The 8th Word | (6) Truth is beautiful; a manifestation of the principle “Attribute evil to yourself and good to Allah”

Euzubillahimineşşeytanirracim. Bismillahirrahmanirrahim.

Sevgili dostlarım sekizinci sözdeyiz.

Geçen haftaki dersimizde sağ yol yolcusuyla sol yol yolcusunun ahvalini birbirine kıyas ederek, birbiriyle muazene ederek

onların aslında aynı yolculuğu yapsalarda birbirinden ne kadar zıt bir haleti ruhiyenin içerisinde olduklarını mütalaa etmeye başlamıştık.

Bediüzzaman Hazretleri bu iki yolcunun hallerini birbirine muazene ederken,

gelin bunları hep beraber muazene edelim, ta ki iyilik nasıl iyiliği doğurur, kötülük nasıl kötülüğü getirir,

bunu bu özneler üzerinden görelim diye bize bu yolculuğu yaptırıyordu, bizi bu mukayeseye çıkarıyordu.

Ve bu iki kahramanımızdan sağ yolun yolcusu ve sol yolun yolcusu olan bu iki kahramanımızdan,

birisine Bediüzzaman Hazretleri sol yolun yolcusuna bedbaht, sağ yolun yolcusuna da bahtiyar yolcu diyordu.

Bedbaht, bahtı kötü olan demek biliyorsunuz, bahtiyar da bahtı ona yar olan demek.

Bu iki yolcuyu, bu muazeneleri yaparken Bediüzzaman Hazretleri bedbaht yolcu ve bahtiyar yolcu olmak üzere tanımlıyor

ve onların hallerini birbirine muazene ediyordu.

Bu muazenelerden ilkinde yani bu kıyaslama, bu karşılaştırmalardan ilkinde bedbaht yolcunun psikolojisine biz korkunun hakim olduğunu görüyorduk.

Korkuların ve endişelerin onun duygu dünyasını nasıl altüst ettiğine şahitlik ediyorduk.

Çünkü bedbaht yolcu o ejderha ağzına girmeye hazırlanıyor ve bunun için bekliyordu ve bunun için titriyordu.

Oysa bahtiyar yolcuya baktığımızda biz o çok rengarenk, revnaklı ve meyveder bir bahçeye davet edildiğine şahitlik ediyorduk.

Bahtiyar yolcunun psikolojisine baktığımızda biz onun psikolojisine de ümidin hakim olduğunu, iştiyakın hakim olduğunu, huzurun hakim olduğunu görüyorduk.

Bunu yolculuğun sembolleri, yolculuğun durakları üzerinden mütala edebilmek mümkün.

Ama o yolculuğun o her durağı, temel unsurları aslında bu iki kahramanımızın psikolojilerini hayata, hadiselere, ölüme karşı duruşunu da temsil eden semboller oldukları için

Bediüzzaman Hazretleri bu kıyası iki yolculuğun karakteristik özelliklerini, psikolojilerini ortaya çıkarabilme noktasında da bizimle paylaşıyor ve gerekli görüyor.

O bedbaht yolcu korku içerisinde kalbi parçalanırken, Bahtiyar yolcu çok leziz, çok ibretli hatta korkularının yaşadığı korkularının içerisinde bile haz duyarak, lezzetli bir hauf alarak yaşadığı şeylerden

ve yaşadığı her şeyi bir marifete yani o yerlerin hakimini tanımaya yönelik bir işarete dönüştürerek, her tanımayı da bir muhabbete dönüştürerek yani o yerlerin hakimini tanıdıkça daha çok severek temaşa makamına çıkıyordu.

Bahtiyar yolcu temaşa makamına yükseliyordu.

Temaşa ger makamı varlıklara karşı, eşyaya ve hadiselere karşı ibretli ve hikmetli bir seyir makamında durmak demek.

