The 8th Word | (2) Two brothers on a journey and the opposite choices they made after receiving advice at a crossroads

Euzubillahimineşşeytanirracim. Bismillahirrahmanirrahim.

Sevgili dostlarım sekizinci sözdeyiz.

Geçen dersimizde sekizinci söze umumi bir giriş mahiyetinde bir ders mütalaa etmiştik.

Şimdi özetleyerek derse başlamak istiyorum.

Konu itibariyle sekizinci sözde hatırlayacaksınız.

Üstadın beş cümleyle özetlediği genel bir mana mütalaa ediliyordu.

Bunlardan bir tanesi dünya ve dünyanın içerisindeki insanın, ruhu insanın mahiyeti.

İkincisi insanda dinin mahiyeti.

Yani din bizim için ne ifade ediyor, ne kıymet ifade ediyor, ne anlam ifade ediyor bunun mütalaası.

Ve dine hak olmazsa bu dünyanın insan için nasıl bir zindana dönüşeceğinin ve dinsiz insanın da en bedbaht insan, en bedbaht mahluk olacağının mütalaasıydı.

Ve aynı zamanda da bu alemin tılsımı açılacaktı bu dersin içerisinde.

Bu alemin şifreleri nasıl çözülüyor, bu alemin kapıları açılıp da arkasındaki mana nasıl deşifre ediliyor bunun mütalaasıydı.

Dolayısıyla Bediüzzaman Hazretleri bize hayatın hakikatini, varlığın hakikatini, dinin hakikatini ve dinin hakikatiyle beraber

Melekut aleminin yani bu sebepler alemi, dünya, dünyanın arkasında bir mana var.

Dünya tanteneli bir perde, sebepler kudret elini örten bir perde, onun arkasında ne olduğuna işaret eden bir tılsım dersi bu.

Gerçek manasıyla bir tılsım dersi, tılsım çözme, şifre çözme dersi.

Hatırlayacaksınız Bediüzzaman Hazretleri bu şifreleri çözerken Suhuf-ı İbrahim'den aldığı bir hikaye üzerine kurgulamıştı meseleyi.

O hikayenin ontolojisi, tarihselliği üzerine geçen dersimizde konuşmuştuk.

Hikayenin genel manasıyla özeti şu, dünya hayatına gelen bir insan, bir yolcu, bu yolculuk metaforunu daha önce de Bediüzzaman Hazretleri sıkça kullanmıştı.

Bir sahraya rast gelen bir adam, karşısına bir aslan çıkıyor, arslan onu kovalıyor, adam kendini susuz bir kuyunun içerisine bırakıyor.

30 arşına ulaştığında, 60 arşın derinliğindeki bir kuyunun 30 arşına ulaştığında göğermiş bir dala tutunuyor kuyunun içerisinde.

Ve bakıyor ki siyah beyaz fareler o dalı kemiriyorlar.

Yukarıya bakıyor arslanı görüyor, aşağıya bakıyor bir ejderhanın onu beklediğini görüyor.

Ve bu metaforik olarak bu hikaye tarihsel sürecin içerisinde, Budist metinlerinde, Hristiyan metinlerinde ve tercümanlar suretiyle İslam literatüründe bu hikaye yer alıyor.

Şimdi Bediüzzaman Hazretleri bu hikayeyi hem anlatıyor, hem değişik biçimlerde kendisi usluplandırarak anlatıyor, hem de anlamlandırıyor.

Yani hikayeyi deşifre ediyor. Üstad bize hikayeyi deşifre ederken aslında hayatın hakikatini, varlığın hakikatini, ölümün hakikatini de onunla beraber deşifre etmiş oluyor.

Evet üstadım iki kardeş üzerinden anlatacaktı hatırlayacaksınız bahsi.

Yani üstad bize bu hikayeyi bir tek özne üzerinden anlatmayacak.

