Fıkhî Mes’eleler

Balık

Denizde veya belli havuzlarda domuz yağı katılmış yemle beslenen balıkların yenmesinde mahzur yoktur. Çünkü bu yem, balıkların vücudunda belli istihalelere, yani kimyevî değişikliklere uğrar. Şu kadar ki, nasıl sokaklarda salma gezen hayvanlar boğazlanmadan önce birkaç gün bekletiliyor, öyle de, necisü’l-ayn yani tabiatıyla pis bir şey yiyen balıklar da bir-iki gün bekletilmelidir.

Duâ Esnasında Ellerin Durumu

Duâ ederken ellerin yukarıya doğru kaldırılması taabbüdî emirlerdendir. Allah Rasulü (sav) bu şekilde duâ ettiği için bizimde böyle duâ etmemiz gerekmektedir. Buna, Allah’ın kürsîsinin her şeyin üstünde ve her şeyi kuşatıyor olması izafî keyfiyetlerine binaen ellerimizi yukarı doğru kaldırıyoruz, şeklinde açıklamalar da getirebiliriz.

Kul Hakkı Adına Bir Ölçü

Üzerinde kul hakkı bulunan bir insan, muhatabını bulup helâllık dilemek mecburiyetindedir. Bu hâk, gıybet, iftira, yalan isnadı... vs. gibi manevî boyutlu haklar ise, ancak hak sahibiyle açık-seçik konuşularak helâl ettirilebilir. Eğer hakkın borç-alacak gibi maddî boyutu varsa, bunları hemen ödeme cihetine gidilmelidir. Kişi, hem kul hakkından dem vuruyor, hem de imkânı olduğu halde borcunu ödemiyorsa, böylelerinin yalancı olduğu muhakkaktır.

Salâ Okuma

Devr-i risâlette ve sonraki dönemlerde “salâ” diye birşey yoktu. Bu sebeple salâ bid’attir. İmam-ı Rabbani’ye göre bid’atın hasenesi ve seyyiesi olmaz. Salâ okunurken, “Efendiler Efendisi’ne salât u selâm getirme niyet edilse yine de bid’at olur mu?” denecek olursa, bu takdirde salât u selâma zaman, mekan ve vak’a tayin etme karşımıza çıkar ki, bu da ayrı bir bid’attır. İbadetlerde zaman ve mekan tayinini, sadece sahib-i şeriat yapar.

Çocuklar Arasında Eşitlik

Baba, çocukları arasındaki muamelelerinde onlara eşit davranmalıdır. Zaten, “Allah, her hak sahibine hakkını vermiştir. Varise vasiyet yoktur. Her hak sahibine hakkını verin.” hadîsinde de ifade edildiği üzere, İslâm, çocukların mirastaki hisselerini tayin etmiştir. Buna rağmen, şu ya da bu sebeple birisine fazla verilmek istendiğinde, diğer mirasçıların razı edilmesi şarttır. Aksi takdirde, adaletsiz bir davranış, babanın ahirette sorguya çekilmesine sebep olur. Nitekim Allah Rasûlü (sav) çocuklarından birine mal hibe edip, diğerlerine etmeyen bir sahabinin uygulamasını iptal etmiştir. Şu kadar ki, çocuklardan biri anarşist ve mülhit, buna karşılık diğerleri de dindar olursa, baba bu anarşist çocuğunu mirastan bütün bütün mahrum edebilir ve mes’ul de olmaz.

İslâm’da Örtülü Ödenek

Muharebelerde elde edilen ganimetlerin 4/5’i gazilere, 1/5’i devlet başkanına veriliyordu. Bunu önce Efendimiz (sav), sonra hulefa-i raşidin aldı. Efendimiz (sav) kendine verilen hisse ile fakiri, yetimi doyuruyor, dışardan gelen heyetleri ağırlıyordu. Bu, bir nevi aidat-ı mestûre, yani günümüzdeki ifadesiyle örtülü ödenekti.. ve devlet reisinin tasarrufuna tahsis edilmiş bir imkândı.

Öşür ve Arazi Hukuku Üzerine

Öşür, topraktan çıkan ürünün vergisidir. Arazi nehir veya yağmur suyu ile sulanıyorsa, elde edilen mahsulün 1/10’u zekat olarak verilir. Ama dolap, kuyu suyu gibi şahsî emek isteyen su ile sulanıyorsa, bu takdirde ödenecek zekâtın miktarı, ürünün 1/20’sidir. İmam-ı Şafiî hazretlerinin bu husustaki farklı mütalâası vardır ki, buna göre, arazinin bir kısmı yağmur, bir kısmı dolap suyu ile sulanıyorsa, ürünün 1/15’i zekat olarak ödenir.

