The 8th Word | (3) The journey of the man who chose «freedom» and set out in a state that was outwardly easy but spiritually burdensome

Sevgili dostlarım, geçen dersimizde 8. Söz'de sol yoldan giden kahramanımızın izleyini takip ediyorduk.

Adeta bir kamerayla, adeta o özne biz olarak, sadece onun seyircisi olarak değil,

o özne biz olarak o kahramanın peşine takılmış bir vaziyette onun yaşadığı şeyleri tecrübe etmeye devam ediyorduk.

Kaldığımız yer şurasıydı. Kahramanımız 60 arşın derinliğindeki kuyuya kendini atmış ve 30 arşın derinliğinde bir dala tutunmuştu.

O 60 arşın insan ömrüydü, vasiyeti bir ömürdü. 30 arşın kahramanımızın sol yoldan giden şaki kardeşin, ahlaksız ve serseri kardeşin yaşıydı tutunduğu dal.

Siyah beyaz fareler o dalı kemiriyorlardı. Aşağıda da ecel, özür dilerim kabir kapısı olarak tanımlayabileceğimiz bir ejderha ağzını açmış onu yutmak için bekliyordu.

Kuyunun başına bakıyordu, kahramanımız bakıyordu ki onu kovalayan ecel arslanı adeta bir nöbetçi gibi kuyunun başından, ağzından hiç ayrılmadan onu bekliyor.

Ve kuyunun duvarlarına baktığında da haşereler, çeşitli muzır, zararlı haşerelerle karşılaşıyordu.

Şimdi bu vaziyetteki bir insan ruhu ne alır? Dehşet alır. Bu vaziyetteki bir insan ruhu, insan kalbi bu vaziyetten dehşet alır, akıl bu vaziyetten dehşet alır.

Öyle değil mi? Akıl görür ömrün kısalığını, akıl görür onu bekleyen tehlikeleri, akıl görür o muzır haşeratı, akıl görür o siyah beyaz fareleri ömrün nasıl geçtiğini, saçların nasıl beyazladığını, yüzün nasıl kırıştığını, ölümün keşif kolları hükmünde olan hastalıkların bedeni nasıl yokladığını.

Bunları akıl görür. Kalp bütün bunlardan bir elem ve dehşet duyar, ruh bütün bunlardan dehşet duyar.

Ama bizim kahramanımız ne yapıyor biliyor musunuz? Bakıyor ki tutunduğu dalın ucunda meyveler var.

Tutunduğu dal bir incir dalı ve ucunda da o incir ağacı dalının ucunda da her çeşit meyve var.

Adeta o incir ağacı bir fihriste gibi. Adeta o incir ağacı dalı Allah'ın bir şeyden her şeyi, her şeyden bir şeyi yaratılışının delili olmak istercesine dal, incir ağacı dalı ama her çeşit meyve o dalın ucunda var olarak görür.

Ne yapar o zaman bizim kahramanımız? Şunu yapıyor sol yolun serseri yolcusu. Kalbi bu vaziyetten, ruhu bu vaziyetten dehşet alırken, akıl elemler içerisinde kıvrınırken, ne yapacağım endişesi içerisindeyken akıl nefsi ona o meyveleri hoş gösteriyor da

sanki bir bahçenin içerisine düşmüş o ejderha, o arslan onu beklemiyormuş gibi, bu elim tablonun içerisinde değilmiş gibi o meyveleri yemeye başlıyor.

Üstadım bunu ifade ederken diyor ki işte şu adam su-i fehminden yani hiçbir farkındalığı olmadığı için, hiçbir idraki olmadığı için, sebeplerin arkasında bir el göremediği için, hadiselerin arkasındaki hikmetleri okuyamadığı için yani akılsızlığından anlamıyor ki şu adi bir iş değil.

Değil bu adi bir iş. O sahraya düşüşü tesadüf değil, yakaladığı o dal sıradan değil, o arslanın onu bekliyor oluşu, onun hayatı içerisinde, yeknesak dünyevi meşguliyetleri içerisinde perdelenecek, görmezden gelinecek bir durum değil.

Bu işler tesadüfü olamaz, bu acayip işlerin içerisinde sırlar var ve pek büyük bir işleyici var olduğuna intikal edemiyor.

