Perspektif

Söz Amel Bütünlüğü

Bazı ilim adamları, Batılı anlayışa uyarak “İlim, ilim içindir” felsefesini düstur edinmiş görünüyorlar. Halbuki, dinî olsun, pozitif olsun, ilim dine, hayata hizmet içindir.

Müsteşrikler, İslâm’ı çoğu müslümandan iyi bilir, fakat hiç de müslüman olmazlar. Bu, öğrendiklerini hayata tatbik etmeyen müslüman bir ilim adamının, müsteşriklerden ne farkı olduğunu akla getirir. Evet, ilim bizzat hedef değildir, yani ilim için ilim yapılmaz. İlim bize Rabbimizi tanıtıyor, bizi O’na yaklaştırıyorsa, o zaman önemli bir matlub ve maksud olabilir. Efendimiz (sav)’in, ümmeti hakkında en çok korktuğu şey, alimin nifakı ve münafıkın demagojisidir. Müslüman diyalektik yapmaz; o hareket ve davranışlarıyla bir kitap olmaya çalışır Allah Rasûlü (sav) ve O’nun raşid halifeleri, hiçbir zaman süslü sözler söyleme yolunda gitmemiş, bilakis davranışlarıyla etraflarına örnek olmaya çalışmışlardır.

Söz-amel bütünlüğünün bir diğer buudu da, mürşidin, insanların teveccühünü hiç nazara almaksızın, mebde-münteha (başlangıç-son) birliğini sağlayabilmesidir. Esasen, halkın bu konudaki kriterleri ve değerlendirme ölçüleri öteden beri oldukça sağlam olduğu imajını uyarmıştır. Onlar, kime teveccüh edeceklerini, kimin hangi düşüncenin arkasında gideceğini çok iyi bilirler. Ne var ki, o teveccühe mahzar olanların bunu istismar etmemeleri gerekir. Mebde-münteha birliğinden kastımız da budur. Efendimiz (sav) başlangıçtaki kudsî ve mütevazî tavrını hayatı boyunca hiç değiştirmemiştir. Efendimiz böyleydi de, ashabı farklı mıydı? Asla! Ömer, Sasani imparatorluğunu yerle bir ettiğinde, hâlâ nefsî murakabe ve muhasebe adına mezarlıkta yatıyor, yamalı elbiseler giyiyordu. Ebû Ubeyde, onbinleri aşan dev bir ordunun kumandanıydı ama, askerleri ile beraber hep aynı çadırda geceliyordu. Evet, kudsî bir davaya gönül vermiş olanlar, bu dava sebebiyle mazhar oldukları teveccühü istismar etmemeli; davadan istifadeyle bahçelerine bir ağaç dikmeyi bile ihanet saymalıdırlar. Tıpkı Allah Rasulü ve O’nun şanlı ashabı gibi, mebde-münteha bütünlüğü içinde, dünyaya geldikleri gibi gitmelidirler. Mürşid bu düşünce ve amel ufkunu -Allah’ın inayetiyle- yakalayabilirse, Allah (cc) da, onun birini bin eder, gönlünü ilham kaynağı yapar. Bir avuç kor olan mahiyetini, okyanusları söndürecek derecede genişletir. İşte kendinden evvel de yüzlercesi gibi Bediüzzaman! Altı aylık tahsil hayatına deryaları sığdıran insan.

Kısaca mürşid, söz-amel bütünlüğüne sahip, halkın teveccühünü istismar etmeyen ve dünya karşısında tavrını değiştirmeyen kâmil bir insandır.

Fetret Devri İnsanı ve Biz

Fetret Devri insanları içinde, Kâinatın Yaratıcısı’na inanan pek çok kişi vardı. Varaka b. Nevfel ve Hz. Ömer’in amcası Zeyd bunlardan sadece ikisiydi. Meselâ Zeyd, “Bir tek Rab mi, yoksa bir sürü rabler mi hayırlıdır?” diyerek etrafındakileri düşünmeğe sevkediyordu. Fakat ne yazık ki, bu zat, gül devrini idrâk edemeden dünyadan göçüp gitti. Vefat ederken de etrafındakilere, “Ben hak bir dinin kokusunu hissediyorum. O geldiğinde, ilk inanan sizler olun” tavsiyesinde bulundu. İhtimal Hz. Ömer, ancak Tâhâ sûresini dinlerken amcasının bu sözlerini hatırlamış ve Kur’ân’ın o mânevî iklimi içinde eriyip gitmişti.

Bu asırda biz, gül devrini idrak etmiş, ellerinde Kur’ân, gönüllerinde Hz. Muhammed (sav) bulunan kişiler olarak, en azından fetret devri insanları seviyesinde, Allah’ı duyamaz ve bilemez isek, vay halimize! Evet hiç olmazsa, Fetret Devri insanlarının altına düşmemek için, Kur’ân’ı iyi incelemeli, ma’nâ ve muhtevasını kavramalı, sonra da gereğince amel etmeliyiz, yani onu hayatımıza hayat yapmalıyız.

Bize Düşen

20. yy’da dünya milletleri içinde maddî yönden en geri olanlar, Âlem-i İslâm’ı oluşturan milletlerdir. Maddî, yönden Batı’yı yakalama, hattâ geçmenin yolu, ilim tahsil etme, sonra da onu hayata geçirmedir. Bu noktada hilm ve sabır, vazgeçilmez iki kalkanımızdır. Rahat ve rehavet içinde yaşayan, İslâmî çile ve dava şuurunun eşiğine bile uğramayan müslümanlar, ahirette, “keşke başımızda değirmen taşları döndürülseydi” diyeceklerdir. Allah Rasulü (sav) “Dünyada afiyet içinde olanlar, ahirette, dünyada iken etlerinin makaslarla doğranmış olmasını arzu edeceklerdir” buyurur.

Namaz

“Allah, senin secdede nasıl kıvrım kıvrım kıvrandığını biliyor” ayeti, bize Efendimiz’in ibadetini tasvir etmenin dışında, nasıl ibadet etmemiz gerektiğini de anlatmaktadır. Madem ki, -hadisin ifadesiyle- o nasıl namaz kılıyorsa öyle namaz kılmakla mükellefiz. O halde bu mükellefiyeti sadece namazın şekline ircâ etmemiz kat’iyen doğru değildir. Namazdaki ruh ve ma’nâyı kavrama ve o konsantrasyon içinde Allah’a kulluğumuzu arzetme hep bu çerçeve içinde mütalâa edilmelidir. Elbette ki bir Nebî’nin kıldığı namazı şekil ve ma’nâ itibariyle yakalamamız, O’nun duyduklarını duymamız mümkün değildir. Fakat bu, o yolda olmaya da mani değildir. Herkes ibadetinde, Allah ile olan irtibatı ve O’na gönlünde ayırdığı yer ölçüsünde mükemmeli yakalayabilir ve yakalamalıdır da.

Tebliğde İki Husus

Tebliğ vazifesini eda ederken, muhatabımızın belli bir düşünceye kilitli olup olmadığına dikkat etmeliyiz. Tâ ki, şartlanmış insanlarla konuşarak, boşuna vakit harcamayalım. Allah Rasulü (sav)’nün önüne, nice Hıristiyan, Yahudi ve müşrikler geliyor, dinliyor, ama hiç istifade edemiyorlardı.

İkinci olarak, mübelliğ ve mürşid, yaptığı işin içinde nefsinin olmamasına dikkat etmelidir. Tebliğde bulunan insan, ihlas ve samimiyeti yakalayamazsa, Allah kat’iyen onun konuşmasıyla vicdanlarda te’sir meydana getirmez. Bize düşen, Allah emrettiği için o vazifeyi yapmaktır. Karşı tarafın kabul edip etmemesi Allah’a ait bir iştir. Herkes, kendine düşeni en mükemmel şekilde yerine getirmeli ve ötesine karışmamalıdır. Kimse Allah ile pazarlık etme küstahlığı içine de girmemelidir.

Hayat ve Ölüm

Bediüzzaman Hazretleri, “tûl-i emelin menşei tevehhüm-ü ebediyettir” diyor. Ne müthiş tesbît! Halbuki basiretle bakan görür ki, hayat ile ölüm arasında çok ince bir perde var. Bu perdenin her an aralanması mümkün. Durum böyle iken, bitmek tükenmek bilmeyen arzuların peşinden koşmak niye? Allah’a hamd ederim. Belki günde defalarca ölümümü kolluyor ve gözlüyorum, ama bir türlü gelmiyor.. gelmiyor ve tabii O’nun emir ve rızasının dışında istek, talep ve müdahele hakkımız da yok!

Adam Kaçırma

İslâmî anlayış yozlaşınca, İslâm adına ortaya atılan düşünce ve fiilerin de yoz olmasından daha tabiî ne olabilir ki.. Bakın, falan yerdeki esirleri kurtarmak için, uçak kaçırarak yolcuları rehin alıyorlar. Ve üstelik bunu İslâm adına yapıyorlar. Halbuki, İslâmî nasslara göre böyle bir iş için hiçbir şey alet edilemez, vesile olarak kullanılamaz. Evet, âlem-i İslâm çapında kendimizi yeniden gözden geçirmemiz şarttır. Hala o ter ü taze esaslarıyla önümüzde bulunan İslâm’ı, kendi orijini ile muhafaza etme ve yaşama, en birinci gayemiz olmalıdır.

