Bölüm 2
Resul-i Ekrem'in vefatından sonra. Sahabeler arasında hadîse verilen ehemmiyet ve onun muhafazası ve başkalara tebliği ve saire...
Bu bölümün esası ve mahiyeti itibarıyla Birinci Bölümle ve kaide olarak onda zikredilmiş hadîsleriyle alâkadardır. Yani, Resulullah tarafından verilen dikteli emirler istikametinde cereyan etmiştir. Hatta denilebilir ki Resulullah (A.S.M.) hayatta iken Sahabelerin O'nun söz, hareket ve tavırlarına verdikleri ehemmiyet ve kıymet O'nun vefatından sonra birkaç kat daha artmıştır. Çünki vefat-ı Nebevîden sonra islâmiyet genişlemiş, yeni yeni fütuhatlar olmuş ayrı ayrı milletlerden İslâm dinini kabul edenler çoğalmıştır. Dolayısıyla Sahabelere birçok meseleler hakkında sualler sorulmuştur. Her taraftan Medine'ye, dinlerini iyi ögrenmek için, dinî ve şer'i mes'elelerini halletmek üzere birçok insanlar gelmiştir. " Medine'ye gelen insanlar bazıları bir ay, bazıları iki ay kalarak dinin hükümlerini, Şeriatın tatbikatıyla ilgili durumları öğrenir, kavimlerine döner, giderlerdi.
Böylece Sahabelere müteveccih büyük vazife başgösterince, sorulan suallere doğru cevab verebilmek için, kendisinin bizzat Resulullah'tan duyduğunu başka Sahabelerinkine muvafık olup olmadığını öğrenmek üzere birbirlerinin yanına gidip gelmeler başladı. Bunun yanında kendisinin herhangi bir sebebden duymamış olabileceği hadîsler hususunda başka Sahabelere müracaat etmek ve ona gidip dinlemek için de mülakatlar sık-sık cereyan etmekteydi.
Bu gerçeğin misallerinden olarak; Câbir bin Abdullah (R.A.) Şam'da bulunan Abdullah bin Enes'den (R.A.) nakledilen bir hadîsi tahkik etmek için Medine'den kalkıp, Şam'a kadar gitmiştir.1
Keza, Ebu Eyyüb-il Ensarî Medine'den kalkıp Mısır'a, Ukbe bin Amir'in rivayet ettiği مَنْ سَتَرَ فىِ الدُّنْيَا... الخ hadîsini tahkik için yanına bizzat gitmiştir.2
Sahabelerin hey'et-i umumiyesi, numuneleri verilen tarzda, son derece titizlik içerisinde hadîse karşı durumları öyle olduğu gibi Peygamber'in vefatından sonra islâm ümmeti başına halife olarak geçen Hazret-i Ebubekir (R.A.), Ömer (R.A.), Osman (R.A.), Ali (R.A.) dahi objektif ve umum müslümanlar ve İslâm Dini noktasından, daha titiz bir şekilde Resulullah'ın hadîslerini muhafaza, tahkik ve tesbitleri hususunda öncü olmuşlardır.
Misal için: Hazret-i Mugire (R.A.), Ebubekir'e "Cedde, yani babaanne, evlâdının altıda bir malına hissedardır." diye olan mes'elesi hakkındaki hadîsi söylediği zaman, Hazret-i Ebubekir buna bir şâhid istemiş. Muhammed İbn-i Mesleme (R.A.) buna: "Evet, ben de işittim" demiş ve ona şahidlik yapmıştır.
Keza: Ebu Musa (R.A.) ile Hazret-i Ömer'in (R.A.) kıssası olan bir mes'ele hakkında Ebu Musa'nın (R.A.) söylediği bir hadîs-i şerifi tahkik için, başka Sahabelere de sormuştur.
Hazret-i Ali (R.A.) ise, duyulan bir hadîsi tahkik için, nakledeni yemin ettirirmiş.3
İşte Sahabelerin ve en başta dört islâm halifesinin hadîs-i Resulullah mes'elesindeki tavırları hülâsa olarak kaydedildiği tarzda cereyan etmiştir. Çünki Resulullah'ın vefatından sonra, islâm Dini hizmeti doğrudan doğruya Sahabelerin omuzlarına yüklenmiş ve Sahabeler bu şuur ve idrâk içerisinde kendilerini bulmuşlardır. Dünyanın birçok yerlerine islâm Dini ve Şeriatını, hususuyla Ehadîs-i Nebeviyeyi neşir ve tebliğ için Sahabeler gitmişlerdi. Bazıları da siyasî çalkantılar ve fitnelerden dolayı dünyaya dağılmışlardı. Mısır, Şam, Bağdat, Horasan ve saire gibi yerlere giden Sahabeler, vazifeleri olan din neşriyatı ve hadîs tebliğini bihakkın yerine getirmişlerdir...
Kur'anı, islâm Dininin ahkâmını ve Ehadîs-i Nebeviyeyi Sahabelerden bizzat devralan Tabiîn denilen çok büyük ve muazzam ve mübarek insan topluluğu ise, Sahabelerin izlerini aynen takib ederek, o çok büyük vazifeyi omuzlarına alarak, hummalı bir şekilde hadîsin muhafazasına, tebliğine ve neşrine çalıştılar ve hakeza, Resulullah'ın vefatından sonra Sahabelerin ehadîs-i şerifeye karşı telâkki ve tavırları, işte şu çok özetle anlatıldığı tarzda olmuştur. Radıyallahu Anhüm Ecmaîn.