İntikal edebilmek, bilgiyi transfer edebilmek anlamına gelen bir kelime Bediüzzaman Hazretleri'nin literatüründe bir alanda yaşadığınız bir tecrübeyi hakikate uyarlayabilmek ya da hakikatin başka bir rükmüne transfer edebilmek, bir hakikatten kazandığınız bir bilgiyi başka bir hakikati anlayabilmek için, çözebilmek için kullanabilmek,

bir hakikati kavrayarak elde ettiğiniz bir anahtarla başka bir hakikatin kapısını çalabilmek demek. İntikal, bizim kahramanımız bu intikali sağlayamıyor.

Muhtelif çok ağaçların meyvelerine, cevizden nara kadar başında o incir ağacının başında gördüğü meyvelere takılıyor, nefsiyle takılıyor ve onlarla oyalanmaya başlıyor.

Kalbi ve ruhu ve aklı şu elemli vaziyetten gizli gizli feryadu figan ederken, nefsi emmaresi güya hiçbir şey yokmuş gibi cehalete sürükleyip kahramanımızı ruh ve kalbinin ağlamalarına rağmen onlara kulağını tıkayıp,

kendi kendini aldatarak bir bahçe içerisinde bulunuyormuş gibi o ağacın meyvelerini yemeye başlıyor. Halbuki o meyvelerin de bir kısmı zararlı ve zehirli meyveler.

Bahsetmiştim, hatırlayacaksınız Tolstoy'un anlatısı bazı Budist metinlerinde bu meyvelerin yerini, incir ağacından ucuna takılan meyvelerin yerini kahramanımızın tutunduğu o dalda yukarıdan damlayan bir petekten damlayan bir bal alıyordu.

Arılar etrafında vızıldaşırken yukarıdan bir bal peteğinden bal damlıyordu kahramanın ağzına, zehirli bir bal damlıyordu. O da yine her şeyi unutup aynı vaziyette o balla telezüz etmeye çalışıyordu.

Şimdi bu insan mahiyetinin ne kadar bütüncül bir mahiyet olduğuna da işaret eden bir hikaye aynı zamanda. Bakın akıl bir mekanizma insanda, kalp, ruh bir de nefis mekanizması var.

Nefis öbürlerini bastırıyor, onların gördüğü, hissettiği, elem duyduğu şeyleri görmezden geliyor. Sanki onlar yokmuş gibi nefis kendi hükmünü icra etmeye başlıyor. Neden?

Çünkü kahramanımız ruhu kafir, kalbi fasık olan, serseri bir kahraman, ahlaksız bir kahraman. Serseri ve ahlaksız olduğu için onda hüküm ferma olan nefsi emmari oluyor.

Nefsi emmari hüküm ferma olduğunda insan yaşadıklarından, şu dünya hayatından çok mu lezzet alır? Üstad buna çok önemli bir cevap veriyor. Hayır. Nefsi lezzet alıyormuş gibi görünse de kalbi ve ruhu ağlar. Kalbin ve ruhun ağlamalarını o insan bastırmak zorunda kalır.

Her ne kadar nefsi bu durumu makul gibi görse de, kendisini ölümsüz telakki etse de, o arslan, o ejderha yokmuş, o siyah beyaz fareler o kökleri kemirmiyormuş gibi görse de akıl onları görür. Kalp onları görür, ruh onları görür ve kalp, akıl ve ruh bu gördüğü, hissettiği, tanıdığı, bildiği şeylerden elem duyar.

O elem o insan ruhunu, o insan kalbini daraltır, şu dünya hayatını da o insan için zindan haline gelir. Nefsin oyalanmaları sadece oyalanmalardan ibaret kalır. Bir hadisi kutsi de Cenab-ı Hak buyuruyor ki, ''Kulum beni nasıl tanırsa onunla öyle muamele ederim.''

Bakın ''Kulum beni nasıl tanırsa'' diyor Bediüzzaman Hazretleri, ''Kulum beni nasıl bilirse'' değil. ''Kulum ben nasılsam kuluma öyle muamele ederim'' değil. ''Kulum beni nasıl tanırsa ona öyle muamele ederim.''

Biz şu yeryüzü hayatı içerisinde Rabbimizle kurduğumuz ilişkiyi aslında eşya ve hadiseleri algılama biçimimizle tesis ediyoruz. Birinci sözden itibaren Bediüzzaman Hazretleri bize bunu anlatıyor.