Öfke

Celâlî tecelliler, herkeste az veya çok muhakkak bulunur. Mühim olan, bunu terbiye-i Muhammedî ile terbiye edebilmektir. Bunun ölçüsü de şudur: Celâlî tecellilerin başı sayılan öfke, eğer Muhammedî terbiyeden geçerse, bu takdirde küfre karşı kat’î bir tavır, mü’minlere karşı ise hilm ü silm şeklinde kendini gösterir.

Lider ve Sorumluluk

Tarih boyunca, herhangi bir cemaatin şahs-ı manevîsini temsil eden liderler, kılı kırk yararcasına yaşamışlardır. Yüz tecrübeyle sabittir ki, hangi seviyede olursa olsun başta bulunan kişinin bir saatlik gafleti, ekseriya cemaatin bir yanında herhangi bir arızaya sebebiyet verir ki bu da onun tokatlanması demektir. Hz. Ömer’in “Benim günahlarım yüzünden ümmet-i Muhammed’i helâk etme” duasını bu düşünce içinde değerlendirebiliriz.

Kulluk

Bana en zor gelen şey kulluktur. İnanın, Allah’a kulluğunun yanında, motor yapmak, bilgisayar icad etmek, hattâ gökyüzüne uydu göndermek çok daha basittir. Bu tesbit size tuhaf gelebilir. Ama vicdanî tecrübelerime dayanarak kat’i olarak ifade ediyorum ki, kulluk çok ama çok zordur. Kalbinizi tamamıyla Allah’a verdiğiniz anda bile, bir sürü zikzak ve bir bulanık düşüncenin kalbinizi kemirdiğini görürsünüz. “Aman Allah’ım! Sana, sadece Sana sığınırım. Bizi kendine kul, Rasûlüne ümmet olanlardan eyle.”

Selim Kalp

Selim kalbi öteden beri hep düdüklü tencere misali ile değerlendiririm. Yani, nasıl düdüklü tencere patlayıncaya kadar dışarıya hiçbir şey sızdırmaz, aynen öyle de selim kalp de budur veya öyle olmalıdır. Zaten rahmetle içli-dışlı olma, herkes hakkında iyi düşünme, insanı ister istemez bu kalıba koyar. Yeter ki, biz o yolda olalım.

Evet, insan başkalarının kusuruna hiç bakmamalıdır. Çok defa ifade ettiğimiz gibi, kendi nefsi adına savcı, başkaları adına bir avukat gibi davranmalıdır. Ahlâk-ı İlahî’ye bakın ki, esmâsının tecellilerini üzerlerinde taşımaktan başka meziyetleri olmayan kâfirlere, herşeylerine rağmen yaşamak hakkı veriyor. Yine ahirette adaletinin tecellî şekline bakın ki, sevapları ağır basan insanı günahlarına rağmen affediyor. İşte, “İlahî ahlâk ile ahlâklanın” felsefesinden hareketle, etrafımızdakilerin hep böyle iyi yanlarını görmeli, kötü yanlarını -eğer varsa- görmemeye kararlı olmalıyız ki, ancak bu sayede selim kalbi kazanabiliriz. Unutmayalım, kalbin selim olması hiç de hafife alınacak bir mes’ele değildir. Kur’ân şu veciz ayetiyle bunu ne de güzel ifade eder: “O gün, ne mal fayda verir, ne de evlad. Ancak Allah’a kalb-i selim ile gelenler (müstesna).”

Diğergâmlık

Bu milletin yeniden dirilmesi, tarihin geçmiş sahifelerinde kalan o şanlı maziyi yeniden yaşaması, yaşatma zevkiyle yaşamaktan vazgeçen alperenlerle olacaktır. Fedakârlık, hasbîlik ve diğergâmlık duyguları ile gönlü dopdolu olan ferdler ve böyle ferdlerden müteşekkil bir cemm-i gafir (çoğunluk) olmadığı müddetçe, diriliş beklemek bir ham hayâlden öteye geçmez. Bakın, Allah Rasûlü (sav) geride bıraktığı ailelerine dünya mâmeleki (mal ve mülkü) adına ne bıraktı? Hz. Ebu Bekir’in taksim edilecek mirası var mıydı? ... Ve Hz. Ömer, hançerlendiği zaman “Bakın bakalım, malım borcumu ödeyecek mi? Ödemezse Adiyy oğullarından, onlarda da yoksa Kureyş’ten borç alıp ödeyin” diyordu..

Evet bir milleti ihya, ancak bu duygu ve düşüncedeki fertlerle olur. Öyleyse şahsınız ve aileniz adına yarınları çok düşünmeseniz de olur. Burs ile idare etmeye çalışın. Kitaplarınızı şimdiden vakfedin. Dünya sizi boşamadan evvel siz onu talak-ı selase, yani üç talakla boşayın. Ve dünyaya geldiğiniz gibi çırıl çıplak gitmek ümniyeniz olsun. Daha doğrusu kesben değil ama dünyayı kalben terkedin!

Ruh-Cesed Münasebeti

İnsanın cesed ve ruhu arasındaki münasebet, zarf-mazruf münasebeti gibidir. Onun için bu ikisini ayırt etmek mümkün değildir. Meselâ, kalbi ele alalım: Ehlullah kelime-i tevhidi çok zikrederek, bizim vicdan mekanizması içinde ele aldığımız kalbi beslemişler. Ama onun beslenmesi, cesetteki kalbin düzenli çalışmasına bağlıdır. Bir başka misâl olarak, meselâ cesedimizle namaz kılıyor fakat namazın her bir rüknüne ruhumuzu da katmaya çalışıyoruz. Böyle kılınan bir namazda, esasında tatmine eren, haz ve zevk duyan ruhtur. Aynı zamanda namaz, kendine mahsus hareketleriyle, yani rükûsu, secdesi, kıyamı ve kuûdu ile cesedi besliyor, ona sıhhat kazandırıyor. Aynı münasebetin âhirette de devam edeceğini hadîslerden öğreniyoruz. Dünyada namaz kılanların abdest ve secde azaları parlayacak. Allah Rasûlü de o mahşerî kalabalıkta ümmetini bu izlerden tanıyacaktır.

Kıyametin Kopması

Kıyametin nerede, ne zaman ve nasıl kopacağına dair ne ayetlerde ne de hadîslerde bir sarahat yoktur. Kıyametin kopması demek, şu kurulu düzenin bozulması demektir. Bunun için samanyolunda bir yıldızın mihverini kaybedivermesi yeter de artar bile.

Aslında teferruata ait bu husus bizi çok ilgilendirmemeli. Bizi asıl alâkadar eden ondan sonra yerimizin neresi olacağıdır. Cennet mi, cehennem mi? Gelin, böyle şeylerle uğraşıp vakit kaybedeceğimize, inandığımız o ölüm ötesi hayat için sermaye birikimine gidelim. Salih ameller çerçevesi içinde hayatımızı bir kanaviçe gibi örelim.

Himmet Ufku

Mevcut ile iktifa etmemek gururlanmak değil, fâtih ruhlu hareket etmek demektir.

Evet biz, yeryüzünü bütünüyle fethetsek de durmamalı ve gökyüzünü feth için yollar aramalıyız. Zaten, Müslüman için bir başka türlü düşünmek de olamaz.

Hayırdan hayır doğar, bu bir salih dairedir. Tersi fasid dairedir. Bu açıdan biz, nâmütenâhînin arkasındayız ve inşaallah her zaman da arkasında olacağız.

Farzlar Ötesi Farz Bir Vazife

Ferdî mesuliyetin yanı sıra, bir de iyi misal teşkil etme mes’elesi var. Bugün çok ihtiyaç duyulan da işte bu ikincisidir. Bilgi önemli olmasına önemlidir ama, davranış çok daha önemlidir. İlim, davranış güzelliğine inzimam edince, ayrı bir buud kazanır. Karşı tarafta ise, dinin belli mes’elelerine sahip çıkılsa da, dinin rûhu feda edilmekte ve şuurlu dindar istenmemektedir. Bir kısım kimselerin görmek istediği de, folklor müslümanlığıdır. Bugün din adına boyunduruk yere konmuş durumdadır. Öyleyse boyunduruğu yerden kaldırmak farz-ı ayndır; hattâ Mehmed Feyzi Efendi’nin ifadesiyle ‘farzu’l-efrâz’ yani farzlar ötesi farzdır. Öylesine bir farz ki, bunun yalnızca camide ifası mümkün de değildir, kafi de değildir. Çünkü, bugün her şey, değişik iş bölümleriyle şube şubedir. Her meslek erbabı bu ‘farzu’l-efrâz’ vazifeyi kendi ünitesi içinde eda etmelidir. Evet, herkes mevcûdiyetini muhafaza ile birlikte, zülf-ü ağyara dokunmadan hizmet yapmakla mükelleftir.

