The Eighth Word | (1) A Short Story Depicting a Stance Toward Death, Found in Many Traditions for Centuries

Euzubillahimineşşeytanirracim. Bismillahirrahmanirrahim.

Sevgili dostlarım bugün yeni bir derse başlayacağız.

8. Sözü mütala etmek istiyorum sizinle.

8. Söz çok özellikli, çok deruni bir ders.

Bir kısa üzerinden anlatılan bir ders.

8. Sözün genel itibariyle konusu insanın şu yeryüzü yolculuğunda kendi varlığını anlamlandırması.

Buna insanın ihtiyacı var.

Çünkü yeryüzü yolculuğunda insan ruhu, insan nefsi, insan mahiyeti, varlığın bizim için ifade ettiği manalar,

bütün bunlar hep birer meçhul olarak duruyor.

Ve insanın bunları çözmeye ve aydınlatmaya ihtiyacı var.

Şu dünya hayatı nedir? Ruhu insani nedir?

İnsanda dinin mahiyeti nedir? Din bizim için ne ifade ediyor?

Hak din olmazsa, yani bizi yönlendirecek, istikamete sevk edecek olan dine hakiki olmazsa,

şu dünya hayatı neye dönüşür?

Bütün bunları çözümlemeye ihtiyacımız var.

Anlamlandırmaya, kendi varlığımızı anlamlandırmaya ihtiyaç var.

Bediüzzaman Hazretleri bu anlamlandırmayı bize bir temsil, bir mesel üstünden okuyacak.

La ilahe illallah ve ya Allah kelimelerinin tılsımları üzerinden hareket edecek.

Tılsım, üstadın çokça kullandığı kavramlardan bir tanesi tılsım.

Biliyorsunuz, müşkil çözen kelimeler tılsımlar.

Yani siz bir kelimeyi söylüyorsunuz, bir kapı açılıyor.

Siz bir kelimeyi söylüyorsunuz, olmayacak şeyler olduruluyor.

La ilahe illallah, ya Allah kelimelerinin nasıl çözücü tılsımlar, olmazları olduran tılsımlar olduğunu göreceğiz.

Biz bu tılsımları daha önce peygamberlerin en sıkıştıkları zamanlarda dillerine takılan dualar olarak görmüş ve tanımlamıştık.

Ama sekizinci sözün aslında temel çerçevesi insanın ölüm karşısındaki duruşu olarak tanımlanabilir.

Çünkü bütün bu problemleri, bütün bu düğümleri, bütün bu açmazları ya da insanın kendi varlığını anlamlandırma sürecini,

dünyayı, dünya içindeki insanın ruhunun durumunu, ondan sonra varlıkların durumunu, dinin bizim için ifade ettiği manaları,

bütün bunları anlayabilmek için insanın ölüm karşısındaki halini, ölüm karşısındaki durumunu, duruşunu görebilmemiz, anlamlandırabilmemiz gerekiyor.

Yani aslında hepimizin bu konuda bir hafızaya ihtiyacımız var.

Belki bir görüntülemeye ihtiyacımız var.

Üstad bize bir temsil başlığı altında bu görüntüyü verecek.

Belki bir cisme büründürmeye ihtiyacımız var.

Yani benim ölüm karşısındaki duruşum bir tabloya dönüşse nasıl bir tablo olur?

Bir kurguya dönüşse benim ölüm karşısındaki duruşum, ecel neyle tanımlanır, ölüm neyle tanımlanır?

Benim ecelden kaçışım nasıl tasvir edilir, nasıl temsil edilir?

Bunu bir mesele, bir temsille anlatsak nasıl anlatılır?

Bir hikayeye dönüştürsek o hikaye hangi sembollerle aktarılır?

İşte 8. Söz bunu tanımlıyor.

Hepimizin buna ihtiyacı var.

Hepimizin ölüm karşısındaki kendi duruşumuzu cisme büründürmeye, onu bir tasvir suretinde zihnimize yerleştirmeye ihtiyacımız var.

Üstad bunu kendi hafızamıza, belki şuur altımıza bir temsile yerleştirecek.

Ama Üstad bunu yaparken olağanüstü bir hareket noktası seçiyor kendine.

Çok etkileyici bir hareket noktası seçiyor.

Bize anlatacağı 8. Söz'de ölüm karşısındaki duruşumuzu temsil ederken anlatacağı hikayeyi Suhuf-i İbrahim'den alıyor.

Yani Hz. İbrahim'in suhuflarından.

Biliyorsunuz Hz. İbrahim'e Cenab-ı Hakk'ın peygamberlere verdiği sahifelerden Hz. İbrahim'e verdiği sahifeler var.

Onlara Suhuf-i İbrahim diyoruz.

Ona vahiy ile bildirilmiş olan bu metinlerde ne olduğu Peygamber Efendimiz'e sorulduğunda,

Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem Suhuf-i İbrahim'de mesellerin ve temsillerin olduğunu bize söylüyor.

Yani Hz. İbrahim'e verilen vahiylerde hikayeler var, meseller var, temsiller var, misaller var.