Çünkü hayat hakikati içerisinde iki farklı öznemiz var. Bizim bu öznelerden bir tanesi kalbi selim olan, ruhu mümin olan özne. İkincisi de kalbi fasık olan, ruhu kafir olan özne.

Yani teklif sırrı karşısında, ilahi davet karşısında o davete hüsnü icabete bulunan, güzel karşılık veren bir özne var.

Bir de o davet karşısında, o daveti reddeden kendi serseriliğiyle, kendi tercihleriyle bir yol tutturup giden ikinci bir özne var.

Bunlar hayat yolculuğu içerisinde sanki aynı yolda yürüyormuş gibi gözüküyor.

Sanki bunların ölüme karşı halleri, durumları da birbirinden farklı değilmiş gibi gözüküyor.

İkisini de ölümü kovalıyor, ikisini de ecel bir yerlerde bulup yakalıyor.

İkisi de hayatın musibetleri, meşakkatlerine muhatap oluyorlar.

Nedir bunların arasındaki fark? Bunu iki farklı projektörle, iki farklı okumayla, iki farklı hikayeyle bize sunuyor Bediüzzaman Hazretleri.

Aslında çok modern bir hikaye örneği bu.

Aynı hikaye iki farklı özne üzerinden yeniden iki katmanlı olarak bize anlatılıyor bu metnin içerisinde.

İki kardeş uzun bir seyahate beraber gidiyorlar.

Bu seyahat, o yolculuk, dünya yolculuğu olarak tanımladığımız seyahat, beraber gidiyorlar.

Ama öyle bir noktaya geliyorlar ki yol ikileşiyor artık.

Yani bir sağ taraftan yürümek, bir de sol taraftan yürümek arasında bizim yolcularımız tercih yapmak durumunda kalıyorlar.

Ama bu sağ taraftan yürümek ya da sol taraftan yürümek meselesi onlar için tesadüfi bir mesele değil.

Yolların ayrımında bir zatla karşılaşıyorlar ki Bediüzzaman Hazretleri bu zatın ciddi bir adam olduğunu söylüyor.

Bu ciddi adam bir mübelli olarak tanımlanabilir, bir mürşidi kamil olarak tanımlanabilir.

Ki bu yolların ayrımındaki zat meselesi hepimizin hayatında çok önemlidir.

Bizim yollarımızın da ayrıldığı noktada karşımıza ciddi zatlar çıkar.

Çünkü din laubaliyane yaşanmaya izin vermeyen insan hayatının en ciddiye alınması gereken mevzu olduğu için

karşımıza bir mürşidi kamil, bir rehber, bir mana rehberi, mana yolculuk rehberi çıkarsa eğer

onun izinde selametli bir yolculuk yapabiliyoruz biz.

Böyle olunca karşımıza hep hayatımızda yolların ikileştiği yerde bir ciddi adam çıkıyor ve bize diyor ki

sağ taraftan giderseniz şöyle olur, sol taraftan giderseniz bu böyle olur.

Asırlar boyunca bu böyle devam etti. Yolların ayrımındaki zatlar peygamberlerdi.

Yolların ayrımındaki zatlar Asfiyaullah, Evliyaullah oldu.

Yolların ayrımındaki zatlar Hazreti Mevlana oldu, Abdülkadir Geylani oldu, Hasan Şazeli oldu.

Yolların ayrımındaki zat Bediüzzaman Said Nursi oldu.

Yolların ayrımındaki zat Asrın Müceddidi oldu.

Dolayısıyla bizim yolumuzun ayrıldığı her noktada karşımıza bir mübelliği çıkıp bize sağ yolu ve sol yolu gösterdi.

Bu iki kardeş beraber gidiyorlar.

Şimdi bu iki yolculuğun kardeş olarak tanımlanması meselesini de irdelemek lazım.

Bütün insanlar Adem'in çocukları olduğu için kardeşler ve teklif sırrıyla karşılaşıncaya kadar da yolculuğu beraber gerçekleştiriyorlar.