Biz de, kendine has ölçüleri içinde tebliğ yapmakla mükellefiz. Yalnız neyi nerede ve nasıl anlatacağımızı çok iyi bilmeliyiz. Kabul ettirmeye gelince, o Allah’a aittir. “Allah kimi dilerse, onu hidayet eder!”

Dinleme mevkiinde olan herkese İslâm’ı anlatmak farzdır. Herhangi bir saplantısı olanlara gelince, onlara birşey anlatılmamalıdır. Mütehayyir ve ortada olan çok insan var. Saplantısı olanlar, ancak daha büyük ‘vakum’la işin içine gireceklerdir. Bunlarla münasebetlerimiz şimdilik selâmlaşma ve hoş geçinme şeklinde olmalıdır. Zamanı gelince onlar da hakikata uyanacaklardır.

Biz daima anlatacağız. Bu, sadece bir neslin halledeceği mes’ele de değildir. Bugün, asırların tahribatı tamir edilmeye çalışılıyor. Fakat öyle bir atmosfer meydana getirilmiş ki, ne bu atmosferin durulması mümkün, ne ondan uzaklaşmak mümkün. Herşeye rağmen işte bu zor şartlar altında bile vazifemizi yapmaya çalışmalıyız.

Tekniği Hizmette Kullanma

İslâm dünyası olarak, hizmette kullanılması şart olan TV, video, radyo ve gazete gibi modern vasıtaları, bunlar batıda ortaya çıktıkları için kullanmakta önce bir tereddüt yaşandı. Fakat, şimdi bu sahada aldığımız mesafe, elhamdülillah küçümsenmeyecek kadardır.

Hakk’ın Hatırı

Hizmet için Müslüman herşeye katlanmak zorundadır. Hasımlar, babanızı da öldürseler, haysiyetinize de saldırsalar, yine katlanacaksınız. Bu zillet olmasına katlanılamaz bir zillettir ama, Hakk’ın hatırı daha âlidir.

Kur’ân Okumak ve Zikir

Derslerin arkasından ‘fatiha’ demek mesnûn değildir ama, ara-sıra denmesinde de mahzur olmasa gerek. Ders yapmak ibadet değildir. İbadetleri ibadet platformunda ele almak şarttır. Meselâ, öğle ile yatsının son sünnetlerini 4 rek’at kılabilirsiniz, zira bu konuda rivayetler vardır. Fakat, 1000 tesbih çekmektense, Kur’ân-ı Kerim okumak daha iyidir. Çünkü Kur’ân Rabbimizin kelâmıdır. Bunun da delili var. Kıyâmı, kırâatı uzun 2 rek’at namaz, 20 rek’at kısa namaza râcihdir. Bununla birlikte herkesin bir evrâdı olmalı. Cevşen’i her gün okumalı, fakat herkesin Kur’ân-ı Kerim’den de mutlaka bir hizbi bulunmalı. Salât u selâmla konsantre olmalı ve okumalı. Günde 10-50-100 ihlâs okumaya dair rivayeter de vardır. Bunlar da ihmal edilmemeli.

İlâhî Ahlâk ve Bir Ölçü

Çalışmalarımızda ahlâk-ı İlâhî ile hareket etmeliyiz. Ayağımızda bir kemik varken, bir daha koymuş, neden? Bir böbrek yeterken bir daha koymuş! İşe buna istinaden, işimizi bütün sahalara intikal ettirmeli ve daima alternatifli olmalıyız. Zira, yarın hangi engellerle karşılaşacağımızı bilemiyoruz. Fırsatları değerlendirerek, İlâhiyattan bakkal dükkanlarına varıncaya kadar ehl-i sünnet düşüncesini yerleştirmek gayemiz olmalıdır.

Meleklere Göre Şekillenmek

Biz şeytan için bir tahtız. Duygularımız içinde bazılarını şeytan bir taht olarak seçmiştir. Ama bu duyguların, melekî olanı da var, şeyâtınî olanı da. Hangisi galebe ederse, ruh ona göre şekillenir. Bir rivayette, “insanı koruyan 360 melek vardır” deniliyor. Onlarla münasebetimiz sıkı olmalı ki, ruhumuz meleklere göre şekillensin.

Fırsatları Değerlendirmeli

İnsan 35 yaşına kadar ne yapacaksa yapmalı, sonra istese de yapamayabilir. Ben, bir zaman gündüz 8 saat derse gidiyor en azından 2 saat buna hazırlanıyor, akşam da bazen 2-3 yerde sohbete katılıyordum. Malatya’da konferansı 2 saat uyku ile vermiş, oradan da Konya’ya geçmiştim. Ama şimdi aynı ölçüde yapabilir miyim, bilemiyorum. Evet, fırsatları zamanında çok iyi değerlendirmeli.

Hased ve Gıbta Vartası

Hased de, gıpta da doğru değildir, şöyle ki:

1- Hasedi izhar etmek ve hased edilen şahsın tenzilini istemek doğru değildir.

2- Hasedi izhar etmemek, yani içinde saklamak ise kalbin feyizlere ayna olmasına manidir. O zaman, insan sadece kitapların satırları arasında kalır ve hiç inkişaf edemez.

Büyüklük

Halkın teveccühüne karşı bazı şahıslar yanılabilir ve o makama lâyık olabilmek için riyaya, tasannuya düşebilirler.

Selman ve Amr b. Âs, Medain’de valilik yaptılar. Halkla o kadar bütünleşmişlerdi ki, bir defasında bir yabancı, hamal zannederek Hz. Selman’a yükünü taşıttırmıştı. Yolda görenler Hz. Selman’a “Emir Emir” diye ta’zimde bulununca, yabancı anladı ki, hamal zannettiği emirmiş; bu sefer de yaptığına pişman oldu.

Birinin boyu uzunsa, görünmemek için iki büklüm olacak. Mes’eleye bu zaviyeden bakmak lazım.

Dikkat İsteyen Hususlar

Son günlerde yüzlerce arkadaş şehadet için bu fakirden dua istedi. Ben bununla şunu düşündüm. Eğer Allah (cc) vermeyecek olsaydı, istemeyi vermezdi. Demek ki, Allah (cc) bunu verecek ki, bize o noktayı gösteriyor, o günlere hazırlıyor. Ama, bence yol mülahazası ve yol istikameti daha önemlidir. Bunun için de şu hususlara dikkat etmek gerekmektedir:

1. Sahabeyi tezekkür: Efendimiz (sav), “Benim ashabım gökteki yıldızlar gibidir. Hangisine uysanız, hidayeti bulursunuz” buyuruyorlar.

Yani, nasıl güneş sistemindeki yıldızlar, güneşin peykidir, daima güneşe bağlıdırlar ve ondan ışık alırlar; dolayısıyla da onları bulanlar güneşi bulmuş olurlar; öyle de yıldızlar mesâbesindeki Ashab’dan birini bulanlar da o güneşler güneşini, yani Efendimiz'i (sav) bulmuş olurlar. İşte mes’ele, böyle güzel bir teşbih içinde anlatılmış.

2. Çok okuma.

3. Her an hizmet şuuru içinde bulunma.

4. Her arkadaş, diğer arkadaşın gören gözü, tutan eli haline gelmeli; yani, tıpkı kubbedeki taşlar gibi dayanışma içinde bulunma.

5. İtaat.

6. Fevrî ve münferid hareketlerden kaçınma.

Gaye

İfk Hâdisesi’nde, yani hane-i saadetin ismeti taarruza ma’ruz kaldığı bahis mevzuu olduğu hâdisede, Efendimiz (sav), ashabı ile istişare etmişti.

Biz de her mes’elemizde istişare etmeliyiz. Zira, bizim maksadımız emr-i İlâhîye itaat etmek, Hakk’ın rızasına ulaşmaktır. Cennet ve cehennem bizim için gaye olamaz. Onlar, Allah’ın mücazat ve mükâfat için hazırladığı iki yerden başka bir şey değildir. Gaye, her zaman Allah’tır.

Vakar

Efendimiz (sav), enbiya arasında son, bizim için ilk muallimdir. Vakar ve ciddiyet O’nda esastır. Zü’l-yedeyn Hâdisesinde, Ebu Bekir ve Ömer, “namazı taksir ettin” diyemiyorlar, ama aklından zoru olan bir kadın Efendimiz’e, “Benim evimin işini gör” diyebiliyor. Efendimiz (sav) de kalkıyor, onun kovasını taşıyor. Bu, onun vakarına ters değildir.

Havf-Reca Dengesi

İmam-ı Gazalî’ye göre insanda, gençlik devresinde havf, yaşlılık döneminde de recâ duygusu ağırlıklı olmalıdır.

Muhasebe

Bir yerde çok güzel konuştunuz, çok güzel yazdınız, her istediğiniz oldu. Oturup, bir güzel nefis muhasebesi yapmalısınız. Zira istidraç olabilir. İhtimal onunla gurur, riya, kibir kapısı açılır ve insanlardan bir insan olmanızın kapısı kapanır.