Bu temsiller hakikatin bir hikaye suretinde cisme bürünmüş misallerle, temsillerle, sembollerle bize anlatılması

Üstad Hz. İbrahim'in suhufundan bize aktardığı bir hikayeyi çözümleyecek.

Üstadın yaptığı şey burada sadece bize hikayeyi aktarmak değil, aynı zamanda o hikayeyi çözümlemek de olacak.

O hikayeyi nasıl okuyacağımızı bize anlatacak Üstadım.

O hikayenin sembollerini deşifre edecek.

Fakat şunu da belirtmekte fayda var, Üstadın bu hikayeyi Hz. İbrahim'in suhuflarından aldığı bilgisini bize Üstadımız kendisi veriyor.

8. Sözün başında değil, sözlerin sonundaki fihriste bölümünde oradan aldığını vurguluyor, fihristeye bakılabilir bir.

İkincisi, Üstad'a kadar bu hikaye aslında asırlar boyunca anlatılmış, asırlar boyunca çeşitli metinlerde kaydedilmiş olan bir hikaye.

Bunu da paylaşmak istiyorum ben sizinle.

Öncelikle bu hikayenin Budist metinlerinde yer aldığını görüyoruz biz.

Budist metinlerinde yer aldığı için de Çin resimlerinde bu hikayenin tasviri resimlerinin yapıldığına şahitlik ediyoruz.

Hepsinde ortak temalar var.

Yani hepsinde ölümü tanımlayan, ölümden kaçan bir kahramanı kovalayan bir arslan.

Bazı metinlerde onun yerini kurt, bazılarında fil alabiliyor.

Ama temsili olarak ölüm ve ondan kaçan kahramanımız ve o kahramanın kendini attığı bir kuyu var.

Bazı metinlerde bu kuyu bir uçurum suretinde tanımlanıyor.

Kendini attığı kuyu kendi ömrünün kuyusu.

Üstad onu 60 arşın olarak tanımlayacak hikayenin içerisinde ömrü vasati yani ortalama bir ömür.

60 arşınlık bir kuyu, tutunduğu bir dal, o dalı kemiren siyah ve beyaz fareler.

Yani gece ve gündüzü tanımlayan siyah ve beyaz fareler.

Ve o kuyunun dibinde de kendini kuyuya atan o insanı bekleyen bir ejderha ağzını açmış bir ejderha.

Ecel kapısını tanımlayan, tasvir eden bir ejderha metaforu var.

Bu metaforlar, bu semboller asırlar boyunca Budist resimleri içerisinde tasviri olarak ele alınmış.

Hristiyanlık kaynaklarında da var.

11. yüzyılda tercümeler üzerinden Hristiyanlık metinlerine, öyküsel metinlere, hikayelerin arasına girdiğini görüyoruz.

Bu Suhuf-i İbrahim'de yer alan hikayenin.

Ve bu hikaye halk arasında anlatıla anlatıla en sonunda Tolstoy'un ufkuna da girdiğini görüyoruz.

Tolstoy'un İtiraflar diye meşhur bir romanı, özür dilerim İtiraflar başlığı altında meşhur bir anlatısı var Tolstoy'un.

O anlatının içerisinde bu hikayeye Tolstoy yer veriyor.

Ve o Hristiyanlığa tercüme edilmiş şekliyle yer veriliyor.

Bunu vurgularken de şunun altını çizmekte fayda var.

Tolstoy halk hikayelerini çok önemseyen birisi.

Tolstoy'un 3 cilt halinde halk arasında anlatılan hikayeleri derlediği metinler var.

Tolstoy da bizim gibi, bizim geleneğimiz gibi, işte Kelile ve Dimne gibi, Mantukut Tair gibi sembolik hikayeleri çok önemseyen birisi Tolstoy.

Ve onları derlediği hikayelerinin yanında İtiraflar'ın başlığı altında kendi dinle olan ilişkisini anlattığı,

bir iç okuma suretinde kaleme aldığı İtiraflar'ın metnine de bir hikaye olarak,

ve kendi hakikatini ölümle kurduğu ilişkiyi anlatan bir hikaye olarak,

üstadın anlattığı, 8. Söz'de anlattığı bu hikayeyi, Suhuf-i İbrahim hikayesini aynı yetle alıyor Tolstoy.

Tek farkı orada üstadın bir adamın tutunduğu, kahramanımızın tutunduğu ağaç bir incir ağacı üstadın anlatısında,

Tolstoy'un anlatısında bir bal damlayan bir peteye tutunuyor kahraman.

Ve Tolstoy'un anlatısını da bir yönetmen, 1997 yılında Anna Karenina'yı tekrar sinemaya aktaran bir yönetmen kullanıyor.

Aslında Anna Karenina'nın içerisinde olmamasına rağmen itiraflarından bu hikayeyi alıp,

Anna Karenina'nın öyküsüne bir giriş öyküsü, bir girizgah, bir mukaddime olarak bu hikayeyi filme çekerek koyuyor.

Onu da paylaşmak istiyorum ben sizinle, müsaade ederseniz.

Aynı anlatıyı göreceksiniz orada da, filme dökülmüş olarak, bir senaryoya dökülmüş olarak göreceksiniz.