Öşür, bütün İslâm devletlerinde hemen hemen her zaman verilirdi. Yalnız, Osmanlılar bir ara ‘sultaniye’ veya ‘arazi-i miriyye’ diye devlete ait bir toprak statüsü oluşturdular. Dolayısıyla devlet, kendi topraklarında elde edilen üründen öşür almadı. Fakat bilâhare yapılan arazi reformları, neticesinde statü değişti ve araziler şahıslara temlik edilip, tapuları verildi, tescilleri yapıldı. Bu statü değişikliğine rağmen, bir kısım kitaplarda halâ “o devirde öşür verilmiyordu, yine verilmez. Çünkü arazi, arazi-i miriyyedir” denmektedir. Halbuki, şimdi ortada ne emir, ne ümera, ne de sultan var. Bunlar yok ki, arazi de “arazi-i sultaniyye” veya “miriyye” olsun. Türkiye’deki hal-i hazır uygulamaya göre herkesin arazisi kendi mülküdür ve dolayısıyla öşür bilittifak farzdır. Rica ederim, sizler arazinizi devlete bedava verir misiniz? İstimlak edip, değeri verilmediğinde mahkemeye müracaat etmez misiniz? Öyleyse, Türkiye’de bugünkü toprak statüsü içinde elde edilen üründen öşür vermek farzdır.

Eşyadaki İbaha

“Eşyada asıl olan ibahadır.” Yani, bir şeyin haram olduğuna dair herhangi bir delil yoksa o şey helâldir. Bazı mes’elelerde titizlik bu kaidenin dışında kalır. Bakın, Hayber’i fethi esnasında Efendimiz (sav)’e “Yahudilerin kaplarını kullanalım mı?” diye sorulduğunda, Efendimiz (sav), “Hayır; eğer başka kap bulamazsanız, yıkayın, ondan sonra kullanın” buyurmuşlardır. Demek ki, önemli bir husus da araştırma ve dikkatlice yaşamaktır. “Eşyada esas olan ibahadır” deyip, her önümüze geleni yememiz, lâubâiliğin ta kendisidir. Halbuki, hayatı dinî kaideler çerçevesinde yaşamak bir taraftan vazifemiz, öte taraftan ciddiyet işidir. İnsan işini yaparken, hele hele Allah’a karşı hesab vereceğini düşünen bir insan mutlaka ciddî olmalıdır.

Kaçak Su ve Elektrik

Devletin aslî vazifelerinin içinde yer alan, yol-su-elektrik hizmetleri, millete bedava olarak sunulmalıdır. Fakat devletin maddî açıdan buna imkânı yoksa -İslâmî kurallara göre- kâr gayesi gütmeksizin, milletten maliyetini isteyebilir. Zaten hemen hemen bütün dünyada sistem bu şekilde işlemektedir. Buna göre, amme (kamu) hukuku içinde yer alan elektrik ve suların kaçak olarak kullanılması caiz değildir. Kul hakkının terettüb ettiği bu düzenlemede, kaçak elektrik ve su kullananların, 60 milyon fertle teker teker helallaşması gerekir ki, bu da mümkün değildir. Öte yandan mü’min, yeryüzünde emniyet ve güvenin temsilcisidir. O, hadisin ifadesiyle “elinden ve dilinden emin olunan, emniyet ve güven duyulan insandır.” Öyleyse, bir mü’minin, bu türden emniyeti zedeleyici işlere girişmesi kat’iyen doğru değildir. Bir de özelleştirme ile bu kurumların bir kısmı halka satıldı ise, o zaman kul hakkının terettübü ayrı bir buud kazanır. Ve yarın Hakk’ın huzurunda hesabı verilemez bir hale gelir.