Ehlullah, başarısızlık kadar hatta ondan da fazla başarıdan da korkmuştur. Tarlaya ekin ekmiş, arkadan çok güzel mahsul olunca, oturmuş hıçkıra hıçkıra ağlamış ve “Ne yaptım da böyle oldu. Yoksa istidraç mı?” diye kendisini tekrar tekrar sorgulamış.

Lâubalilik

Müslümanlar için beşinci kol faaliyetleri ölçüsünde bir diğer tehlike dinde lâubaliliktir. Bu, 5. kol faaliyetlerinden belki daha da tehlikelidir. Zira, kulluk şuurunun temelden sarsılması bahis mevzûudur.

Hizmette Muvaffakiyet

Hizmette, gökteki yıldızlar kaldırım taşları gibi ayaklarınızın altına serilmesi ölçüsünde muvaffak bile olsanız, bunun altında bile bir bit yeniği olabileceğini kat’iyen hatırınızdan çıkarmamalısınız!

Efendimiz’den sonra bir peygamber daha gelecek olsaydı, o Ömer (ra) olurdu.

Fakat Ömer, “Dünyaya geldiğim gibi gidebilirsem, sevineceğim” diyor...

Dünya ihtişamı, Hz. Ömer’in gözünü kamaştırmamıştı. Zira o, her zaman muvaffakiyetlerin altında dahi İlâhî bir “mekir”, bir imtihan olabileceği endişesini taşıyordu.

Dava Arkadaşlığı

Herhangi bir yerde bir müslümanın başına bir şey geldiğinde, diğer müslümanların bir cesedin uzuvları gibi hassasiyet göstermeleri gerekir.

Eza ve cefa gören bir müslümanın maruz kaldığı şeyler karşısında diğerlerinin boğazından lokmalar nasıl geçer, benim aklım buna bir türlü ermiyor.

Bu gibi durumlarda arkadaşların, hiçbir dünyevî endişeye kapılmadan her şeyleriyle sıkıntı çeken kardeşlerinin yanında olmaları, ve onun sıkıntılarını paylaşmaları gerekir. İşte da’va arkadaşlığı budur!

Bir Fazilet Emaresi

İnsan hata yapabilir. Asıl olan, hatasını anladığı an geri dönmesini bilmektir. Bu ma’nâda hatadan geri dönmek, bir fazilettir.

Hz. Âişe ile, Hz. Talha, Cemel vak’asında Hz. Osman'ın intikamının alınmasını, katillerin cezalandırılmasını talep ediyorlardı. Hattâ bunun için ordu bile toplamışlardı. Oysa bu iş, onlara düşmezdi. Zira ortada bir devlet ve devlet reisi, yani Hz. Ali vardı. Fakat, bin tane ruhum olsa uğrunda feda edeceğim anam Hz. Aişe ile Hz. Talha ve Hz. Zübeyr bunu ilk başta anlayamamışlardı. Anladıkları zaman da geri döndüler. Geri dönmekle de kendilerine yakışanı yaptılar.

Mukavele

İslâmî hizmetler içinde gizli bir mukavele vardır. O da, herkesin ciddi bir sorumluluk şuuruyla kendine düşeni yapmasıdır.

Keyfiyet ve Kemmiyet Mes’elesi

Soru: Kemmî büyümeyle beraber, arızalar da çok oluyor. Ne yapmalı?

Cevap: Büyümeyle orantılı şekilde beslenme de olursa arıza olmaz. Kemmî büyümeye mukabil insanın kalbi ruh, sır, hafî gibi lâtifeleri de inkişaf etmiyorsa, arızaların olması muhakkaktır. “Ne yapmalı?” sorusunun cevabına gelince;

1. Geceleri, alem uykuya dalınca kalkıp O’nun kapısına dayanıp delice ihlâs aramalı.

2. Kıdemler ödüle esas görülmemeli.

3. Sadece dine hizmet düşünülmeli.

4. Gaye Cenab-ı Hakk’ın rızası olmalı.

5. Ve herkes, bu davayı bir tabut taşıyor gibi düşünmeli. Nasıl ki tabut kendisini taşıyanları bilmez ve taşıyanlar da ondan bir mükâfat beklemezler: Davayı omuzlayanlar da işte bu şuur ve anlayış içinde olmalı.

Cemaati sarsacak arızalardan biri de, ferdî küskünlüklerdir. Böyle bir küskünlükle sürüden ayrılanları, işin başındakiler, hemen bir yolunu bulup geriye döndürmelidirler. Böyle bir durumda araya enaniyet girmemeli ve ayrılıp giden insanın davaya kazandırılması hususunda herşey yapılmalıdır. Bugün de yapılmazsa, yarın büyük katılımlarla meydana gelmesi muhtemel müsademelere karşı mukavemet etmek mümkün olmayabilir. Şimdi görülen küçük arızalar, öyle zannediyorum ki, cemaati, ilerideki daha büyük arızaları halletmeye hazırlamak içindir. Evet, bu küçük arızalar aşılabildiği takdirde toplumun bünyesi bu şekilde gerekli bağışıklığı kazanmış olacaktır.

Salât u Selâm

Salât u selâm’da, az insanın, nadiren hissedeceği büyük bir güç vardır. Fakat bu güç, şuurlu ve tam bir teveccüh ile ancak elde edilebilir. Bu sebeple insan, salât u selâm getirirken ne dediğini bilmeli ve ondaki kudsî manâyı sinesine iyice sindirmelidir.

Ayrı Bir Velâyet Yolu

Cenab-ı Hakk’ın, bizzat insanın mahiyetine koyduğu ve ölünceye kadar da o insanın yaka-paça olacağı kötülükleriyle yaptığı mücadele ve mücahede neticesinde, elde ettiği semere, onun bir anda velîlik mertebesine çıkmasına vesile olabilir.

Meselâ, uygunsuz bir ses ve sözün te’sirinde kalan birisi, böyle bir şeyi dinlerken tepeden aşağıya yuvarlandığını hissedip de bundan vazgeçebiliyorsa, bu onu bir anda veli yapabilir.

Ve yine, şehevî arzuları şiddetli olan bir insan, dişini sıkıp, nebiler gibi iffetli yaşamaya gayreti sayesinde kazanacağı mertebe; başkaları onu seksen sene ibadetle kazanamayabilirler. Böyle insanların bir gün velilerle el ele semalarda pervaz ederek gezdiklerine şahid olursanız hiç hayret etmeyin.

Dikkatli Davranmak

Herkesten ziyade muhtaç durumdayken, üstelik ne mazhar, ne de memerrken, İslâmî hakikatler neden bizimle temsil ediliyormuş gibi bir intiba var? Eğer gerçekten böyle ise, önce, bizi temsilci seçene binlerce şükür. Sonra, meşiet-i İlâhî her zaman için esas ise de, biz fiilen dikkatli davranmak ve kalben Allah’a sığınmak zorundayız.

Ayrıca, Allah (cc) bizi koruyor diye tedbirsizlik de yapamayız.

Evet daima tedbirli ve dikkatli davranmak mecburiyetindeyiz. Bazen takdir, tedbiri bozarmış... Bu bize ait bir vazife değil; biz, bize düşeni yapmakla mükellefiz.

Belâ ve Musibet Anlarında Duâ

Soru: Belâ ve musibet anlarında çok dua ediyor ferec gelince de duayı aksatıyor veya terk ediyoruz. Bu, Kur’ân-ı Kerim’de zikredilen gemi misaline benzemiyor mu?

Cevap: Bu, benim de aklıma sık sık gelir. Ama inşâallah sizler gibi günlük virdi olan ve onu hiç terketmeyen kimseler bunun içine girmez. Yine de, devamlı duâ etmek lazım. Boş kaldığımız anlarda dudaklarımız devamlı kıpırdamalı.

Her An Duâ

Bana Hz. Yunus’un vak’ası çok dokunur. Onun balığın karnında yaptığı duâ ile arş ihtizaza gelir. Melekler, “Bu duâ eden de kim Ya Rabbi?” diye sorarlar. “Yunus” cevabı verilir. Şu yanıp yakılan Yunus mu? karşılığını verirler. Bu hususta kudsî hadis de var: “Geniş zamanınızda Beni anın ki, sıkıntılı anınız da Ben de sizi anayım.”

İnsan Hz. İbrahim gibi “Evvâh ve münîb” olmalı. Bu, aynı zamanda ahirzaman cemaatinin de vasfıdır.

Okumak

Ne yazık ki, bugünkü insanımızın en karakteristik bir yanı, okumamak ve düşünmemek. Zannediyorum bizi verimsiz hâle getiren de işte bu. İstisnaları olsa da, bu bir gerçek. Bizim dünyamızın insanı, senede bir kitap okumaz, bir yerde oturup iki saat düşünmez. Türkiye’de hiç kitabın olmadığı devirlerde Bediüzzaman yazmış ve “okuyun” demiş, zira kitap okumayınca, insanın insanlığının inkişaf etmesi zordur.

Cimri Gibi Yapmalı

Cimriler vardır, sabah-akşam keselerini çıkarır ve paralarını sayarlar. Tıpkı bu cimriler gibi, her bir mü’min, amel kesesinde neleri varsa onları, hergün gözden geçirmeli, kendini hesaba çekmeli ve tam bir cimri gibi davranmalıdır; davranmalıdır ki hesabını sağlam tutmuş olabilsin.