Bu hayatın her evresinde böyle insan ruhu mümin ruhlarla kafir ruhlar ya da salih kalplerle fasık kalpler bir imtihan süreci içerisinde birbirinden ayrışıyor.

O imtihan gerçekleşesiye kadar, o ruhlar birbirinden ayrılasıya kadar yolculuk beraber gerçekleşiyor.

Bu bizim yaşadığımız her dönem için de geçerli.

Belirli bir noktaya kadar beraber yürüyorsunuz.

İnsanlardan sonra yolların ayrımına geliyorsunuz.

O yolların ayrımında bir zatla karşılaşıyorsunuz ve tercihsiz yapıyorsunuz.

O noktada yollarınız ayrılabiliyor.

Oraya kadar beraber geldiğiniz insanlarla kardeş telakki ettiğiniz insanlarla beraber de yola devam edebiliyorsunuz.

Yolların ayrımında bambaşka izleklerle de yolculuğa devam edebiliyorsunuz.

Unutmamak lazım ki Habil'le Kabil bir kurban sınavına tabi tutulasıya kadar beraber yürüyen iki arkadaştı.

Buna tarihsel olarak pek çok örnek verilebilir.

İki kardeş bu seyahatte yolların ayrımına kadar beraber yürüyorlar.

Sonra yolların ayrımında ciddi bir adamla karşılaşıyorlar.

O ciddi adama soruyorlar hangi yol iyidir diye.

Yani yolların ayrımında bir zatla karşılaşmasalar, o yola bilmeden giriyor olsalar herhalde güzergahları, yolculukları, yaşayışları başka olurdu.

Ama bir uyarıcıyla, bir mübelliyle bir hayrı ve şerri, hakkı ve bahtılığı ayırt etmek için onlara rehberlik yapan bir zatla karşılaştıkları için hangi yol iyidir diye soruyorlar.

O da onlara diyor ki sağ yolda kanun ve nizama tebaiyet var.

Sağ yolun özelliği bu. Dikkat edin sağ yolda kanun ve nizama tebaiyet var.

Sol yolda ise serbestlik var. Serbestliğe ve hürriyet var.

Tercih bunun üzerinden yapılacak.

Sağ yolda kanuna ve nizama tebaiyet var. Sol yolda serbestlik ve hürriyet var.

Sağ yolda evet kanuna ve nizama tebaiyet mecburiyeti var.

Bu bir külfet gibi görünebiliyor insanlara.

Fakat bu külfetin içerisinde, külfet gibi gözüken bu tebaiyetin içerisinde bir emniyet var ve bir saadet var.

Kanunun, nizamın olduğu her yerdeki emniyet ve saadetin olması gibi bir emniyet ve saadet var.

Sol yolda ise zahiren evet bir serbestlik ve bir hürriyet var.

Onun içerisinde de tehlikeler var. Onun içerisinde şekavetler var.

Tercihi siz yapacaksınız.

Bir insan kanuna ve nizama tabiyse eğer o tebaiyetin içerisinde, o tebaiyetin içerisinde zahiri külfetler olabilir.

Yani her konuda kanun umumun hukukunu koruyabilmek için bir takım yasaklar getirir.

Kanun herkese bir takım mükellefiyetler yükler umumun hukukunu koruyabilmek için.

Umumun hukuku da bu surette korunduğu için emniyet hasıl olur, saadet hasıl olur.

Ama siz kanun tanımazsanız o kanun tanımamanın içerisinde bir hürriyet, bir serbestliğe olmakla beraber

herkes herkesin hukukuna tecavüz edebildiği için, sui istimallerin önü alınamayacağı için

böyle bir serbestliğe ve hürriyetin içerisinde de bir türlü tehlikeler ve şekavetler olur.

Şimdi bu zatlar, bu kardeşler ikisi de iradelerinde hürler ve tercihlerini doğrudan doğruya kendileri yapıyorlar.

Yani bir tercihe zorlanmıyorlar.

Yolların ayrımındaki zat onlara illa da şuradan yürüyeceksiniz, illa da buradan yürüyeceksiniz demiyor.