''Güzel gören güzel düşünür, güzel düşünen hayattan lezzet alır.'' Mottosunda da Bediüzzaman Hazretleri bize bunu veriyor aslında. Altıncı sözde ''Ey göz güzel gör.'' diye seslenmişti.

Göz güzelliğe açılamazsa, göz güzel göremezse insan ruhu, insan kalbi elemler duymaya başlıyor. Rabbini o elemler üzerinden tanıdığı için o elemlerle mukabele görüyor. ''Ben kuluma öyle muamele ederim.'' diyor Cenab-ı Hak.

İşte bu bedbaht adam suizan ile ve akılsızlığı ile gördüğünü adi ve aynı hakikat teraki etti. Bu adam Allah'a karşı suizan etti, o yerlerin bir hakimi olduğunu düşünmedi, o hakime iltica etmeye çalışmadı.

Suizan etti yani zanları kötüydü, bakışı kötüydü, zanlı kötüydü, niyeti kötüydü, duyuşu kötüydü. Bütün bu kötülüklerin üzerine akılsızca bir muamelede bulundu ve adi bir hakikat zannetti şu dünya hayatını.

Adi bir hakikat zannetti ölümü, adi bir hakikat zannetti o dalın ucuna takılmış olan meyveleri ve öyle de muamele gördü. Nasıl zannetti ise öyle muamele etti. Nasıl gördüyse öyle elemler duydu. Gördü, görüyor ve görmeye devam edecek. Ne ölüyor ki kurtulsun ne de yaşıyor. Böylece azap çekiyor.

Biz de şu meşumu bu azapta bırakıp döneceğiz. Ta öteki kardeşin halini anlayacağız. Şimdi biz geriye dönüyoruz. Bir hayali hakikatte, hayali bir temsilde geriye dönüyoruz. Birinci yolcunun hikayesini tamamladık, onunla yolun sonuna kadar geldik.

Şimdi başa dönüp ikinci yolcuyu takip edeceğiz. O yolcu sağ yoldan yürümüştü. Biz de onunla beraber onun adımlarını takip ederek, ona eşlik ederek zaman zaman duygu ve düşüncede o olarak onun yolculuğunu çözümlemeye çalışacağız.

İşte mübarek akıllı zat. Bu zat aklının hakkını veren, duygularının hakkını veren mübarek bir zat. Fakat biraderi gibi o da aynı şeyleri yaşıyor. O da aynı yolları yürüyor. Fakat biraderi gibi sıkıntı çekmiyor.

Şimdi burada ikinci hikayeyi okurken göreceksiniz ki Bediüzzaman Hazretleri sık sık onu kendi biraderine kıyas edecek kardeşine ve yine tekrar edecek biraderi gibi. Çünkü hayatın içerisinde dışarıdan bakıldığında biz insanlar, beşeriyet aynı elemlere, aynı tehlikelere giriftarız.

Hepimizi ecel kovalıyor. Hepimizi kabir ağzına açmış olarak bekliyor. Hepimiz o muzur haşeratı görüyoruz hayatın duvarları üzerinde. Hepimizin hayatını siyah ve beyaz fareler kemiriyor.

Önemli olan bakın görmek. Ey göz güzel gör. Önemli olan bizim için güzel görüp güzel düşünebilmek, intikal edebilmek, bu yaşanan şeylerin arkasındaki hakikate muttali olabilmek. İkinci kardeşin farkı bu.

Yoksa dışarıdan bakıldığında yaşadığı şeyler çok benzer görünüyor. Biraderi gibi sıkıntı çekmiyor. Çünkü güzel ahlaklı olduğundan güzel şeyleri düşünür. Bakın güzel ahlaklı olduğu için hüznü ahlak düşüncedeki güzelliği beraberinde getiriyor.

Bir insan güzel ahlaklıysa güzel düşünmeye başlıyor. Güzel hülyalar eder. Hayallerini bile güzelleştiriyor bu onun için. Hatta beklentilerini bile güzelleştiriyor. Allah hakkındaki zannını hüznü zan haline getiriyor.

Dualarını bile güzelleştiriyor. Hayattan beklentilerini güzelleştiriyor. Bakışını güzelleştiriyor. Düşüncelerini güzelleştiriyor. Dolayısıyla güzellik bizim için sevgili dostlarım bir terbiyedir.