Helâlleşmede Ölçü

Helâlleşme bir ahlâk haline getirilmelidir. Ve mutlaka helâllik istenen şahsa durum olduğu gibi anlatılmalıdır; Mesela: “Senden şu kadar haksız yere şunu aldım; seni gıybet ettim...” vs. gibi. Ne var ki, aynen anlatma karşı tarafta derin yaralar açacaksa, o zaman mes’ele şerhedilmeden, mutlak olarak helâllik istenmelidir. Bir zaman arkadaşlardan biri gelerek bana, “Hakkını helâl et, senin gıybetini yaptım” dedi. Tam neler söylediğini ifade edecekti ki, hemen susturdum ve hakkımı bütünüyle helâl ettiğimi söyledim.

İnsanız ve zayıf taraflarımız var. Söylenen söz içimizde bir ukde ve yara olarak kalabilir. İnsanın Cenab-ı Hakk’ın huzuruna, içinde mü’min kardeşine karşı, herhangi bir ukde varken gitmesi ise büyük bir talihsizliktir. Onun içindir ki, Efendimiz sık sık: “Bana arkadaşlarım aleyhinde hiçbir şey söylemeyin. Zira, Rabbimin huzuruna selim bir kalple gitmek isterim” der ve mü’min bir kardeşi aleyhine birşey söylemek isteyenleri böyle ikaz ederdi. O’nda bizim için her hususta üsve-i hasene (en güzel örnek) vardır. Bu mevzuda da rehberimiz, yine Resûlullah’tır (sav).

Ayıpları Örtme

İstiyorum ki, ehl-i imandan ameli olmayanlara bile içimde en ufak bir kin olmasın. Onların hep iyi yanlarını göreyim. Kardeşlerimden birini en büyük bir günahı işlerken bile görsem, örter, görmemezlikten gelirim. İnsan nefsine karşı savcı, başkasına karşı ise avukat gibi olmalıdır.

Hâdiseler ve Efendimiz

Hâdiselerin sağında, solunda, önünde, arkasında Allah Rasulü’nün eli o kadar bellidir ki, o eli neredeyse öpeceğim gelir. “Hakk’tan ayan bir nesne yoktur, gözsüzlere pinhan imiş...”

Bir Muhasebe

Bazen tefsir okurken, kendimi Efendimiz (sav)’in dizinin dibinde hisseder ve onunla konsantre olmuş gibi görürüm. Bu açıdan o anda bir soru sorsanız canım sıkılır. Kürsüde de bazen öyle olur. Mesela; “Hz. Hamza vurdu” derken, sanki kılıcı ben kullanıyorum gibi olur. Keşke her zaman aynı ruh haletini paylaşabilsek. Esasen kendine anlatmadan, başkasına nasıl anlatacaksın ki? Eğer bu ölçüde konsantre olunamazsa, bilmem ki, kürsüden inilmeli mi? Vakıa birkaç defa indiğim olmuştur. Çok duâ etmiştim. Allah beni kürsüden kurtarsın diye ve kurtardı.

Hizmet ve Sıkıntı

Bu hizmet, bir mücadeledir. Afganistan’da bir milyondan fazla mücahid öldü. Ama oradaki maddî, buradaki de ma’nevî. Hem hizmet edeceksin, hem burnun kanamayacak. Böyle şey olmaz. Sıkıntısı olmayan hizmette mutlaka bir eksik yan, eksik taraf vardır.

Ümit ve Sebat

Soru: Bazı hâdiseler ümitsizliğe sebep oluyor. Ne tavsiye buyurursunuz?

Cevap: Hepimizin bast hali her zaman devam etmeyebilir. Birbirimize moral vermeliyiz. Ruh haleti müsaid olanlar diğerlerine anlatmalı. Bilhassa sadmelere ilk muhatap olanlar sarılabilir. Bunlar bizim elimizde olan şeyler değildir. Bedir’de galibiyet vardı. Aynı güçle Uhud’a gelindi, fakat mağlup olundu. Sonra Hendek’e müdafaya çekilindi. Efendimiz (sav), müşrikler dönüp giderken arkalarından, “Bundan sonra sıra bizde” buyurmuştu. Hâdiseler, “devr-i daimler” içinde sürüp gitmektedir. Önemli olan sebattır. Osman Gazi, başlangıçta tek bir köye sahipti ve etrafı tekfurlarla doluydu. Ama, o ölüm döşeğinde, Bursa da kuşatma altındaydı ve vasiyetine “Beni Bursa’ya gömün” diyordu. İstanbul surlarına kadar gelenler, “Burada ölünüyor, bırakıp gidelim” deselerdi, İstanbul fethedilemezdi. Düşünün ki, İstanbul 17 defa kuşatıldı. Vazifelerinin şuurunda olanlar geldiler, vazifelerini yaptılar ve gittiler.

Ebdal

Ebdallar gibi olmak lazım. Ebdal, toplum içinde fani olmuş, başkaları için yaşayan kimsedir. Onun daimi duâsı ise, “Allah’ım, ümmet-i Muhammed’e merhamet et” şeklindedir.

O’nun Huzurunda

Susamış bir insan, nasıl su içerken her yudumda suyun boğazından geçişini, midesine inişini hisseder, hatta onu iliklerine kadar duyar; aynen öyle de, insan O’nun huzurunda olduğunu; O’ndan gelen varidleri her lahza iliklerine kadar duymalıdır. Hele istenen şey saadet-i ebediyye olursa. Bu arada, el kaldırma, kıbleye dönme, dilenciliğimizi ve üst elin üstünlüğünü hatırlamak içindir. Yoksa asıl olan içteki tazarrudur. Gel gör ki, bizler şekle takılıp kalmışız.

Bize Düşen Vazife

Biz, bize ait vazifeleri yapmak zorundayız. Bizden öncekilerin yapmadıklarının hesabını yapmakla vazifeli değiliz. Öncekilerin yapmadıklarına, “demek ki, vazifeleri değilmiş”, nazarıyla bakılmalıdır. Aksi halde, geçmişimize karşı içimizi kontrol edemez ve büyük günahlara gireriz.

İkinci olarak, kendi vazifemizle Cenab-ı Hakk’ın işini de birbirine karıştırmamalıyız. Toprağa tohum atmak vazifemiz, ona güneşin ısı ve ışığını gönderme, ona neşv ü nema verme ise Cenab-ı Hakk’ın işidir. Ben mes’eleyi istiare yoluyla anlatıyorum. Siz tohum, toprak ve güneşi içtimaî platformda değerlendirin...

Başkalarının Kusuru Karşısında

Osmanlı padişahlarından bazıları şıra ve boza içmiş olabilirler. Ölçüyü kaçırınca bunlar sekir de verebilir. Ancak onlar hakkında konuşurken biz de ölçüyü kaçırırsak, mes’ul oluruz. Zira, bizim onlarla amel açısından bile boy ölçüşmemiz mümkün değildir. Düşünün ki, onlardan birinin, bir saat adilane idaresi, belki sıradan bir insanın bin rekat nafile ibadetinden daha hayırlıdır. Fatih veya II. Murad olmasaydı, ne Akşemseddin olurdu ne de Hacı Bayram Veli Hazretleri. Onlar, Fatih ve emsali adil hükümdarlar sayesinde yetiştiler.

Cenab-ı Hakk, Fatiha Suresi’nde kendisini anlatırken, Rahman ve Rahim’in hemen ardından Melik olduğunu anlatır. Bu, meliklik ve malikliğin önemine İlâhî bir işarettir. İşte Osmanlı padişahları, bu önemli mevkii ellerinden geldiğince en güzel şekilde temsil etmişlerdir.

Öte yandan insan başkasının kusurlarına bakarken, kendi kusurları adesesinden bakmalıdır. Her halde o zaman kendi kusurları onun gözünü dolduracak, o da hariçte kusur aramaya yol bulamayacaktır.

Kendi hataları gözlerini doldurmayan insanların vay hallerine!

İslâm’da ölçü, ferdin halini salâha hamletmektir. Hele bir cemaat ve cihanı idare edecek seviyeye yükselmiş bir millet hakkında hüküm veriliyorsa...

Birini uygun olmayan bir davranış içinde mi gördünüz? Gözlerinize inanmayacak ve “gözlerim beni yanıltıyor” diyeceksiniz. Gözlerinizin sizi yanıltmadığını mı söylüyorsunuz? Ne biliyorsunuz; belki de kardeşiniz hakkında su-i zanna düşesiniz diye şeytan size onun suretinde göründü...

Kusuru çekiştirmek, mertlik değildir: Asıl mertlik görülen kusurun üzerine bir perde daha çekip, o kusurun izalesi için Cenab-ı Hakk’a duâ etmektir. Sonra da, ibret almaktır. O’nun ayağını kaydıran Allah (cc), sizin ayağınızı da kaydırabilir.