Sadece oradan yürürlerse ne olur, öbür yoldan yürürlerse ne olur bunu anlatıyor.

Bu mübellilerin genel vasfıdır.

Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve selleme Cenab-ı Hakk'ın ikazı,

sen ancak tebliğden mükellefsin, hidayet sana ait değil diyor Cenab-ı Hak Efendimiz'e.

Biz ancak insanları hakka ve hakikate davet edebiliriz

ya da başkalarının bize hakka ve hakikate daveti karşısında icabet edebiliriz.

Yoksa hiç kimse iradesini kullanma konusunda bizi icbar edemez.

Biz de tebliğde başkalarını zorlayamayız.

Bunu dinledikten sonra güzel huylu kardeş sağ yolu tercih etti.

Tevekkaltu alallah dedi ve yola koyuldu.

Diğeri ise, diğer kardeş ise sol yolu tercih etti.

O da hürriyeti ve serbestliği seçti kendine.

Şimdi öyleyse yollar ikileştiğine göre bizim hikayemiz de ikileşiyor.

Önce sağ yoldan giden kardeşi takip edeceğiz.

Özür dilerim, önce sol yoldan giden kardeşi takip edeceğiz.

Başına neler geldiğini göreceğiz.

Sonra sağ yoldan giden kardeşi takip edeceğiz.

Ve onun aynı güzergahta nasıl davrandığını,

o hikayeyi nasıl başkalaştırarak, dönüştürerek yaşadığını göreceğiz.

Bunları dinledikten sonra, yani mübelliğin tebliğini dinledikten sonra

kardeşler tercihlerini yaptılar.

Sağ yola giden kardeş kanuna ve nizama tebaiyeti kabul etti.

Onun için Bediüzzaman Hazretlerinin kullandığı sıfat,

güzel huylu kardeş.

Sol yolu tercih eden kardeşe de ahlaksız ve serseri kardeş diyor Bediüzzaman Hazretleri.

Güzel huylu olmanın hususiyeti şu,

biliyorsunuz biz yaratılırken bir takım sıfatlarla,

insan olma sıfatlarıyla, Esma-yı İlahiye'ye muhataplık sıfatlarıyla donatılmış olarak yaratılıyoruz.

Ve biz hayatın içerisinde bu sıfatlarla bir kimlik, bir karakter inşa ediyoruz.

Mesela bize inat diye bir sıfat veriliyor.

Herkesin mizacında o inat var.

Ama bazılarımız bu inadı hakta sebat etmek için kullanmak suretiyle güzel huya teptil ediyor.

Bazılarımız da o inadı şerde sebat etmek suretiyle ya da batıl şeylerde sebat etmek suretiyle şerde kullanıyor.

Aynı sıfatları biz güzel huy haline de getirebiliyoruz.

Kötü huy, çirkin huylar haline de getirebiliyoruz.

Bize verilmiş olan verme duygusuyla israf da edebiliyoruz, cömert de olabiliyoruz.

Bize verilmiş olan iktisat duygusuyla cimri de olabiliyoruz.

Muktesit bir insan, ehli şükür bir insan, nimetin kadrini bilen bir insan da olabiliyoruz.

Bu bütün sıfatlar için geçerli kıskançlık duygusuyla insan iffetini ve izzetini de koruyabiliyor.

Ya da bunu sui istimar etmek suretiyle insanları bizar edebilecek, insanları rahatsız edebilecek bir kötü ahlak eseri de ortaya koyabiliyor.

Dolayısıyla bu iki kardeşin özellikleri şunlar.

Bir tanesi ona verilmiş olan sıfatlardan güzel huylar ortaya çıkarmış.

Çalışkanlık gibi vasıflar ortaya çıkarmış.

Sabır gibi, tahammül gibi âli vasıflar ortaya çıkarmış.

Hikmet gibi âli vasıf ortaya çıkarmış.