Hadiselerin künhüne vakıf olabilmek için onları seyretmek, adeta bir yapı çözümü yapmak, adeta hadiseleri bir çorap gibi süküp yeniden örmek,

onları irdenemek, halaç pamuğu gibi atmak hadiseleri didik didik edip onların manalarına vakufiyet kesmeye çalışmak,

o hadiselerden yola çıkarak, onların hikmetlerinden yola çıkarak yaşadığımız şeyleri anlamlandırabilmek,

yaşadığımız hadiseleri anlamlandırabilmek, zamanı anlamlandırabilmek, varlıkları anlamlandırabilmek, çözebilmek,

hayatın formüllerini çözebilmek, eşyanın hakikatini çözebilmek.

İşte bahtiyar yolcu bunları yapabildiği için yaşadığı her şeyi bir marifete ve bir muhabbete dönüştürürken ve temaşa ger makamında dururken

bedbaht yolcunun kendisine yönelmiş olan tehditler karşısında, ne olacağını bilmediği hadiseler karşısında,

okuyamadığı hadiseler karşısında, perde arkasına mutteri olamadığı hadiseler karşısında nasıl titrediğini, nasıl korktuğunu,

endişeler ve vehimlerin içerisine düştüğünü müşahede ediyorduk.

Bahtiyar'da hakim olan duygulardan bir tanesi de ünsiyet duygusuydu.

Yani varlıkla bir kardeşlik bağı, bir akrabalık bağı, bir ahbaplık kurabiliyordu.

O bir ecel olabilir, kuyunun başında onu bekleyen bir arslan olabilir ya da kuyunun dibinde onu bekleyen bir ejderha olabilir.

Varlıkla kurduğu ünsiyet bağı yani akrabalık ve kardeşlik bağı onu rahatlatıyordu psikolojik olarak.

Bu bağı neden kurabiliyordu?

Çünkü kendisi de o varlıklar da o yerlerin hakiminin mülkü olduğunu kabul ediyordu.

Ey bu yerlerin hakimi, bahtına düştüm, sana dehalet ediyorum, sana sığınıyorum dediği andan itibaren,

seni arıyorum dediği andan itibaren ki buna zamanla seni tanıyorum, seni seviyorumu da ekleyebilmek mümkün marifet ve muhabbetle beraber,

bu cümleleri kurabildiğinden itibaren bütün bir mahlukatla kendi arasında aynı malikin mülkü olmaktan,

aynı Rabbin kulu olmaktan kaynaklanan bir ilişki hasıl oluyor.

Onları artık kendisine düşman olarak görmekten vazgeçip munis birer memur olarak görmeye başlıyordu.

Hatta arslan bir ata, munis bir ata inkılap ediyordu.

Onun gözünde, onun nazarında.

Oysa bedbaht yolcu için onların hepsi birer vahşi hayvan, vahşi canavar hükmündeydi.

Çünkü onların hepsini birer tehdit olarak algılıyordu.

Bedbaht yolcu eceli bir tehdit olarak algılıyor, ölümü bir tehdit olarak algılıyor, musibetleri birer tehdit olarak algılıyor,

onun rahatını, huzurunu tehdit eden birer unsur olarak algılıyordu.

İşte şu bahtiyar yolcu, o misafiri olduğu mihmandar-ı kerimin onun için hazırladığı lezzetleri tadarak onlarla da telezüz etmeye başlamıştı.

Yani o misalin içerisinde incir dalına takılmış olan meyveleri yemeye ve onlarla telezüz etmeye başladı.

O yemeklerin, o yemişlerin bahtiyar yolcu birer numune olduğunu bilerek yiyordu.

Onların asıllarına ve menbaalarına işaret eden birer numune olduğunu bilerek yediği için asıllarına ve menbaalarına karşı iştiyakı ziyadeleşiyordu.

Oysa bedbaht yolcu haram helal demeden yediği için, o zehirli yemişleri yediği ve hayvan gibi yuttuğu için,

yani azına çoğuna bakmadığı ne bulursa tıkıştırdığı için o bedbaht yolcu bunun cezası olarak onları bir numune, birer gölge olarak algılamamanın cezası olarak

bir takım bu karın ağrısı olabilir, bu hazımsızlık olabilir, o yediği yemişlerin, zehirli yemişlerin ona verdiği, bünyesine verdiği zararlar olarak okunabilir.