Bana göre insanlığın birinci mertebesi, başkasına ait kusurları hiç görmemektir. Gördüğü halde hüsn-i zan etmek ise daha düşük bir mertebedir..

Can Pazarı

İbrahim olmayı isteyen, aynı zamanda ateşe atılmayı da istemektedir. Yusuf gibi olmanın yolu, hapishaneden geçer. Dava adamı olarak ölmek, havari gibi yaşamaya bağlıdır. Bunları birbirinden ayrı düşünmek imkânsızdır. Hem şehadet iste, hem de can pazarına gelme!.. Olacak şey mi bu? Şimdiye kadar olmamış, bundan sonra da olamaz!..

Kendi Mes’elelerimizi Halletmeden

“Belâ-yı bahr-i mâsivâya mübtelâyım Ya Rasûlallah!

Mâsivâ denizine düşüp çırpınmadan bunun ne demek olduğunu anlamak zordur.

Kendi dünyamıza ait mes’eleleri dahi halledemeyince, kendi kendime, “acaba boşuna mı yazıp, konuşuyoruz?” diye sormadan edemiyorum..

Dünyadan İntikam

Vefasız hayat arkadaşınızdan nasıl intikam alırsınız? O’nu terk eder ve vefasızlığıyla baş başa bırakırsınız değil mi?

Dünyadan da işte böyle intikam almalısınız. Yani kalben ve rûhen onu aşmalı, kesbini millete mal etmelisiniz!

Şuurlu Hareket

Aksiyon adamı, hareketleri her defasında şuur adesesinde kontrol etmeli ve devamlı hasar vermeyecek şekilde davranmalıdır. Ne var ki, hasar gönül insanı olmadan anlaşılmaz.

Okumak ve Amel Etmek

Kitap okumak mühimdir; ondan daha mühimi de okuduklarını hayata geçirip tatbik edebilmektir. Ayrıca, bildikleri insanı gurura ve kibre sevketmemeli. Aksi takdirde insan, Hürriyet Heykeli gibi birşeye benzer. Evet, böylesi sadece bir heykeldir ve karınca kadar dahi kıymeti yoktur. Bazı arkadaşlarımızda bu durumu hissedince, kendilerine, onları eşyanın perde arkasına baktıracak bir kitab verdim. “Şunu bir okuyun” dedim. Evet, bazıları biraz kitap okuyunca, birşey oldu zannına kapılıyor.

Tabii o zaman da, “bilmediğini bilme” bilgisinden uzaklaşıyor..

Zamanımızda “Murabıt”

Zamanımızda “murabıt” ferdî, ailevî ve içtimaî hayatını dinin emirleri doğrultusunda yaşayan kimsedir. Meselâ, onun evlenmesi, iffetini muhafaza, haramlardan kaçınma ve nesil yetiştirmek için; çalışması da, medar-ı maişetini temin ve el-aleme el-avuç açmamak içindir. Zira aleme el açarsa, hâlisane dine hizmet edemez. Bu seviyede dinî hayatı olanlardan -inşaallah- herhalde kul hakkını da kaldırırlar.

Kelepir Günü

Dine, imana ve Kur’ân’a hizmet adına bin türlü sıkıntılara göğüs gererek yaşamaya çalıştığımız, din düşmanlarının şerlerinden emin olmak için köşe-bucak kaçtığınız günleri emniyet ruhunun hakim olduğu devirlerde hatırladıkça, “ah o eski günler! Bir şaki gibi saklanıyor ama, dinin i’lası için kavga veriyorduk!” diyeceğiz. Çünkü gelecekteki ümran döneminde, kelepir sevdasıyla mü’minler birbirlerine girecekler. Bir kısmı, bu durumdan muzdarib olarak dağlara çıkacak ve münzevî bir hayat yaşamayı medeniyete tercih edecek. Bir kısmı da, “Hayır, hak verilmez alınır”, deyip mücadele edecektir.

Pekâlâ, böyle bir gelecek için mi durmadan uğraşıyoruz? Hayır, belki bunlar olacak ama, umumi emniyet ruhunun hakim olmasıyla birçok kimse onun nimetlerinden istifade edecek ve yine o sayede cenneti ve ebedi saadeti kazanma yollarını bulacak. Kaldı ki, bu tür hareketler mutlak ma’nâda cenneti kazanmaya da mani değildir. O günleri idrak edenler, Efendimiz’in tavsiyesine uysunlar: Kılıçlarını kırıp, evlerine çekilsin ve durmadan ibadet yapsınlar.. yapsınlar, ve kendi toplumlarıyla kavgalara girmesinler.

Zaman zaman bunları düşündükçe, gözyaşlarıma hakim olamam..

Aksiyonda Zamanlama

Halkın adet ve îtiyad haline getirdiği birtakım bid’atlara birden karşı çıkmak doğru değildir. Eğer, söyleyenin halk içinde güçlü bir itibarı yoksa, bu davranışı tesirsiz kalmaya mahkûmdur. Bu tür mes’eleler, ancak halk içinde kökleşmiş bir itibar kazandıktan sonra yapılmalıdır.

Çocukça Bir Davranış

İnsanın, mazhar olduğu nimetleri, güzellikleri, meziyetleri, tahdis-i nimet dışında, sağda solda teşhir etmesi çocukça bir davranıştır. Ciddî insanlara yakışmaz ve hele Rabbiyle kalbi arasındaki sırlara saygılı ruhlara asla..!

Izdırapsızlık Karşısında

Kendisine peygamberlik gelmeden önce de geldikten sonra da Efendimiz (sav), insanlığın içinde bulunduğu maddî-manevî sefalet ve dalalet tabloları karşısında hep ızdıraptan iki büklüm olmuştur. O kadar ki, zaman zaman inzivaya çekildiğini tek başına kaldığını siyer kitapları kaydediyor. Peygamberlikten sonraki ızdırabına ise, Kur’ân-ı Kerim, iki yerde açık, bir yerde işareten temas eder ki bunlardan: “Herhalde sen, onlar bu söze inanmıyorlar diye üzüntünden kendini helak edeceksin” ayeti bana çok manidar ve ürpertici gelir. Izdırapsızlık, bizim en büyük eksikliğimizdir. Eğer iman ve Kur’ân hakikatlerinin neşv u neması ve ma’şeri vicdanda ma’kes bulması hususunda ızdıraptan haftada birkaç gün uykumuz kaçmıyorsa, ileride uykumuzu kaçıracak şeyler olacak demektir. İşin doğrusu dertten çatlamayanlar karşısında bazen insanın çatlayası geliyor...

Yenilenme Adına

Biatın bir değişik buudu da, sürekli yenilenmedir. Efendimiz (sav), bazı ashabından belki 10 defa biat almıştır. Halbuki, onlar için o devirde her şey orijinaldi. Bir ezan okunuşuyla bütün duyguları coşuyor ve dopdolu namaza koşabiliyor; yeni nazil olan bir ayetle gönül ve his dünyalarında yeni ufuklar açılıyor ve her an yeni bir orijinalite ile karşı karşıya bulunuyorlardı. Evet, yeni kalmanın ve yenilenmenin bütün sebepleri mevcuttu...

Buna rağmen, zaman zaman onlarda da bir kabuk bağlama veya bir ülfet oluyordu. Bundan dolayı, dıştan ilâhi bir müdahalenin araya girip onları karıştırması ve yenilenme adına harekete geçirmesi gerekiyordu. Efendimizin onlardan sık sık biat almasının bir ma’nâsı da işte bu olsa gerek... Öyleki, sahabinin “Ben biat ettim ya Rasûlallah” demesine karşılık Efendimiz, “Olsun, bir daha et” buyuruyorlardı.

Her yeni biat, onlarda yeniden bir yapılanma meydana getiriyor ve duygularının yenilenmesine yol açıyordu. Yenilenme, bazen belâ ve musibetler vasıtasıyla da olabilir. Ne var ki, yenilenmenin bu tür yollarla olması istenmez. Hatta bu belâ ve musibetler insanlardaki gaflet perdesini kaldırsa bile...

Yaşamak İstiyorsanız

Helâk olanlar, önce kendi içlerinde ve vicdanlarında helâk olmuşlardır. Daha sonra bu yok oluş, onların dışlarına aksetmiştir. Yaşamak isteyenler, Allah ve Resûlünün sevmediği tavır ve düşüncelere karşı sürekli gerilimde olmalıdırlar ki hayatiyetlerini devam ettirebilsinler.

Acele Namaz Kılanlar

Namazları acele ile kılanlara gönül koyuyor ve Cenab-ı Hakk: “Benim size herşeyi karşılıksız vermeme mukabil, siz bana böyle mi teşekkür ediyorsunuz? Bu şekilde mi namaz kılıyorsunuz?” der mi diye de endişe ediyorum. Eğer derse, o zaman işimiz çok zor demektir.

Tevhid

Bizim mesleğimizde esas olan, insanların mazhar oldukları nimetlere kendilerini memerr olarak görmeleridir. Bu hâl, mes’eleyi aslına irca etmek demektir ki, o da TEVHİD’dir. Yani, her şeyi Allah’tan bilme keyfiyetidir. Efendimiz ve Ashabın’ın durumu da budur. Onlar, sahip oldukları her şeyi Allah’tan biliyorlardı.