Güzelliğin terbiyesinden geçmeyen birisi yani güzel görmeyi, güzel düşünmeyi, güzel zannetmeyi başaramayan birisi Cenab-ı Hakkın kulun beni nasıl tanıyorsa ona öyle muamele ederim hükmünce Allah'tan hüznü muamele göremez.

İnsan yaşamının en önemli dinamiklerinden bir tanesi belki de çocukluktan itibaren terbiyenin en önemli esaslarından bir tanesi güzel görmek, güzel düşünmek, güzel fehmetmek, hayali, hülyayı bile güzel kurgulamaktır.

Bizim kahramanımız zaten bunu yapıyor. Güzel düşünüyor, güzel hayaller, hülyalar kuruyor, güzel şeyler Rabbi hakkında da güzel zannarda bulunuyor. Karşısına da güzel şeyler çıkıyor.

Kendi kendine ünsiyet eder. Ünsiyet etmek insanın dostluk kurması demek. Ünsiyet etmek bizim varlığı. Karşımıza çıkan ne olursa olsun çiçek olsun, böcek olsun, arslan olsun, ejderha olsun, muzur, haşerat olsun onlarla kendi aramızda bir ilişki, bir dostluk ilişkisi tesis edebilmek demek ünsiyet.

Ama insanın en yoğun ünsiyet ettiği şey aslında kendi kalbidir. Üstad bunu bazı yerlerde zikrediyor. Kendi kalbiyle ünsiyet etti diyor.

Çünkü eğer bizim kalbimiz güzelliğin hakim olduğu salih bir kalpse kendi kalbimizle ünsiyet edebiliyoruz. O zaman yalnızlıktan da dehşet duymuyoruz. O zaman yalnızlıktan da ürkmüyoruz, korkmuyoruz.

Ama eğer insan kalbi fasık bir kalpse insan kendisiyle de ünsiyet edemiyor, kendi kalbiyle ünsiyet edemiyor, dostluk kuramıyor, varlıkla bir dostluk ilişkisi içerisine geçemiyor, varlığı dönüştüremiyor, kendi bakışıyla güzelleştiremiyor.

Güzelleştiremediği için de hayattan daima elem duymaya devam ediyor. Bizim kahramanımız kendi kalbiyle ünsiyet edebilen bir kahraman. Hem biraderi gibi zahmet ve meşakkat bu yüzden de çekmiyor.

Çünkü nizamı biliyor ve o nizama tebaiyet ediyor. Yani bu kardeşimiz nizamı biliyor, kaideleri biliyor, şeriat-ı fıtri ilahiyeyi biliyor. Yani fıtratın kanunlarını biliyor, hilkatin kanunlarını biliyor, onlara riayet ediyor.

Bu hilkatin kanunlarına riayet etmek de kanuna ve nizama tebaiyet, şeriat-ı ilahiyeye tabi olmak da kanuna ve nizama tebaiyet. Yani bir insan çok yediğinde kanuna ve nizama tebaiyet etmiş olmuyor biliyorsunuz.

Ama bunun cezasını ödüyor. Zahiren kendini hür ve serbest telaki ettiği için önüne geleni yiyor, istediği kadar yiyor ama sağlığı bozuluyor. Ama haram helal birbirine karıştırdığı için veballer yükleniyor, hukuklara tecavüz ediyor, kendi hukukuna tecavüz ediyor, kül alıyor, dişleri çürüyor, efendim sağlığı bozuluyor ve bunun bedelini kendisi ödüyor.

Bir insan riayet içerisinde kalıyor daha sonra hukuka ve nizama tebaiyet göstermediği için. Bir insan hilkatin yani yaratılışın kanunlarına riayet etmezse bunun cezasını, bedelini ödüyor.

Şeriat-ı ilahiyeye tebaiyet göstermezse yani Kur'an'ın nizamına, kainatın nizamına tebaiyet göstermezse de bedelini ödüyor. Kur'an'ın nizamına tabi olmazsa da bedelini ödüyor.

Bizim kahramanımız ise kanuna ve nizama tebaiyet gösteriyor. Yani hem kainatın nizamla, kainatın nizamını bozmayacak şekilde o nizama tebaiyet gösteriyor, tabi oluyor hem de ilahi nizama tabi oluyor.

Bu tabilik onu varlıkla, kainatta cereyan eden hadiselerle aynı ritimde buluşturuyor, aynı ahengte bir araya getiriyor. Dolayısıyla da bu kardeşimiz bizim meşakkat çekmiyor, zahmet çekmiyor, asayiş ve emniyet içerisinde seyahat edebiliyor, serbestçe gidiyor.

