Bölüm 8

"Ehl-i Velayet ve Zühd" denilen büyük taifenin hadîs ilmine ve hadîsin cerh ve nakd ve ta'dil usûl ve kanunlarına karşı nasıl bir telâkki içinde oldukları mes'elesi...

Bu bölümde arz etmek islediğimiz husus, ehl-i velayetin büyük âlimleri ve hadîs ilmine vâkıf büyük şahsiyetlerinin hadîs ilmi ve usûlüne karşı telâkki tarzlarına işaret etmektir. Nasılki fukaha ve müçtehidîn bahsinde pek yüksek bir makam ve yüce bir kabiliyet ve mazhariyetten ve mükemmel ve tam bir rüsuhtan bahsetmiştik. Hem o makamın ancak mutlak müçtehid imamlarına hâs olduğunu da arzetmiştik. Burada da, büyük ve kâmil velî zâtların yüksek tabakasına mahsus bir makamdan ve onun tereşşuh ve tezahürlerinden söz edeceğiz. Yoksa ismine velî denilen herkes için elbette ki değildir.

Evet, kâmil ve büyük velî zâtların da, müçtehidlerin büyük şahsiyetlerine mahsus makamlarına benzer bir makamları vardır ki; çok az arıza ve fire verir, ekseriyetle isabetli ve doğru olur. Bunun da kısaca ve hülâsalı bir tarifi şöyledir ki; bu zâtlar isterlerse Allah'ın izin ve havliyle geçmiş zamanların derinliklerine ruhanî ve keşfi bir surette dalıp, hâdisatı ruhen ve kalben müşahede etmeleri mümkin olduğu gibi; gelecek zamanın da içlerine girip, vuku' bulacak olan bazı hâdiselerin İlm-i İlahî'deki mukadder eşkalini hissedip temaşa edebilirler, işte veliyy-i kâmil olan zâtların ve grubunun zahirî ulemadan bariz farkları da budur ve bu mes'ele vâki ve gerçektir. Evliya arasında meşhur ve meşhud olduğu gibi, ümmetin telâkki-i bilkabulünce de sarsılmaz hakikatlardandır. Bu mes'eleye ve kökleşmiş hakikata zâhirperest ulema, canları istediği kadar inanmayıp kabul etmesinler... Hatta red ve inkâr ile karşı da çıksınlar, hiçbir kıymeti yoktur.

Bu mes'elede şunu hemen başta kaydetmek gerekir ki; evliyanın keşf ve müşahede yoluyla Resulullah'tan hadîslerin veya diğer bazı mes'elelerin asliyetini, sıhhat ve doğruluk durumunu sormaları kaziyesi elbette şer'î hükümlerde esas ve mesned kabul edilmiş değildir. Ehl-i keşif ve şuhüd olan evliyanın bu yüksek tabakası dahi, hiçbir zaman bunu dava etmemişlerdir. Şahsen ve hususî surette ve kendi has âlemlerinde belki onunla amel edenler olmuştur. Amma zahir nazarda Muhaddislerin hükümlerine uymuş ve itaat etmişlerdir. Zira bu iş, eğer iddia şeklinde ortaya atılmış olsaydı, bazı su-i istimaller götürebilirdi. Yani, meselâ İmam-ı Rabbani, Cüneyd-i Bağdadî, Abdülkadir-i Geylânî ve Mevlâna Celaleddin-i Rumî gibi velayetin zirvesinde bulunan zâtların muvaffak olduğu hâs bir makamda keşif ve şuhudları, başkalarında taklid yoluyla, hem bazı arızalar sebebiyle noksan olabilen keşiflerinde de müşahede ettikleri işler hususunda dava edecekleri iş, Şeriatın muhkem kaidelerine ters düşebilir ve bazı bulantılar ve su-i istimallere sebebiyet verebilirlerdi.