İnşâallah-Mâşâallah

“Bu iş ‘inşâallahla’, ‘mâşâallahla’ olmaz” sözü, insanı küfre sokan sözlerdendir. Gerçek ise, bu sözün tam tersidir. Herşey, ama herşey “inşâallah” ve “mâşâallah” ile yani Allah’ın dilemesi ve yapayacağımız şeylere O’nun meşietinin taalluku ile olur. Bu sebeple hayatlarını İslâmî çizgide sürdürenler, küçük, basit ve ehemmiyetsiz görünen ve belki de bir milletin imanla bağlarını koparma adına kasten onun içine sokulan böyle cümle ve deyimlere karşı alabildiğine dikkatli olmalıdırlar. Ne güzel der Bediüzzaman Hazretleri: “Hazer et (Sakın, dikkat et): Bir tutmakta, bir öpmekte.................batma.” Kaldı ki, bu konudaki ayet-i kerime te’vil ve tefsire ihtiyaç olmayacak kadar açık ve sarihtir: “Allah’ın dilemesi olmadıkça (inşâallah demedikçe) hiçbir şey için ‘bunu yarın yapacağım’ deme.”

Evlatlık

Çocuğu olmayan ailelerin yabancı kişilerin çocuklarını evlatlık olarak almaları İslâm’a göre, başlangıcı ve nihayeti itibariyle tasvib edilmese gerek. Hakkımızda hayırlı olan kader-i İlâhinin çizdiğidir. Evet bize düşen o takdire rıza göstermektir. Zira, hakkımızda neyin hayırlı olduğunu bilemeyiz. Nitekim, çocuklarından çeken nice aileler var ki, ‘keşke hiç olmasaydı’ deyip inlemektedirler. Yalnız evlatlık çocuk alanlar, ileriki yıllarda mahremiyet mes’elesinin teessüs etmemesine âzamî dikkat göstermek zorundadırlar. Bu ise, ancak kadının abla veya küçük kız kardeşinin erkek çocuğunu alması veya erkeğin, kardeşlerinin kız çocuklarını almasıyla sağlanabilir. Bir de yabancı çocuklar için süt amcası veya süt teyzesi olma durumu ayarlanabilir. Bunlar yapılabildiği durumlarda evlat edinme olabilir.

Türbeler Üzerine

İbadet kasdı taşıdığı ve halka öyle mal olduğu için, türbelere, mezarlara bez bağlamak ve mum yakmak bid’attır ve haramdır. Hele hele türbedeki zata duâsında, “benim şu günahlarımı bağışla, affet” deme küfürdür, dalâlettir ve şirktir. Bununla beraber, o yüce şahsiyetleri âdabı gereğince ziyaret etme, duâlar okuma ve şefaat ehlinden de, onların şefaatine mazhar olmayı Allah’tan dilemede hiçbir mahzur yoktur.

Hanzala ve Cünüplük

Cünüp olarak vefat etmek, her ne kadar bir nakîse ise de bazılarının zannettiği gibi “imansız ahirete gitme” değildir. Hele bu yüce bir ideal uğruna zorunluluktan kaynaklandı ise... Mesela, Hanzala b. Âmir, evlendiği gece, savaş münadilerinin “haydi savaşa” seslerini duyar duymaz, yıkanmaya dahi fırsat bulamadan orduya katılır ve o haliyle de şehid olur. Bu zatın cenazesini melekler yıkarlar. Bu sebeple de ona “gasiletü’l-melâike” denilir.

Tesbih

Tesbih kullanmak sünnet değildir. Bana göre, şehadet edecekleri için tesbihi elle yapmak daha güzeldir. Yalnız 100’lük, 1000’lik evrad okurken tesbih çekilmesi daha uygun olur.

Musikî

Herhangi bir konuda fetva verirken, mes’elenin aslına bakmak lâzımdır. Musiki’nin aslı, aynı haram değildir. Eğer haram derseniz, bütün Osmanlı tekke ve medreselerinin haram işlediklerini iddia etmiş olursunuz. Ama, Bediüzzaman’ın dediği gibi, musikinin şehevî ve beşerî arzuları kamçılayanı haramdır. Batıda musiki bir hayli ileri; hatta onlar sözsüz müzik bile icad ettiler ve bununla mesela sözsüz olarak Budin seferini anlatıyorlar. Anlayan, dinlerken ağlıyor. Anlamayan, ağlayana gülüyor. Rahmetli Alvar İmamı “Dört güzeller” davulu çalınırken oturmuş, hıçkıra hıçkıra ağlamaya durmuş “ne yapıyorsun?” diye sorduklarında, “Çihar yar-ı güzîni anlatıyor. Dört güzel Ebu Bekir, Ömer, Osman, Ali’dir (R.Ahnüm)” cevabını vermiş.

Su-i Zan Ettiklerimizin Arkasında Namaz

Soru: Su-i zan ettiğimiz kimselerin arkasında namaz kılabilir miyiz, kılamaz mıyız?