Bu kötü eyleminin, kötülüğünün cezasını çekiyordu.

Yani kötülüğün nasıl kötülük getirdiğinin bizzat tecrübesini yaşıyordu.

Ve onun için hayat bir cehennem suretine giriyordu.

Bu karanlıklı, bu elemli, bu vehimlerle çerçevelenmiş haleti ruhiyenin içerisinde cehennem numud bir hayat yaşıyordu.

Oysa bahtiyar yolcu adeta cenneti kendi içerisinde duyarmış gibi, cenneti kendi hayatına hakim kılarmış gibi,

cennetin bir numunesini, bir çekirdeğini kendi kalbinde taşırmış gibi her türlü hadisenin içerisinden muzafferiyetle çıkıyor,

her türlü hadiseden lezzet alıyor, ümit alıyor, iştiyak alıyordu.

Şimdi Bediüzzaman Hazretleri bu iki kıyası yaptıktan sonra bedbaht yolcunun şefkate müstahak bir yolcu olmadığının altını çiziyor.

Aslında iki yolcunun kıyasında karşımıza çıkan en önemli manzara şu,

biz kendi adımıza yeryüzünde bir dış dünyanın içerisinde kendi iç alemimizi kurguluyoruz.

Bizim alemimiz, bizim iç dünyamız aslında bakış açımızda yani nazarımızla güzel görmekle ya da kötü görmekle,

bir kötü nazarla, sui nazarla biçimlenen bir iç alemimiz var ve biz bu iç aleminde yaşıyoruz, kendi alemlerimizde yaşıyoruz.

Üstadım diyor ki şu alemin içerisinde herkesin kendine ait özel bir alemi, özel bir dünyası var.

Bu dünyayı aslında biz örgülüyoruz.

Dikkat ederseniz şunu göreceksiniz aslında bedbaht yolcuğu içine düştüğü o cehennemi, dünyayı kendisi örgülüyor.

Kendisi nakış nakış örgülüyor, kendisi fırça fırça boyuyor, kendisi sessiz biçimlendiriyor ve içine girip yaşıyor.

Yani kötü bir dünya kurgusu, kötü bir varlık kurgusu, kötü bir alem kurgusu oluşturup kendisini de bu kötülüğe mahkum ediyor bedbaht yolcu.

Oysa bahtiyar yolcu her şeyin iyisini al kötüsünü terk et kaidesince kendine çok rengarenk, huzurlu, rahat, ferah bir iç dünyası örgülemeyi başarıyor.

Bunu başarabildiği için de kendi iç aleminin içerisinde rahatla, aydınlıkla, mutlulukla oturuyor.

Yani aslında biz dünyalarımızı, içinde yaşadığımız dünyalarımızı kendimiz örgülüyoruz.

Hani Bediüzzaman Hazretleri zindanda dahi olsa bahtiyar olan insanlardan, sarayda dahi olsa bedbaht olan insanlardan söz ediyor ya.

Hakiki imanı elde eden bir insan için zindanda dahi olsa bahtiyardır.

Oysa cürümlerle, günahlarla, zulümlerle hayatı örgülemiş bir insan için sarayda dahi olsa o insan bedbahttır.

Yani harici dünya değil aslında bizim alemimizi biçimlendiren, iç alemimizi biz kendi hüsnü fehmimizle,

hüsnü nazarımızla yani güzel düşüncemizle, güzel bakışımızla, hüsnü niyetimizle, güzel niyetimizle kendimiz örgülüyoruz.

O yüzden de Bediüzzaman Hazretleri kendi nazarında kötü bir yere düştüğünü söylüyor bedbaht yolcunun.

Yani aslında içine düştüğü yer bu bir sahra olabilir, kuyu olabilir, ejderha ağasının tehdidi olabilir, aslanın tehdidi olabilir.