Eşyanın hakikatini merak etmek gibi tecessüs, mesela merak duygusu güzel huy açısından çok önemlidir.

Neyi merak ettiğimiz meseledir?

O huy merak duygusu insanı kötü ahlak özelliğiyle de vasıflandırabilir, iyi ahlak özelliğiyle de vasıflandırabilir.

İlmin esasıdır çünkü merak.

İnsan merak duygusuyla hikmet ehli de olabilir, ilim ehli de olabilir.

Merak duygusuyla başkalarının hukuklarını zayide edebilir.

Dolayısıyla bu iki kardeşten bir tanesi işte bu mahiyetinde taşıdığı sıfatları güzel ahlak özellikleriyle tezahür ettirebilmiş olan birisi.

O yüzden zaten kanuna ve nizama tebaiyeti seçiyor, tercih ediyor.

Ve diğer arkadaşı ya da diğer kardeşi kendisine verilmiş olan bu sıfatları sui istimal eden,

dolayısıyla da kötüye kullanan, dolayısıyla da ortaya kötü ahlak özellikleri çıkaran ahlaksız ve serseri bir kardeş.

Bediüzzaman Hazretleri de onları bu sıfatlarla yani birini güzel huylu ötekisini de ahlaksız ve serseri.

Serserilik bilirsiniz başına buyrukluk anlamına gelen bir kelimedir.

Kanuna ve nizama tabi olmayan herkes serseridir, başına buyruktur.

İşte seçimlerini yapan bu kardeşler sıfatlarını da alarak, ahlaksız ve güzel huylu sıfatlarını da alarak yola koyuluyorlar.

Zahiren hafif, manen ağır vaziyetlere giriyor yolu sol yola çeviren kardeş.

Zahiren hafif ama manen ağır.

Zahiren hiçbir kayıt altına girmediği için tafif bir hayatı varmış gibi gözüküyor.

Fakat hikayenin içerisinde göreceksiniz aklı, ruhu ve kalbine yükler yükleniyor.

Nefsi bir yük yüklenmek istemediği için aklı, ruhu ve kalbi çok ağır yüklerin altına giriyor.

İşte bu adamın hikayesine geçiyoruz biz.

Bu hikaye işte tam da bizim kurgumuz, senaryomuz.

Bu hikaye bizim romana ya da kısa öyküye fark etmez.

Dönüştürüp de tahayyülümüzü, tasavvurumuzu temsil edecek, ölüm karşısında dünyanın bir imtihan yurdu oluşu karşısında bizim tavrımızı belirleyecek olan hikaye.

Hikaye şöyle, o adam dereden tepeden aşıp git gide ıssız bir çöle rast geldi.

Bediüzzaman Hazretleri dünyayı bizim için çöl olarak tanımlamıştı biliyorsunuz.

Ahirete nispet edildiğinde şu dünya bir çöldü.

Yolun uç o sahraya rast geldi ve birden bir seda işitti, bir kükreme sesi işitti.

Baktı ki dehşetli bir arslan meşeliklerin arasından çıkıp ona hücum ediyor.

O da kaçtı.

O dehşetli arslan işte ecel, insanı kovalamaya başladı.

O da ecelden kaçmaya başladı.

Meşeliklerin arasından çıktı o arslan.

Yani ecelin bizi kovalamaya başlaması birdenbire bir kendimizi gaflet içerisinde emniyette zannederken

bir hastalığın hücumatı, korkularımız, vesveselerimiz, endişelerimiz, bir geçirdiğimiz bir kaza, yakınlarımızın ölümü fark etmiyor.

Hayatın içerisinde bir yerden o arslan karşımıza çıkıyor, varlığını hissettiriyor ve bizi kovalamaya başlıyor.

Ondan sonra bizim kahramanımız da kaçmaya başlıyor.

Ta 60 arşın derinliğinde bir boş kuyuya rast geliyor.

O 60 arşın derinliğindeki boş kuyu bizim ömrümüz, 60 yıl ömrü vasati olarak tanımlıyor bunu Bediüzzaman Hazretleri.