Cevap: İmamın arkasında namaz kılma, sünnet-i müekkede, Hanbeliler’e göre ise farzdır. Bir insan hakkında su-i zan etmek ise kat’iyen haramdır. Hele bir imam hakkında su-i zanda bulunmak o bütün bütün çirkindir. Çünkü:

“Ehl-i ilme karşı bir gıybet iki gıybet sayılır.” Asrın büyük düşünürü “Hüsn-ü zanna memuruz” diyor. Ama bir insan vardır ki, açıktan açığa içki içer, faiz yer, ahlâksızlık ve hovardalık yapar. Bunun böyle olduğu bilindiği takdirde, onun arkasında namaz kılmak da, onun imam olması da mekruhtur. Fitneye mahal olmaması için sahabe Velid gibi, Yezid gibi kimselerin arkasında namaz kılmıştır. Sahabenin anlayışı bu ise buna ters düşen, sahabeye ters düşer. Şayet, fıskı açık birinin arkasında namaz kılmak istemiyorsak, o camiye değil, başka camiye gideriz ve kat’iyen fitne çıkarmayız. Zira fitne bazen cinayetten daha büyük günah sayılır.

İçki İçenin Namaz Kılması

Soru: “İçki içenin 40 gün namazı kabul olmaz” diye bir hadîs var mıdır?

Cevap: İbadetin birkaç yönü vardır:

1. Kul, ibadetle cennete ehil hale gelir. Yani, bakırken altın, gümüş olur.

2. Allah’a karşı mükellefiyetlerini yerine getirir.

3. Hayrın hayır doğurması şeklinde bir “salih daire teşekkül eder ve bu salih daire insanda ibadet, itaat aşkını uyarır; sonra da böyle devam eder gider.

İçki Mes’elesine Gelince:

1. İnsan içki içtikten sonra kıldığı namazları kaza edecek diye sarih sahih bir nas olmadığı gibi, mürsel, merfû, zayıf, metruk bir rivayet de yoktur.

2. Nasıl insan jimnastik yaptığında sağlık ve sıhhat kazanır, insan da namazda yatıp kalkmakla ibadet aşkı kazanır. Ama içki içen insan daha sonra ibadet edince hiç içmeyen gibi olamaz, aynı derecede zevk ve lezzet alamaz. Dolayısıyla, “içki içmiş kişi 40 gün namaz kılamaz”, demenin şerî hiçbir hükmü yoktur ama, yukarıdaki tesiri de düşünmek gerektir.

Bu şuna benzer. Bir insan bina için temel atar, duvar örer de, bu eve tavan yapmazsa eksik kalır. Aynen öyle de, içkili veya haram lokma yiyen kimse abdest alır, namaz kılarsa, vazifesini yerine getirir ve ona terettüb eden sevabı kazanır ama, binanın çatısı bir ölçüde açık demektir. O, tamamlanınca teveccüh-ü ilâhî de gerçekleşir.

Hükümler Zâhire Göredir

Birşeyin hakiki illeti bilinmiyorsa, zahirî sebep onun yerine kaim olur. Meselâ, bir kişinin namaz kıldığı bilinmiyor ve o şahıs zünnar da bağlıyorsa, hüküm zünnarına göre verilir.

Kahkaha Üzerine

Kahkaha, bir küfür sıfatıdır. Mü’min tebessüm eder, kahkaha atmaz. Zira Kur’ân-ı Kerim’de gülmek, iki yerin dışında mü’mine izafe edilmiyor. Tabii bu aynı zamanda kahkaha atan kâfir olur demek de değildir.

Hediye Almak

Soru: Verilen hediyeyi almasak olur mu?

Cevap: Olur. Ama almak bir açıdan daha iyidir. Şöyle ki: Meselâ burada hepinize birer gömlek hediye etsem 6-7 tane gömleği olan istiğna gösterip, almayabilir. Ama, bunun altında nefsin, enaniyetin şu hissesi de olabilir: “Bak bak, diğer arkadaşlarım aldı, ben almadım.” İşte buna meydan vermemek için hediyeyi almalı. İsteyen sonra onu bir başkasına hediye edebilir.

Nass Değişmez

Mecelle’deki “Ezmanın tağayyuru ile ahkam tağayyur eder” (Zamanın değişmesiyle hükümler değişir) prensibi örf, maslahat ve ictihad kaynaklı şeylerdedir. Yoksa nassda değişme söz konusu değildir.

