız bir nev' ile de olsa, isterse en hakir şeylerde olsun bir istifadesi, hatta hiç olmazsa bir ibret nazarı ile faydalanması vardır.

Hem yine bu "lam-ı menfaat", îma ediyor ki: Yerin cevfinde ve altında rahmetin bir çok hazineleri meknuz olup, müstakbelde gelecek insanları beklemektedirler.

5- لَكُمْ ün takdimi işarettir ki; yer yüzündeki bütün eşyadan beşerin istifade ciheti, bütün gayelerin en önde geleni ve üstünü ve en birincisidir.

6- عَلَى اْلاَرْضِ yerine مَا فِى اْلاَرْضِ yi, getirmesi; insan için menfaatların, yararlı şeylerin ekserisi yerin altında, kürenin karnında olduğuna işarettir. Aynı zamanda, insanları yerin cevfinde olan hazineleri taharrî eylemesine teşcii' ima etmektedir. Bu ise, yerin altında ve içindeki madenlerin ve maddelerinin istifadesinde beşerin birden değil, yavaş yavaş ilerliyeceğine de delalet etmektedir. Yani: Yerin, toprağın içinde daha bir çok başka maddeler ve unsurların olabileceğine; ve bu maddeler ve madenler, müstakbel ehlinin omuzundan hayat tekâlifinin zorlukları olan gıda ve saire gibi mühim işlerini hafifletecek imkanları gösterir.

7- Cümlenin sonunda gelen جَمِيعًا lafzı ise, bazı şeyler hakkında bir kısım insanların abesiyet, fuzûlîlik tevehhümlerini red etmek içindir.