Önceki ayetlerle münasebet

Ey aziz bilmiş ol ki; bu âyetin mecmu'u, yani cümlelerinin yekûn ma’nâsı itibariyle, sabıkı olan önceki âyetle nazm ve irtibatı şudur: Önceki âyette enfüsî delillerle, yani: Beşer hayatının yaradılış tavırları ve safhalarıyla küfür ve küfranın redd ve inkârını işlediği gibi; bu âyette ise, aynı şeyin afakî delillerine işaret edilmiştir. Ve keza, evvelki âyette vucûd ve hayat ni'metine işaret eylediği gibi; bu âyette ise, bakîlik ve devamlılık ni'metine işaret eylemiştir. Keza, önceki âyet, Sani'in Vucüb-ü Vucüd delillerine ve haşrin mukaddeme ve temel esaslarına baktığı gibi; bu âyet ise, meâdın tahkikine, yani rucû' yeri ve mekânı olan ahiret hakikatinin tahkikine ve ona bakan şüphelerin izalesine işaret eylemektedir. Güya münkirler diyorlarmış ki; şu fevkalade büyük olan kıymet ve değer nerede?. Ve bu küçücük olan insan nerede?.. Ve bu küçük ve hakir insana nasıl o derece ehemmiyet ve kıymet verilecek?. Ve Cenab-ı Allah katında insanın ne gibi bir mevki'i ve makamı vardır ki, kıyamet bu insan için kopsun?!.

İşte, Kur'an-ı Hakîm bu âyetlerin (bundan önceki âyet ile beraber bu âyetin) şu işaretleriyle -cevab olarak- ferman etmiştir ki: Evet, insanın yüksek bir kıymeti vardır. Bunun delili de; gökler ve zemin onun istifadesine musahhar edilmiş olmasıdır.. Hem insanın azîm bir ehemmiyeti de vardır. Bunun delili ise; Cenab-ı Hakkın insanı mahlukat için değil, belki mahlukatı insan için yaratmış olmasıdır. Keza insanın, Hâlıkı yanında ehemmiyetli bir mevkii vardır. İşte bunun delili de Allah u Teala, alemi alem için değil, belki onu beşer için yaratmış, beşeri de kendisine kulluk ve ibadet etsin diye halkeylemiştir. Öyle ise, bütün bu emareler, deliller netice veriyor ki; insan hayvanat gibi değil, belki çok müstesna ve mümtaz bir mahluk olarak yaradılmıştır. O halde insan, ثُمَّ اِلَيْهِ تُرْجَعُونَ nin cevheresine mazhar olmaya layık ve şayestedir.