Bir Mukayese

Günümüzde içtihad yapma mes’elesinin geçmişe göre birtakım zorlukları vardır:

1. Eskiden toplum, her şeyiyle bir muallim durumundaydı. Alimler, bugün bizim ilâhiyat fakültelerinde ve sonrasında öğrendiklerimizi 7-8 yaşlarında iken öğreniyorlardı.

2. Toplum karşısında ulemanın bütün muhabere ve görüşmeleri, sadece Allah rızası içindi.

3. Eskiden, Allah rızası için yeni mes’elelere çözüm bulma âdetâ en mühim bir mes’ele idi ve kalbler ahirete, zihinler de içtihada yönelikti. Bugün ise içtihad, âdetâ kendini gösterme, nefsini tatmin ve zihnî egzersiz vasıtası olarak ele alınmakta ve takvâ bir yana bırakılıp, keyfe-mâ-yeşa davranılmaktadır.

4. Günümüzde dil mes’elesi de, içtihad mevzuunda önemli bir problem teşkil etmektedir. Her ilmin kendine has terminolojisi vardır. Fıkhî terminolojiye tam vakıf olmadan içtihaddan bahsedilemez. Meselâ, kefalet mevzûunu okurken, bazı tabirleri öğrenmek için lügata bakmak ihtiyacı hissediyoruz. Ama eskiler öyle değildi. Daha çocukken bu tabirleri öğreniyorlardı.

5. Bizde medreseler uzun süre kapatıldı. Dinî eğitim kesintiye uğradı. İmam-Hatip Okulları ve İlâhiyat Fakülteleri var ama, bunlar da çeşitli siyasî mülahazalarla açıldığı için, uygulanan programlarla gerçek ma’nâda bir din tahsili yapmak mümkün olmadı. Çünkü bu okullar, halkın dinî tahsil yönündeki ciddî istek ve arzusunu, rejimin kontrolü altına alma ve bu potansiyeli yönlendirme maksadıyla açılmıştı.

Eskiler, kaht-ı rical (adam kıtlığı) yaşamamışlardı. Onlarla boy ölçüşebilmemiz, bu açıdan da mümkün değil.. Veya öyle bir zeminin tekevvünü için çok daha uzun bir sürenin geçmesi gerekiyor.

Allah Karşısında

İnsanlar karşısında haram olan bir husus namaz içinde evleviyetle haramdır. Zira insan, Allah karşısında olabildiğince mahviyetkâr olmalıdır.

Azl

Hz. Cabir’in “Biz azl yapıyorduk, Efendimiz (sav) birşey demiyordu” rivayetinden Efendimiz’in de azl yaptığına dair bir hüküm çıkarmak doğru değildir. Zira Efendimiz’in azl yaptığını ifade eden sarih hiçbir beyan hüküm yoktur.

Aids ve Şehidlik

Bir insana AİDS virüsü, gayr-i meşru yollar dışında kaza ile veya kan nakli gibi endirekt yollarla bulaşır ve insan da bundan ölürse, bu takdirde ŞEHİD olur. Kaldı ki bu hal, insanlar içinde utanılacak bir husustur. Zira onun hakkında zihinlerde hep kirli bir soru kalacaktır. Gerçi şehidlik, makam olarak çok büyüktür; fakat, kimse böyle bir şekilde şehid olmayı arzu etmez. Cenab-ı Hakk bizleri dünya ve ukbada utandırmasın. (Amin)

Doğum Kontrolü

Soru: Rahme spiral koyma, erkeğin değişik usuller tatbik etmesi ve ilaçla gebeliği kontrol etme gibi yollar, azl içinde mütalâa edilebilir mi?

Cevap: Bu türden gebeliği önleyici metodlar, azl olarak telâkki edilebilir. İslâm’da esas olan, çocuk yapmadır. Fakat, zahirî sebep açısından kadında herhangi bir rahatsızlık var da, çocuklarına bakamayacaklarsa ve onun İslâmî terbiyelerini temin edip etmeyecekleri hususunda tereddütleri bulunuyorsa, o zaman azl düşünebilir. Fakat biz, yine de diyoruz ki, bugün Müslümanların çocuklarının çok olması lâzımdır.