Bu kötülük, bu kötülük kurgusunu kendisi örgülüyor bedbaht yolcu.

O yüzden de Bediüzzaman Hazretleri kendi nazarında kötü bir yere düştüğünün vurgusunu yapıyor.

Üstadım diyor ki, bu bedbaht yolcu gündüz gibi güzel bir hakikati, gündüz gibi parlak bir vaziyeti,

kendi basiretsizliği ile kendine çok karanlıklı, zulümatlı, vehimli bir cehennem şekline getirmiş.

Bunun için de şefkati olan liyakatini de kaldırmış ve kimseden de şikayet etmeye hakkı kalmamış.

Şimdi bunu, bu şikayet etmeye hakkı kalmaması durumunu ve aynı zamanda da şefkati liyakatini bir insanın kaybetmesi durumunu

Bediüzzaman Hazretleri burada özel bir örnekle izah ediyor.

Şimdi bir adam düşünün, bu adam siz olabilirsiniz ya da hayalen kurguladığınız bir kahraman olabilir.

Bu adam bir bahçede ve bir yaz bahçesinde, bir bahar bahçesinde, revnaklı bir bahçede.

Bu bahçede dostlarıyla beraber eğleniyor bu adam.

Her şey güzel, sofralar kurulmuş, yiyecekler önlerine serilmiş, bahçe rengarenk, dostlarıyla beraber.

Buna rağmen bu adam bir takım muskirat, ona sekir verecek olan, onu sarhoş edebilecek olan bir takım şeyler içiyor

ve bunun neticesi olarak da kendini bambaşka bir haleti ruhinin içerisinde buluyor.

Nasıl bir haleti ruhinin içerisinde buluyor?

Kendini bir kış bahçesinde görüyor.

Kendini o soğuğun içerisinde, kışın soğuğun içerisinde çıplak ve yalnız ve aç bırakılmış olarak görüyor.

Etrafındaki dost olan insanları da, kendi dostlarını da düşman suretine büründürüyor, düşmanmış gibi görmeye başlıyor.

Şimdi bu özne bize şunu gösteriyor.

Bu adam aslında bu duruma kendisi sebebiyet verdiği için, bu duruma kendisini düşürdüğü için,

şefkati olan, liyakatini kaybetmiş birisidir, salbetmiş olan birisidir.

Ve üstelik de şöyle bir cürümü var, kendi dostlarını itham altında bırakıyor.

Kendi dostlarını sanki onun varlığını tehdit eden dostlarmış gibi görüyor.

Onlardan vaveyla ediyor, dostlarından şikayet ediyor.

Onlar ona dost, onlar ona yar.

Ne şikayet etmeye hakkı var ne de şefkate liyakati var.

Ve bu ikisini de ortadan kaldıran kendi durumu, kendi su-i istimali,

yani kendi kötü kullanımı, kendi kötü bakışı, iradesini kötüye sarf etmiş olması.

Oysa Bahtiyar yolcuya baktığımız zaman biz onun daima hakikati gördüğüne şahitlik ediyoruz.

Ve üstadım şöyle bir motto cümle, çok önemli bir cümle kuruyor ve diyor ki Bediüzzaman Hazretleri,

''Hakikat güzeldir.''

Yani aslında şöyle değil bakın, bunu böyle okursak yanlış olur.

Şimdi Bedbin bir halüsinasyonun içerisinde yaşıyor, bir kötü dünya kurgusu kurguluyor.

Kendi zanlarından, vehimlerinden bir dünya, bir iç dünyası kurguluyor ve orada yaşıyor.

Yani dış dünyayı öyle okuyor ve kendi okuduğu alemin içerisine girip,

kendi daralmış ve karanlık dünyasında yaşıyor.

Şimdi bu doğru ama Bahtiyar yolcu aslında şöyle değil bakın,

Bedbinliğin karşıtı olarak, bu bizim yolcumuz, yani sağ yoldan yürüyen yolcu,

kendi kardeşinin her şeyi kötü görüşü karşısında.