Asıl hürriyet bunun hürriyeti serbestçe dolaşabiliyor çünkü kanuna ve nizama karşı hürmetkar bir yolculuk yapıyor.

İşte bir bahçeye rast geliyor kardeşimiz bizim. O bahçenin içerisinde Bediüzzaman Hazretleri daha sonra bu bahçeyi bizim içtimai hayatımız yani sosyal hayat, o sosyal hayatın içerisinde bize sunulan nimetler, yaşadığımız bir takım hadiseler, elde ettiğimiz başarılar, yaşadığımız tecrübeler, tanışıklıklarımız,

bütün bunların içerisinde bizim kardeşimiz, bu iyi huylu kardeşimiz o bahçede çok güzel çiçekler ve meyvelerle karşılaşıyor, o hayatın içerisinde, içtimai hayatın içerisinde ve murdar şeylerle de karşılaşıyor bu iyi şeylerin yanında.

Fakat hani huzma, sefa, dema, keder, iyisini al kötüsünü bırak hükmüne tabi olduğu için yani en baştan güzel görmeye gözünü alıştırdığı için kötü şeylerle yani olumsuzluklarla, menfi şeylerle, çekişmelerle, çatışmalarla, dedikodularla uğraşmıyor.

Bela ve musibetlere takılmıyor, yoluna devam ediyor kardeşimiz ve murdar şeylerle karşılaştığında bunları da aşıp yolculuğuna devam edebiliyor.

Kardeşi de böyle bir bahçeye daha önce girmişti fakat o murdar şeylere takılmıştı yani o eğlenceye takılmıştı, o oyalanmalara takılmıştı, o tembelliklere takılmıştı, o çekişmelere, çatışmalara, kıskançlıklara, hasetlere takılmıştı.

Oysa iyi kardeşimiz, iyi ahlaklı kardeşimiz bunlara bulaşmadan yolculuğuna devam ediyor. O hep iyi huylu oluyor.

Dünyanın bütün kötülüklerine rağmen kötülüğe kötülükle mukabele etmediği için iyi kalıyor, yolculuğunu iyilikle sürdürüyor.

Ve kötü kardeş burada o bahçede midesini bulandırmıştı, istirahat etmeden de çıkıp gitmişti.

İyi zatsa, güzel kardeşimizse her şeyin iyisine bak, kaidesiyle amel edip murdar şeylerle hiç meşgul olmadı, onlara dönüp bakmadı, iyi şeylerden istifade etti.

Şimdi yeryüzünde iyi şeyler, çok fazla yapılabilecek şeyler, çok fazla yapılabilecek iyilikler çok fazla, yüzünü bize çevirmiş güzellikler çok fazla.

Bizim de ömrümüz kısa. Onlardan istifade edebilmemiz için, o iyi şeylerden istifade edebilmemiz için kötü şeylerle aramıza mesafe koyabilmemiz gerekiyor.

Çünkü kötülüklerle uğraştığımızda biz, kötülüklere ve çirkinliklere takıldığımızda iyiliklere zaman bulamıyoruz ve iyi şeylere muhatap olamıyoruz.

Güzellikleri göremez hale geliyoruz. Cenab-ı Hakk'ın cemali ilahiyesine, kemali ilahiyesine muhatap olamaz hale geliyoruz.

Oysa biz o bahçeden mümkün olduğunca istifade edebilmek için yaratıldık. Bizim kardeşimiz iyi şeylerden iyi istifade etti.

İstifade edemeden geçip gidebilirdi, iyi şeylerden iyi istifade etti. Bir de o bahçede güzelce dinlendi, istirahat etti, sonra da çıkıp gitti.

Bundan sonraki süreçte yine kuyu metaforunu ele alacak Bediüzzaman Hazretleri.

O kuyuya düşüşün bu ahlaklığı, bu kalbi selim, bu ruhu mümin, bu salih güzel kardeşimizin nasıl yaşadığını, nasıl tecrübe ettiğini ve o tabloyu, o manzarayı kendi bakışıyla nasıl değiştirip dönüştürdüğüne şahitlik edeceğiz.

Gelecek dersimizde inşallah. Sevgili dostlarım görüşmek ümidiyle.