Cümle 2: Sonra semaya yöneldi
Amma âyetin ikinci cümlesi başındaki ثُمَّ ise, 1yerin, dünya küresinin yaradılışından, tâ semavatın tanzimine kadar Allahü Tealanın kudretiyle göstermiş olduğu icadları olan silsile-i ef’al ve şuunatına işarettir. Aynı zamanda dünyanın, Küre-i Arzın yaradılışından sonra, nev-i beşerin menfaatlarının tanzim rütbesi, yani sıra ve tertibi, terahî ile yavaş yavaş ve serbest bir tarzda geniş zamana yayılıp bırakıldığına da remizdir. Ve keza, ثُمَّ den fehmediliyor ki, beşerin istifade edeceği menfaatların birden değil, tehirli ve peyderpey olacağına îmadır.
Amma اِسْتَوَى kelamı ise, içinde bir îcaz vardır. Yani, öz konuşmak, az kelimelerle çok ma’nâlar ifade etmek vardır. Yani îcazlı ma’nâlardan birisi: "Semanın tesviyesini murad eyledi" 2ve daha benzeri ma’nâlar... Keza اِسْتَوَى da bir mecaz da vardır, şöyle ki, bir şeyi kasdederek o hedef istikametine doğru giderken, sağa-sola bakmadan yürüyenin misâlini andırmaktadır.
Ve اِلَى السَّمَاءِ ise: "Sema'nın maddesi ve cihetine doğru" demektir.
Notes
- Hashiya 1.Burada, bir sahife kadar evvelde tarafımdan hal edilmemiş, şimdi ثُمَّ lafzı ile hatıra gelen bir hususu kaydetmek istiyorum. Şöyle ki: "İki cüz'ün tarifi" diye olan mesele, âyetin iki cümlesinin ayrı ayrı iki çeşit ef’âl-i İlahiye silsilelerini murad ettiğine, benim için hususî bir kanaat getirmiş. Bende kaydettim. -Mütercim-↩
- Hashiya 2.اِسْتَوَى sözü, eğer اِلَى harfi beraber olmazsa, lügatçe zâhir ma’nâsı: "İstiva eyledi, kurulup oturdu." olur.-Mütercim-↩