Müezzinlik

Asr-ı Saadet döneminde müezzinliğin şahıslara göre tahsisi çok önemli bir mes’eleydi. Bakın ben Hz. Ebu Bekir veya Hz. Ömer’e ezan okutulduğuna dair hiçbir şey okumadım. Ama Efendimiz (sav), müezzinlikle ilgili en ufak mes’eleyi dahi (ellerinin hareketinden ağzının hareketine kadar) Hz. Bilal’e talim buyurmuştu.

Müezzinlere düşen, sadece kamet ve ezandır. Bugünkü müezzinlik şeklini biz icad etmişiz. Bana göre, komutla tesbih, biraz şahsın ferdî huzur ve teveccühünü bozuyor. Belki topluca “Sübhânallah, elhamdülillah” demekle bazı kasvetli kalpleri delmeyi düşünmüş olabilirler. Ama bunlar, adet haline gelince bid’at sayılmışlardır. Ne var ki, teferruat sayılan bu kabil şeylerle meşgul olunmamalıdır.

Günahları Hafife Alma

Büyük olsun küçük olsun, işlenen bir günahın ağırlığı vicdanda hissedilmiyorsa, bu bir kebire (büyük günah) olabilir. Günahlardan dolayı vicdan azabı duyuluyorsa, en büyük günahlar bile seğairden (küçük günahlardan) sayılır.

Müçtehidlerin Hükümleri Arasında Tercih

Soru: Müçtehidlerin bir mes’eledeki farklı hükümleri arasında tercih yapabilir miyiz?

Cevap: Hangisinin hükmü aklî ve naklî deliller açısında daha güçlü ise, onu tercih edebiliriz. Ama, tercih edenin de ehl-i tercih olması gerekir. Fakat bu kapıyı şimdilik açmamak en uygun olanıdır. Kanaatimce bunu bir heyete bırakmak daha sıhhatli olacaktır. Gerçi günümüzde böyle bir heyet teşekkül etmediği için birtakım hususlarda görüş beyan ediliyor ama, bence bu ciddi bir mes’eledir ve kesinlikle lâubaliliğe tahammülü yoktur.

Kadavralar ile Tıp Eğitimi

Soru: Tıp eğitiminde kadavralar üzerinde çalışmak caiz midir?

Cevap: Herşeyden evvel, insanın canlısı kadar ölüsünün de muhterem olduğu bilinmeli ve mes’ele bu zaviyeden değerlendirilmelidir.. değerlendirilmeli ve mes’elenin ciddiyeti kat’iyen gözardı edilmemelidir.

Ayrıca, günümüzde ilim ve teknolojinin ulaşmış olduğu seviye itibariyle, insan bedeninin çok güzel plastik taklitleri yapılabilmektedir. Bunlarla eğitim çalışmaları sürdürülebilecekse, evvelâ bu yol denenmelidir. Eğer her şeye rağmen kadavra üzerinde çalışma zarureti varsa, ancak o zaman bu yöne gidilmelidir. Tabii her şeyden evvel ve sonra yine de, insanın muhteremliği esasının zedelenmemesine aşırı özen gösterilmelidir. Meselâ, cesedler üzerinde tahribat yapılmaması ve yaparken de beş-on kişinin aynı kadavra üzerinde çalışmasının temini gibi hususlara dikkat edilmelidir.

Bu mevzûda kadavranın şahsiyeti hiç önemli değildir. Yani anarşist, katil vs. gibi şahısların cesedleri üzerinde istenildiği gibi tasarruf yapılabilir denemez. Zira onlar da insandır. Efendimiz (sav) bir Yahudi’nin cenazesine ayağa kalkınca etrafındakiler, “O, bir Yahudi’dir, Ya Rasûlallah!” demişlerdi. Buna karşılık Efendimiz, “O da bir insandır” karşılığını vermişti.

Evet, herşeye rağmen insan, muhterem bir varlıktır, canlısı kadar ölüsününe de değer verilmelidir.

Otopsi

Soru: Otopsi yapmak caiz midir?

Cevap: Katili ortaya çıkarma, ölünün cesedi üzerinde tasarruf yapmadan daha önemlidir. Esasında, ölünün cesedi üzerinde tasarrufta bulunmak mezmumdur. Ama, diğer tarafta pek çok insanın, hak ve hukukunun temini bahis mevzuu olacağından dolayı otopsiye caizdir denebilir.

Gayr-i Müekked Sünnetler Hakkında

Soru: Bazıları sünnet-i gayr-i müekkedelerin terkinde birşey gerekmez diyorlar. Ne buyurursunuz?