İkinci Fıtrat

Evrad u ezkâr, duâ, nafile namaz gibi ibadetler, sürekli olarak ve ısrarla yerine getirmeli ki, bunlar, zamanla bizde ikinci bir fıtrat hasıl etsin. Meselâ, iki rekatlık bir nafileyi dört rek’at kılmaya alışır, bir daha da bırakmazsanız, bırakmaya kalksanız, “Eyvah, bugün de falso yaptık” dersiniz.

Böyle bir anlayış, insanda zaten mevcud olan birtakım kabiliyetlerin kullanılarak inkişaf etmesi ve insan ruhuna hakim olmasından kaynaklanmaktadır.

Maddenin Fareleri

Fare nasıl yağ, peynir vs. gibi şeylerin kokusunu çok öteden alır ve gider onları bulur, öyle de ehl-i dünya âdetâ maddenin faresi olmuş. Bizim hayallerimizde bile ulaşamadığımız yollarla gidip kendi menfaatlerini bulabilirler.

Herkesle Diyalog

Bence öğrenmemiz gereken önemli şeylerden biri de, herkesle diyalogtur. Emsal arasında tenafüs yani çekememe, olur ama, mühim olan, kimsenin gıybetini yapmamaktır.

Hizmet İnsanı

Hizmette misal olma mevkiinde bulunanlar, her şeyleriyle “hizmet insanı” olmak zorundadırlar. Bunlar gece-gündüz durmadan koşturmalı, hatta onları kimse uyurken görmemeli. Kabilse günde 3 saat uyku bir iki saat diğer ihtiyaçlar, bunun dışında hep hizmet etmelidirler. Evet onlar, ancak bu şekilde etraflarına numune olabilirler. Bu ölçüde hizmete kendini adamış bir insan, zaman zaman evinin yolunu unutur zannediyorum.

Ayrıca, hizmet insanı, kendisini davasından alıkoyacak herşeyi elinin tersiyle itmesini bilmelidir. Ev mi, çoluk-çocuk mu, iş mi her neyse ayağına pranga olan hiçbir şeyin esiri olmamalıdır. Esasen, bir kısım özel durumlar dışında, dava adamının şahsî hayatı yoktur.

Sıfır Olmak

Ne olursanız olun, makam, şöhret başınızı döndürmemeli ve hep “Sıfır” olmalısınız. Olmalısınız ki, büyük rakamlarda, büyük yerlerde kullanılabilesiniz. Ve ne olursanız olun -Allah aşkına- öğrenme ve öğretmeden başka bir şey düşünmemelisiniz.

Uhrevî Gün

Haftada bir gününüzü kendinize ayırın. O gün, maddî ve dünyevî hiçbir şey yapmayın. Her işiniz mâneviyat ve ahiret âlemi adına olsun.

Ahirzaman Cemaatinin Vasıfları

Ahirzaman’da İslâm’a hizmet edecek topluluğun en önemli vasıflarından biri de vaizliktir. Bunlar, cami kürsülerinde veya başka yerlerde vaaz ve nasihatlarla dinin ruhunu aksettireceklerdir.

Bu cemaatin ikinci önemli vasfı ise, alışılmış sistemleri ve tabuları parçalamaktır. Evet, dünyada çığır açan kimseler, hep alışılagelen şeylerin dışında neş’et etmişlerdir. Ve şunun-bunun prensiplerine de uymamışlardır uyamazlar da, çünkü prensipleri kendileri vaz’ederler.

Kurtulmak ve Kurtarmak

Kurtulmak mı önemli, kurtarmak mı? Kurtulmak için akıllı olmak şart değil. Zira deliler de kurtulur. Ama kurtarmak için muhakkak akıllı olmak gerekir. Bundan dolayıdır ki, peygamberlerin içinde hiç deli yoktur.

Tenkid

Tenkid, meşveretlerde kimseyi nazara vermeden yapılmalıdır. Zira, yüze karşı yapılan tenkid kırıcı, gıyaben yapılan ise gıybetin sahasına girer.

Kayma Noktaları

İnsan, hizmet adına kendisine tevdi edilen vazifeleri, sahip olduğu hizmet şuuruna göre yapar. Bununla birlikte, evvel ve ahir tavsiyem, hizmeti hangi seviyede yaparsak yapalım, karşılığında hiçbir şey beklememeliyiz. İnsan, yaptığı hizmete karşılık olarak hayalinde birtakım beklentiler içine girerse, beklediklerini bulamayınca -hafizanallah- küsüp gidebilir. Onun için, duâlarımda sürekli “Ya Rabbi, beni arkadaşlarıma mahcub etme” diyorum. Zira bize belirli bir bakış açısı var ve biz o değeri korumak zorundayız. İnsan, murakabe ile kendisinin manen “sıfır” olduğunu bilmeli ve yaptıklarına kat’iyen sahip çıkmamalı. Bediüzzaman bile kendisini bir “memerr” (bu bazı iyiliklerin uğrağı demektir) olarak görüyordu. Aksi takdirde hayalî düşünceler ve beklentiler içinde boğulup gidebiliriz.

İstişarede Ölçüler

Ortaya attığımız fikirler makûl görülürse memnun olmalı; makûl görülmezse, “mevsimi değilmiş” deyip beklemeli ve kat’iyen kavga edilmemelidir.

Bazan da makûl fikir, onu teklif eden şahısdan dolayı reaksiyon görebilir. Böyle durumlarda, bu tür teklifleri başkalarının yapmasına fırsat verilmelidir. Önemli olan, fikirlerin hüsn-ü kabulüdür. İleri sürdüğümüz fikir hak ise, ona öncelikle kendimiz hürmet etmeliyiz. İstişarede üzerinde durulan mes’ele kabul usulüne göre ettirilmezse, te’sir ve bereketi de olmayabilir. Halbuki bizim mesleğimizde bereket çok önemlidir.

Bediüzzaman Hazretleri, İstanbul’da sayıca çok dostlarla yaptığı hizmetlere mukabil, Isparta’da az sayıdaki arkadaşlarıyla yaptığı hizmeti daha bereketli bulur. Ve bu bereketi de ihlâsla irtibatlandırır.

İkbal Arzusu ve Manevî Terakki

Dünyevî bir ikbal arzumuz ve dünya ile bir alâkamız yoktur. Biz, karşısında cennetlerin bile ucuz kaldığı Allah’ın (cc) rızasına talibiz. Vali olmak, milletvekili olmak, bakan olmak, zengin olmak vs. bunun karşısında ne anlam ifade eder ki? Rıza-i İlâhî’ye talib olan, böylesine küçük ve hasis şeylere itibar eder mi? Ancak, dünya bazan biz talip olmadan da bize verilebilir. O zaman da onu Allah yolunda kullanmalıyız.

Evet, gönlümüzde dünyaya karşı hiçbir arzu, hiçbir meyil, hiçbir iştiyak olmamalıdır. Kaldı ki, bizim için manevî terakkiye bile talip olmamak çok önemli bir esastır. Hasılı, namaz kılarken cenneti görseniz, ondan bile kaçmalısınız.

Rızaya Ram Olmak

Duâlarda Cenab-ı Hakk’tan hizmet aşkı ve şevki istenebilir. Bununla birlikte, ben duâlarımda, “Senin sevdiğin ve razı olduğun” diyorum. Siz de, encamını bilmediğiniz, arkasında hayır mı var, şer mi var kestiremediğiniz isteklerde bulunmamalısınız. Evet, insan kendi arzu ve isteklerinden uzaklaşıp Rabbinin arzu ve istekleri içinde eriyip gitmesi çok önemlidir ve işte bence manevî terakki budur.

Günahkârı Kınama

Hiç kimseyi büyük-küçük günahlarından dolayı kınamayın. Bazen, “daha” bile demeden, içinden geçenlerden dolayı itab gördüğüm olmuştur. Artık, birine zina isnadını, küfür isnadını siz düşünün. Ta’yir geri tepen bir silahtır. Ama, maalesef müslümanlar arasında bugün çok kullanılıyor.

Gaye-i Hayat

İslâm’ın i’lası, insanın en büyük ideali olmalıdır. Evlenme, çoluk-çocuk edinme ve makam-mansıb sahibi olmanın da kendine göre bir önemi vardır ama, İslâm, bunların daima önünde yer almalıdır. Evet, İslâm, hayatımızın gayesi olmalıdır. Günümüzde, bir kısım müessese ve şahıslar bu duyguyu öldürüyorlar. Hayatı, lezzeti, nefsânî hazları birinci plâna çıkarıyor ve zamanla herkesi çürütüyorlar. Hakikat açısından dünyevî düşünceleri İslâm’a rağmen ön plâna çıkaranlar aldanmıştır.

İhlâs ve Yakîn

İnsan günde yüz defa ihlâs ve yakîn istese, yine de fazla istemiş sayılmaz. Yalnız bunu kavlî duâ ile mi istemeli, yoksa fiilî duâ ile mi? Yani davranışları zapt u rapt altına alarak mı? Bence ikincisi; ama bu, kavlî duâya mani değil. O halde, hem dille, hem davranışlarla istemeli.