Vasati yani ortalama ömrümüz olarak 60 sene bir kuyuya rast geliyor ve kendini o kuyunun içerisine bırakıyor.

Aslında bizim ömrümüzü bir kuyu olarak tanımlamak sembolik olarak, metaforik olarak çok anlamlı.

Asırlar boyunca da alimler tarafından tanımlanmış.

Çünkü biz doğduğumuz andan itibaren düşmeye başlıyoruz.

Ecelimiz bizi bir yer çekimi gibi aşağıya doğru çekiyor ve her aldığımız solukta, her geçirdiğimiz günde biraz daha düşüyoruz, biraz daha düşüyoruz.

Ve bizi bu düşüşün dibinde bekleyen şey bir kabir kapısı.

Bu hikayenin içerisinde o kabir kapısı da bir ejderha ağzı olarak tanımlanıyor.

Kahramanımız düşüşünü bir yerde durduruyor.

Kuyunun duvarında gövermiş bir dala tutunuyor.

O tutunduğumuz dal da kendi yaşımız.

Kaç yaşındaysak eğer biz ömrü vasati olan, ortalama ömür olan 60 senelik ömrün o metresindeki dala tutunmuş oluyoruz.

Bizim kahramanımız 30 arşın derinliğinde bir dala tutunabiliyor.

Kaç yaşındaysak 50 yaşındaysak 50 arşın düştükten sonra bir dala tutunabiliyoruz.

Kahramanımız o dala tutunuyor.

O dalın iki kökü var.

Birisini siyah bir fare, birisini beyaz bir fare kemiriyor.

O siyah ve beyaz fareler gece ve gündüz, gece ve gündüz fareleri dalı kemiriyor.

Dolayısıyla bizi aşağıda bekleyen ejderhanın kabir kapısının ağzına düşürmeye çalışıyor.

Evet ömrü vasati 60 sene fakat bizim 60 sene yaşayacağımıza ilişkin hiçbir garantimiz yok.

30 arşın derinliğindeki daldan da o ejderhanın ağzına düşebilmemiz mümkün.

20 arşın derinliğinde yakaladığımız daldan da o ejderhanın ağzına düşebilmemiz mümkün.

Dolayısıyla o siyah beyaz fareler o dalı kemirmeye devam ediyorlar.

Sonra bizim kahramanımız dala tutunuyor.

Yukarıya bakıyor, arslanı görüyor.

Aşağıya bakıyor, bakıyor ki aşağıda o ejderha var.

Üstelik ejderha da ağzını açmış.

Ejderhanın ağzı kuyunun genişliği kadar büyük ve ejderha onu yakalamak için yukarıya doğru hamleler yapıyor.

Ölüm kabir kapısı size sürekli yaklaşıyor.

Siz ona doğru o siyah beyaz farelerle yaklaşırken o da kendi yakınlığını size sürekli, ecel yakınlığını size sürekli hissettiriyor.

Hastalık gibi, kazalar gibi herhangi bir ölüm sebebiyle sizi kendine doğru çekip yutmaya çalışıyor o kabir ağzı.

Başını kaldırıyor bizim kahramanımız.

Otuz arşın yukarıda arslanı görüyor.

Bir nöbetçi gibi hiç kuyunun başından ayrılmadan kuyunun başında bekleyen arslanı görüyor.

Aşağıya bakıyor ejderhayı görüyor.

Onu yakalamaya yaklaşmış ejderhayı görüyor.

Kuyuya bakıyor.

Kuyunun duvarlarına bakıyor ki muzır yani zararlı haşerelerle dolu kuyunun kenarları ve bu vaziyetteki bir haleti ruhi içerisinde bizim kahramanımız kala kalıyor.

İşte biz de tam bu noktada kalalım.

Önümüzdeki dersten itibaren bu hikayeyi hakikate uyarlamaya devam edelim.

Görüşmek üzere sevgili dostlarım.