2.Remiz

İkinci Remiz

Matbu' tefsîrin diğer bir latif tevâfuku: Kur'an lafzı bütün bu cüz-ü tefsîrde 181 aded bulduk. 99 adedi tevâfuk etmiş. 39 adedi tevâfuktan çıkmış. Ondan çoğu diğer sahifelerin tevâfukuna girmiş. Kırkiki sahifede tek tük bulunduğu için elbette tevâfuk olamaz. Fakat sahifelerin arkasında diğer lafz-ı Kur'an ile kısmen tevâfuk ediyor.

Tenbih

İşarat-ül İ'caz tefsîri Harb-i Umumi 'nin birinci senesinde cebhe-i harbte me'hazsiz, kitabsız telif edilmiştir. Harb zamanının zaruretinden başka üç dört sebebe binaen gayet muhtasar ve icazlı bir tarzda yazılmıştır. Fatiha ve nısf-i evvel daha ziyade mücmel ve muhtasar kalmış.

Evvela: O zaman izaha müsait değildi. Hem Eski Said (R.A) icazlı ve kısa tabirat ile ifade-i meram ederdi.

Saniyen: Gayet zeki kendi talebelerinin derece-i fehmini düşünüyordu. Başkalarının anlamasını düşünmüyordu.

Salisen: En dakik ve ince olan nazm-ı Kur'an gibi icazlı olan i'câzı beyan ettiği için kısa tabirata mecbur olmuş.

Rabian: Âyâtın nüktelerini, işaretlerini beyan ettiği için kısa ve ince düşmüştür. Fakat şimdi Yeni Said (R.A) nazarıyla mütalaa ettim. Eski Said (RA)'in el-hak bütün hatiatıyla beraber şu tefsîr, tetkikat-ı ilmiyesinin bir şaheseridir. Yazıldığı vakit daima şehadete hazırlandığı için halis bir niyetle yazıldığı ve belâgatın kavaniniyle ve ulum-i Arabiyenin desatiri ile tatbik ettiği için hiç birini cerh edemedim. Belki Cenab-ı Hak o eseri O'na keffaret-üz zünub yapacak ve o tefsîri de anlayacak adamları yetiştirecek. Eğer Harb-i Umumi gibi manialar olmasaydı tefsîrin şu birinci cildi i'câz-ı Kur'an vücuhundan olan i'câz-ı nazmını beyan ettiği gibi, diğer cüz'lerde her biri sair vücuh-u i'câzından bir vechine göre yazılıp, şimdi umum Sözler'de ve Mektub'larda müteferrik hakaik-i tefsîriyeyi içine alsaydı; Kur'an-ı Mu'ciz-ül Beyana çok güzel bir tefsîr-i cami' olurdu. Belki inşallah şu cüz-ü tefsîr altmışaltı Sözler ve Mektubat risaleleriyle beraber bir me'haz olur ki : İleride bahtiyar bir zat öyle bir tefsîr yazsın. İnşaallah.