Cevap:

1. Efendimiz (sav), başladığı bir ibadeti hayat-ı seniyyeleri boyunca hiç terk etmemiştir. Bir cemaat gelmiş, öğleden ikindiye kadar onu meşgul etmiş, o, öğle sonrası kılınan iki rekat namazı ikindiden sonra kaza etmiştir. Halbuki bütün mezheplerin icmaı ile sünnet kaza edilmez. Demek ki, onda çok ciddi bir disiplin ruhu vardı ve başladığı bir ibadeti sonuna kadar götürmek istiyordu. O kadar ki, teheccüd kılamadığı zamanlar, onu da kaza ediyordu. Ta ki, hayatında ibadet adına bir boşluk oluşmasın.

2. İkindi ve yatsının ilk sünnetlerine fazilet nev’inden çok teşvik vardır. İkindiden önce 2 veya 4 rek’at sünnet kılınır; Hanefiler 4, diğer mezhepler 2 rekat kılarlar. Fakat, birisi ikindinin sünnetini hiç kılmıyorsa, gıyabında niye kılmıyor deseniz gıybet etmiş olursunuz. Zira, bunlar farz değildir.

Yatsı namazına gelince:

1. Yatsı namazından önce bugünkü anladığımız ma’nâda bir sünnet yoktur.

2. Akşam namazından sonra 6 rekatlık bir nafile namaz vardır. Bunun ikisi sünnet, dördü evvabin olabilir.

3. Akşam ile yatsı namazları arasında kılınacak yirmi rekat namazın sevabıyla alâkalı hadis var. Aslında bu, akşam ve yatsı namazlarının toplamıdır.

4. Şafiî mezhebinde “Her ezanla kamet arasında namaz vardır” hadisine dayanarak akşam namazının farzından evvel kılınan iki rekatlık bir namaz vardır.

Netice: Yatsıdan önce umûmî ma’nâda bir namaz vardır. Fakat yatsının dört veya iki rekatlık ilk sünneti vardır derseniz kitabî konuşmamış olursunuz.

Büyü ve Sihir

Büyü ve sihrin büyük günahlardan olduğunda şüphe yoktur. Zinanın ise, kebairden sayıldığı ve bazı yerler itibariyle büyük günahlardan olduğu ifade edilmektedir. İnsanlar zina edeni iflah etmezler fakat, sihirbazlara, büyücülere teveccüh edebilirler. Bugün, sihir ve sihirbazlık oldukça revaçta. Halbuki bunların hepsi yalancı. Yaptıkları da yalan. Bu arada kendilerinden birtakım harikulâde hallerin zuhuru, onların salâhına delâlet etmez. Zira, Müseylime’de de bazı harikulâde haller vardı ama, sahtekâr ve yalancının biriydi. Devrimizde bu hususlar -belli bir hizmete dilbeste olmuş insanlar da dahil- çok bilinmediğinden, bazıları gidip bir kezzaba abone olabiliyor. Allah korusun, onların söylediklerini tasdikle insan küfre girebilir. Bu hususlara çok dikkat etmek gerek.!

Kadınlar Hacca Gitmeli mi?

Kadınlar “hacca gitmesin” denilemez ama, gideceklerse:

1. Mahremleri ile gitmeli;

2. Erkeklerden uzak bulunmalı;

3. Tavafı, metafın en dışından yapmalı;

4. Farz tavafın dışında, erkeklerin içine girip tavaf yapmayı düşünmemelidirler.

Sû-i Zannın En Kötüsü

Peygamberler hakkında sû-i zanda bulunmak, ulemânın çoğuna göre küfürdür. Evliyâya ve meşâyiha sû-i zanda bulunmak ise, insanın helaketine sebebiyet veren yanlışlıklardan olsa gerek...

“Este’îzü Billâh” Deme

Konuşma esnâsında herhangi bir âyet okumaya geçerken “este’îzü billâh” demek, bid’attır. Efendimiz (sav), Sahâbe-i Kirâm ve Tabiîn-i İzâm arasında böyle bir uygulamaya dâir hiçbir delil yoktur. Doğrusu “Euzubillah...” demektir.

Besmelesiz Et

Hanefî Mezhebi, “Üzerine Allah’ın ismi anılmayan (yani besmele çekilmeyen) şeyleri yemeyin” ayetine ve birtakım hadis-i şeriflere dayanarak, besmelesiz kesilen hayvanların etlerinin yenilemeyeceğine hükmetmiştir. Buna karşılık Şafiîler, Buharî’de geçen bir hadîsi farklı yorumlayarak, besmele kasden terkedilmediği takdirde, hayvan besmelesiz de kesilmiş olsa, yerken besmele çekmenin yeterli olduğu görüşündedirler.