O iyi görüyor evet, fakat bu iyi görme, onun bu iyi görmesi hali,

polyanlaca bir iyi görme hali değil, hakikati görüyor.

Şimdi bu iki şeyi birbirinden ayırmak lazım.

Bizim kahramanımız aslında eşyanın hakikatine nüfuz ettiği için

bu kadar huzurlu, bu kadar aydınlık bir iç dünyasına sahip.

Yoksa eşyayı ve hadiseleri olmadığı kadar hayali bir surette iyileştirmeye çalışarak,

polyanlaca bir bakışın içerisinde iyileştirmeye çalışarak,

güzelleştirmeye çalışarak görmeye çalışan bir kahramanımız yok bizim.

Bizim kahramanımız hakikati görüyor, eşyanın arkasındaki hakikati görüyor,

varlığın arkasındaki müessire hakikiyi görüyor,

sebeplerin arkasındaki müsebbibül esbabı görüyor.

Hakperest, hüdaperest bizim kahramanımız.

Dolayısıyla o hakikat bin.

Şimdi hod bin, bin iki parçada görmek anlamına gelen bir kelime,

dürbin kelimesini kullanıyoruz uzağı gören anlamında.

Hod bin kendi benliğini gören demek.

Oysa hüda bin Rabbini gören demek.

Nefisperestliğe karşılık hakperestlikten söz edebiliyoruz biz.

Yani bizim kahramanımız hakperest, hüda bin, hakikatperest bir insan.

Dolayısıyla da hakikati görüyor.

Hakikati görebilmek, güzelliğe açılabilmek anlamında çok önemlidir.

Hakikati görmek, güzeli görmek, güzeli şerh etmektir.

Öyle olduğu için de kahramanımız bizim hakikati görüyor, hakikat ise güzeldir.

Hakikatin hüsnünü yani hakikatin güzelliğini anlamakla, idrak etmekle

hakikat sahibinin kemaline de hürmet etmiş oluyor.

Bakın Bedvin, Bedvin kendi dostlarını itham ediyordu.

Ve o bahçenin, o hakikatin varlığından habersiz olduğu için

o bahçenin külhüne vakıf olamadığı, hakikati fark etmediği için

hakikat sahibine karşı da hürmetsizlik içerisinde bir amelde bulunuyor.

Şefkati olan istidadını ortadan kaldırıyordu.

Oysa hakperest, hüda bin olan kardeşimiz rahmete liyakat kesbediyor.

İşte diyor Bediüzzaman hazretleri, senin fenalığı kendinden,

iyiliği de Allah'tan bil olan Kur'an hükmünü bu kıyaslamadan yola çıkarak tasdik edebilmen mümkün.

Fenalığı kendinden, iyiliği Allah'tan bil olan Kur'an hükmü Nisa suresi 79. ayeti kerime.

Daha bunlar gibi sair farkları diyor Bediüzzaman, muvazene edersen,

yani birbirine kıyaslarsan anlayacaksın ki evvelkinin nefsi emaresi,

yani sağ yoldan yürüyen bedbaht yolcumuzun nefsi emaresi ona manevi bir cehennem hazırlamış.

O da o manevi cehennemin içerisinde yaşıyor.

Ve ötekinin yani bahtiyar yolcunun güzel niyeti, hüsnü niyeti, güzel zanlı, hüsnü zanlı,

hüsnü hasleti, ahlakının, vasıflarının güzelliği, fikrinin güzelliği, hüsnü fikri,

onu büyük bir ihsan ve saadete, parlak bir fazilete ve feyze mazhar etmiş.

O da eşyanın hakikatine nüfuz edebildiği için bunun bahtiyarlığını kendi hayatına hakim kılmış.

İşte bu muvazene bize bir Kur'ani hükmü şerh ediyor.

O Kur'ani hüküm fenalığı kendinden, iyiliği Allah'tan bil hükmü.

Gelecek dersimizde kaldığımız yerden devam edeceğiz.