Şimdi, bu mes'elenin hakikatini beyan eden ve işin içinde olup yaşayan büyük velî zâtların bazı söz ve hallerini numune için kaydetmek istiyoruz:

Birincisi: İmam-ı Suyutî El-Havi Lil-Fetavî eseri 2/44 ve 349'da ayrı ayrı hâdiselerle izah ve isbat etmiştir ki; bazı kâmil velîlerin manen ve ruhen Hazret-i Peygamber'le mülâki olup, görüşüp, hadîs hususunda sualler sorduklarını kaydetmiştir.

İkincisi: El-Hâfız Aclunî, Keşf-ül Hafâ eseri 2/262'de yazdığına göre: Muhyiddin-i Arabî demiş ki: مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ hadîsi, her ne kadar muhaddislerin yanında senedi itibariyle sıhhati sabit değilse de, amma keşif yoluyla yanımızda onun sahihliği sabittir.

Üçüncüsü: El-Feth-ül Kebir kitabı Mukaddemesi sh: 7'de, Şeyh Yusuf-u Nebhanî, İmam-ı Suyutî'nin talebelerinden Necmeddin-i Gazzî ve Abdülkadir-i Şazelî ve ayrıca İmam-ı Suyutî'nin Cem'-ül Cevami kitabının kapağında bizzat müellifinin hattıyla yazılmış olan ifadesine dayanarak kaydetmişki: Suyuti hazretleri bizzat kendisi söylemiş; "Ben yetmiş kadar defalar Resulullah'la manen görüştüm ve şüphelendiğim hadisleri sorar cevabını alırdım."

Dördüncüsü: İmam Abdülvahhab-ı Şaranî Hazretleri, Levakıh-ül Envar eserinin baş taraflarında demiş ki: "Ben bir defa manen Resulullah'la görüştüğümde, ona sehiv secdesinde bazılarınca okunan سُبْحَانَالَّذى لاَ يَنْسى وَ لا يَسْهُو in keyfiyetini sordum.

Resulullah (A.S.M.) bana tebessüm içinde buyurdular ki: "Hasenün!" yani "Güzel birşeydir" dedi.

Beşincisi: Yine Şa'ranî Hazretleri aynı eseri sh: 60'da Muhyiddin-i Arabi'den naklen: "Bir çok muhaddislerce zaîf gösterilen hadîsleri, ben Resulullah'dan sorardım, onların sahih olduklarına dair cevab alırdım."

Altıncısı: Yine Şa'ranî Hazretleri aynı eseri sh: 284'de. Şeyh Ahmed-i Zevavî'den naklederek kaydetmiş ki: "Biz, hadîs hafızlarının zaif gördükleri bazı ehadîs-i şerifeleri Resulullah'dan sorarız, ona göre amel ederiz."

Yedincisi: Mevlâna Celâleddin-i Rumî Hazretleri Mesnevi eserinde bu hususta şöyle der:

"Ehlullahın meşrebi, Buhari, Müslim ve sair hadîs ve râvilerin kaynaklarına muhtaç olmadan, bizzat âb-ı hayat olan menba-ı Risaletten hakikati alabilirler."

İşte, evliya arasında meşhur ve meşhud olan hâdiselerden sadece bir tek parmak işareti gibi, numunelik bir kaç misal gösterdik. Bu numuneler bahsimizin maksadı için kifayet eder tahmin ediyorum.

Hem yazdığımız şu evliya hakkındaki hâdiseler nev'inden, İmam-ı Buharî Hazretleri için de bazan vuku' bulduğuna rivayetler vardır.

Demek anlaşılıyor ki; büyük hadîs imamları, tek tek bütün hadîsleri zahir hale göre zarurî olarak cerh ve nakd ve ta'dil usûl ve kanunları süzgecinden geçirdikten ve mertebe ve sınıflarını tesbit edip beyan ettikden sonra; Hvliyanın kümmelinleri de, onları ayrıca keşif ve şuhud Aleminde Resulullah'tan sorarak, ayrı bir sahada hadîslerin tahkik ve tashihlerini yapmışlardır. Cenab-ı Allah her hepsinden, bütün ehadîs-i şerifelerin yekûn harflerinin sayısınca razı olsun. Rahmet ve Nurlarına mazhar buyursun, âmîn...