Aynı hikayeyi bir hikaye olarak okuyoruz, suhuflarda hikaye olarak okuyoruz.

Aynı resmin de resme bürünmüş tasviri bürünmüş olarak görüyoruz.

Tolstoy'un itiraflarından hareketle bir senaryoya, bir kurguya dökülmüş olarak görüyoruz.

Yani aslında o hikayelerin sanatı da nasıl beslediğini, insan muhayyilesini nasıl beslediğini de görüyoruz.

Bütün bunlardan yola çıkarak şu cümlemi tekrar etmek istiyorum.

Bizim kendi ölüm karşısındaki duruşumuzu kendi zihnimizde ve kendi şuur altımızda da cisme büründürmeye, bir temsile büründürmeye, bir anlatıya dönüştürmeye ihtiyacımız var.

Nedir benim ölüm karşısındaki duruşum?

İşte asırlar boyunca bütün medeniyetlerin, Budizmin, İslam'ın, Hristiyanlığın, İbrahimi geleneğin ortak hikayesi olarak bir temsilde ölüm karşısındaki duruşumuzu üstad bize tasvir edecek.

Aynı zamanda da çok güzel bir o tasviri okuma yapacak.

O temsili bizim dünyamızın içerisinde çiçekler gibi açacak.

Üstadım meseleye başlarken diyor ki eski zamanda iki kardeş uzun bir seyahate beraber gidiyorlar.

Temsile başlıyoruz.

Üstad iki kardeş üzerinden anlatacak temsili çünkü iki katmanlı okuma yapacak Bediüzzaman Hazretleri.

Tıpkı şöyle iki farklı kameradan aynı görüntüyü seyrettirir ya bize, iki farklı projektörden seyrederiz, iki farklı bakış açısından anlatır bize romancı aynı hikayeyi.

Bizim önümüzde bir hikaye var.

İnsanın ölüm karşısındaki duruşu var ama bu duruş imanlı insanın kamerasından başka bir duruş.

Dışarıdan aynı gibi gözükse de inanmayan insanın, yeryüzündeki varlığını anlamlandıramayan insanın kamerasından bakıldığında, onun hikayesiyle anlatıldığında farklı bir duruş olarak karşımıza çıkacak.

Dolayısıyla bizim iki kahramanımız var.

Üstad bunları iki kardeş olarak tanımlıyor ve bu iki kardeş uzun bir seyahate beraber gidiyorlar.

Gitgide yolları ikileşiyor bunların ve o ikileşmiş yolun ortasında, yolun başında ciddi bir adamla karşılaşıyorlar.

Burada ciddi bir adam tanımlamasını ben çok önemsiyorum Bediüzzaman Hazretlerine çünkü biz hep birileriyle yürüyoruz şu dünya yolculuğunda.

Belki kendi ruhsal yolculuğumuzda, hakikat yolculuğumuzda hep birileriyle yürüyoruz.

Ama irademizi kullanma durumu söz konusu olduğu zaman yollar daima ikileşiyor.

Yani iyilikle kötülük arasında, hayırla şer arasında, zulme rıza göstermekle zulme isyan arasında, hakka rıza göstermekle hakka isyan arasında yollar hep ikileşiyor, hep çetrefilleşiyor yollar.

Ve bu yollar ikileştiği noktada yolların başında hep bize rehberlik edecek birilerine ihtiyaç duyuyoruz.

Üstad burada bu rehberi ciddi bir adam olarak tanımlıyor, bir özne koyuyor Üstad Bediüzzaman Hazretleri oraya.

Belki bu bizim geleneğimizin içerisinde Niyazi-i Mısri'nin mürşidi Kamil'i tanımlarken kurduğu cümlelerle ifade edilebilecek bir ciddi adam.

Niyazi-i Mısri diyor ki, mürşidi Kamil olanın gayet yolu asan imiş.

Her mürşide el verme ki yolunu sarpa uğratır, mürşidi Kamil olanın gayet yolu asan imiş, kolay imiş diyor Niyazi-i Mısri Hazretleri.

Yani bizim yolda yürümek için bir rehbere ihtiyacımız var ama herkes bize rehberlik yapamaz.

Mürşidi Kamil bulmak zorundayız ki o yolun hatarlarını, problemlerini bize göstersin.

Ya da diğer yolun nimetlerini, diğer yolda yürümenin kolaylıklarını, inceliklerini bize göstersin, bize o yolda rehberlik etsin.

Önümüzdeki derste misali temsili genel çerçevesi içerisinde tanımlamaya ve hakikate uyarlamaya devam edeceğiz.

Şimdiye kadar sadece bahse bir giriş yapmaya çalıştım.

Hikayenin ne kadar önemli ve ne kadar güzel bir hikaye olduğunu vurgulamaya çalıştım.

Başlangıç itibariyle de bir tek hikayeyi iki farklı perspektiften okuyacağımızı vurguladıktan sonra bir mürşidi Kamil'in yolların ikileştiği noktada ifade ettiği mananın altını çizmeye çalıştım.

Önümüzdeki derste kaldığımız yerden devam edeceğiz inşallah. Görüşmek ümidiyle.