Buharî’deki hadis şöyledir: “Efendimiz (sav)’in Mekke’de bulundukları bir sırada, etraf kabilelerden müslüman olan bir topluluk, kendilerine hediye et gönderir. Besmeleli mi, değil mi belli olmayan bu etin yenilip yenilemeyeceği kendilerine sorulduğunda, Efendimiz (sav), “Besmele çekin ve yiyin” buyururlar. İmam Şafiî Hazretleri bu hadisi mutlak olarak ele alıp, hayvan besmelesiz kesilmiş de olsa, yerken besmele çekmenin kâfî olduğu neticesini istinbat eder. İmâm-ı Âzam Efendimiz ise, “eti gönderen kabile müslümandı ve ilgili Kur’ân ayetinden haberdardı. Dolayısıyla, besmele çekip çekmedikleri sadece bir şüphe mes’elesiydi şeklinde yaklaşırlar. Allah Rasûlü (sav), hayvanı keserken besmele çekmişlerdir hüsn-ü zannıyla etin yenmesini buyurdular. Zaten, yemeğe başlarken besmele çekilir” diyerek, bunun besmelesiz etin yenilebileceğine bir delil teşkil etmediği hükmünü vermişlerdir.

Müslümana gereken ve yaraşan, dinin en küçük bir mes’elesinde dahi hassasiyet göstermektir. O, bir taraftan ferdî hayatında besmelesiz etleri yemezken, içtimâî hayat adına da ağırlığını koyar ve etlerin “Besmele” ile kesilmesi için gereken herşeyi yapar.

Devir ve Hükmü

Vefat eden bir müslümanın varisleri veya daha uzaktan yakınları, onun kılamadığı namazları, tutamadığı oruçları ve yerine getiremediği yeminlerinin keffareti adına, “Allah’ın rahmeti engindir” mülâhazasıyla, fakirlere para dağıtırlar. Aslında ne âyet, ne hadis, ne icmâ, ne de kıyas-ı fukahâ ile sâbit olmayan bu husus, hayatı boyunca Allah’a kul olmaya çalışmış, namazı niyazı, oruç ve haccıyla ömrünü geçirmiş bir insanın, ölüm hastalığında birkaç gün kılamadığı namazlarından dolayı, her namaz için bir fitre miktarı tayin edilerek ortaya çıkmış bir mes’eledir. Yukarıda da işaret ettiğimiz üzere, “Allah’ın rahmeti, merhameti engindir; umulur ki affeder” düşüncesiyle fukaha bu uygulamaya ses çıkarmamıştır. Hattâ, kazâya kalmış namaz veya oruçların tamamı için verilecek miktar bulunamadığında, eldeki para bir fakire verilir, o da artık kendi mülkü olan parayı ölünün yakınlarından birine hibe eder.. ve bu muâmele, namaz, oruç, yemin sayısınca devam ederek, her seferinde bir keffaret verildiği kabul edilir. Bu sebeple de buna ‘devir’ adı verilmiştir.

Ne var ki, her iyi şeyi sû-i isti’mâl edenler çıktığı gibi, bu adeti de zamanla şu iki noktadan kötüye kullananlar çıkmış; dolayısıyle de iş, asıl mecrâsından sapmıştır.

1. Hayatı boyunca alınları secdeye varmamış insanlar için de, ya vasiyet yoluyla, ya da vereseleri tarafından aynı usûl uygulanır hale gelmiştir.

2. Sözde din adamları, maddî menfaat mülâhazasıyla bu şaz uygulamayı yaygınlaştırmış ve ihtiyaçları olsun olmasın, devir paralarını kendileri almaya başlamışlardır.

Başlangıç itibariyle iyi niyetle ortaya atılan ve bu yüzden fukahânın ses çıkarmadığı bu uygulama, bugün sû-i istimâller neticesinde yozlaştırılmış, gayr-ı aklî ve gayr-ı mantıkî bir konuma gelmiş bulunmaktadır. Bu açıdan denebilir ki, illâ da devir yapılacaksa aslî hüviyetine göre yapılmalı, aksi takdirde vazgeçilmelidir. Bundan daha önemlisi de, tam bir şuur ve dikkatle hayatımızı kulluk atmosferinde geçirebilmektir.