Evet, eğer sizlere tavsiyemin bir ma’nâsı varsa, evvel ve ahir tavsiyem: “Allah’ın hoşnutluk ve rızasını taleb etmenizdir. Duâlarınızda cennet talebini unutabilirsiniz, cehennem azabından azad edilmeyi unutabilirsiniz ama, ihlâs veya yakîn istemeyi asla unutmamalısınız. Zira bunun unutulmaya tahammülü yoktur. İhlâs ve yakîn olmayınca insanlar boşlukta yaşarlar. Söylediklerini gırtlak üstü söylerler, davranışları da hep hay-huy olur.

İlla Namaz İlla Namaz...

Namazda olsun, namaz haricinde olsun, gönlün her teli tıpkı bam teli gibi ses vermeli. Bilhassa da namazda böyle olmalı. Sazların bir tane bam teli var, fakat gönlün her teli bam teli gibi olmalı. Öyle namaz kılmalı ki, herkesin namazı bir diğerine misal olsun ve secde, doyulmaz bir neşveye, duâlar, insana bıkkınlık vermeyen gıdaya; rükû ayrı bir edaya; kıraat de, dane dane canlı kelimeler armonisi halini alsın.

Muhbir-i Sadık, “Namazınızı veda namazı olarak kılın” buyuruyor. Size, “bir vakit namaz kılacak kadar ömrünüz kaldı” deseler, o namazı nasıl özene-bezene kılarsınız. İşte her namazı böyle özene-bezene kılmalısınız. Evet “bu benim son namazım olabilir” mülâhazasıyla kılınan namaz veda namazıdır.

Namaz öyle bir iştir ki, ondaki her inhiraf insanı sîreten hayvanlığa götürür. Meselâ, Efendimiz, “İmamdan önce başını secdeden kaldıran, suratının eşek, şekline dönmesinden korkmuyor mu” diyor. Secde için “başınızı (yem gagalayan) tavuklar gibi koyup kaldırmayın” diyor. Otururken “Kendinizi köpekler gibi salmayın” diyor. Demek ki, namaz, insanın insan-ı kâmil olmasını ifade ediyor. Öyleyse, insan kıyamını, kıraatını, rükûsunu, sücûdunu ciddî bir temkin ve teyakkuzla yapmalı; eşeğe, maymuna, tavuğa, köpeğe benzememelidir. Bu teşbihlerdeki tabirleri ben söylesem galiz bulabilirsiniz ama, bunları “Beni Rabbim terbiye etti, ne de güzel terbiye etti” diyen edeb abidesi Hz. Muhammed (sav) söylüyor.

Evet, namaz insanın hayatında yapacağı şeylerin en güzelidir ve en güzeli olmalıdır. Hayatın en tatlı hatıraları namazla ilgili bulunmalıdır. Zira miraca namazla çıkılır.. Allah’a namazla ulaşılır, enbiyânın huzuruna namazla varılır. O halde, illâ namaz, namaz, illa namaz...

Derman Arardım Derdime

Dert, derdin kaynağını bilmemektir. Derman, derdi dert içinde derman bilmektir. Tedavi, kahrı, lûtfu bir saymakta yatar. Tedavi süresi, ise, “Yakin gelip çatıncaya dek”dir.

Biri:

“Derd-i derunuma derman arardım,
Dediler derttir dermanın senin.”

Bir başkası:

“Derman arardım derdime.
Derdim bana derman imiş.”

şeklinde hislerini ifade eder. Bu arada dertten şikayet edenler de var:

Dert elinden dade geldim.
Gelmedi derman bana.

Fuzuli de:

“Beni candan usandırdı, cefadan yar usanmaz mı?
Felekler yandı ahımdan, muradım Şem’i yanmaz mı?”

sözleriyle dert korosuna katılır.. ve daha niceleri..!.

Allah’tan gayrısını yar sayan, yıkılmaya mahkûm bir yarı başına sarmış demektir. Bu açıdan da o, gidip ahmaklığına ağlamalıdır.

Kobralara Merhamet

Kobralara merhamet, zehirlenecek bir sürü kimsenin hakkına tecavüz demektir. Bu itibarla, müslümanlara taarruz eden kimseleri affetme kobralara merhamet olsa da, insanlığa zulümdür.

Politik Serbestiyet

Dünyanın neresinde olursa olsun, antikomünist rejimlerin nazarında komünist ile Müslüman bir değildir. Bir tercih yapma durumunda kalsalar, yine komünistleri tercih ederler. Bundan dolayı, siyasî yapılanma noktasında bir serbestlik bahis mevzûu olduğunda bu durum şu anda komünistlerin işine yarar. Çünkü süper güçler onları desteklerler.

Ayrıca böyle bir serbestiyet, İslâmî potansiyelin su-i istimaline sebep olabilir.. ve münafık kılıklı pek çok insan ortaya çıkar.

Şimdi bırakın politikacıları da kendimize bakalım. Ben Türkiye’de Müslümanlar içinde 100 insanın bir ay sürekli olarak ciddi bir şekilde Efendimiz (sav)’in “ümmetî, ümmetî” dediği gibi, ümmet-i Muhammed için gözyaşı döküp, ızdırap çektiğini zannetmiyorum. Eğer böyle 100 adam gösterebilirseniz bana, ben de size çok ümit vaad edici şeyler konuşabilirim. Evet, çoğumuz şahsımızı rencide eden şeylerden dolayı ağlıyor, sızlıyoruz ama, İslâm’ın ve Müslümanların yürekler acısı hallerine büyük ölçüde lakayd kalabiliyoruz.

Günahlar Karşısında

Günah, insanın içinde burkuntu yapıyorsa, bu bir mü’minlik alâmetidir. Ama, rahatsız etmiyorsa o da nifaka alâmettir. Zira, nifak ve günah aynı cinstendir. Günah ancak münafığı rahatsız etmez.

İrşad ve Tebliğden Beklenen Netice

İrşad ve tebliğe ait vazifelerden müsbet neticeler elde etmek harikuladeliklerle değil, sebeplere tam riayetle mümkündür. Zaten şeriat-ı fıtriyede de esas olan budur. Bakın, bitkiler birden bire değil, belki uzun bir süre bakım ve görünümlerinin yapılması ile olgunlaşıyorlar. Yumurta civcive öyle dönüşüyor. İrşad ve tebliğ hizmetlerinde de, o hizmetlere ait usul ve prensiplere tamı tamına riayetle netice beklenebilir. Bunun aksi, hayalperestliktir...

Rica ederim, Allah, peygamberleri ve hususiyle de Hz. Muhammed (sav) için değiştirmediği kanununu bizim için mi değiştirecek. Başta Efendimiz olmak üzere, bütün peygamberler mücadelelerini her şeye göğüs gererek, uzun seneler sabır ve sebatla sürdürmüşlerdir. Bu mücadelelerinin semeresi olarak da, Allah onlara muvaffakiyet ihsan etmiştir.

Hasılı, muvaffak olmak isteyen peygamberlerin yoluna sülûk etmelidir.

İrşad ve tebliğde dikkat edilecek önemli bir husus da şudur: Her insanın latifelerinin dirilmesi, uyanması değişik bir sebebe bağlıdır. Bazılarınınki, uzun zaman ve ısrarlı uyarmaların neticesinde ayağa kalkar. Bazılarınınki de kitle ruh haletiyle uyanır. Ama, bu bizim için tercih edilecek bir yol değildir. Zira kitlevî hareketlerin kontrolü çok zordur ve rahatlıkla menfî istikametlere kanalize edilebilir. Ayrıca, böylesine kitlevî hareketlerin neticelerinde pek çok insan birbiriyle anlamsız ve gereksiz bir kavgaya tutuşabilir. Oysa bizim maksadımız, insanları kavgaya sevketmek değildir. Maksadımız, insanların hidayetini temindir. Bütün insanlar hidayet üzere olduktan sonra, istenilen kitle zaten temin edilmiş demektir.

İbadet ü Taattan Zevk Alma

İbadet ü taattan zevk alamayınca ibadeti terk etmek düşüncesi, nefsin bir aldatmacasıdır. Bu tür şeyler, kasden istenilmez. Yani, zevk almak için ibadet edilmez. Önemli olan, içinde bulunulan en olumsuz şartlara rağmen, gerek şahsî, gerekse içtimaî vazifelerimizi eksiksiz yerine getirmektir. Bazan uzun bir sükût, daha uzun bir hutbeden daha beliğdir ve daha çok ma’nâ ifade eder. Her türlü ağır şartlar altında aşkımızı, şevkimizi devam ettirebilme, belki de aynı şartlarda dolu dolu namaz kılmaktan daha hayırlıdır. Meselâ, cemaatle birlikte, yüreklerimiz hoplayarak kılınan namaz mı, yoksa tek başımıza bir yerde alnınızı secdeye koyup, hiçliğimizi idrak mi daha hayırlıdır bilemeyiz. Bu sebeple belki de, devamlı huzur içinde bulunanlar yanılıyorlar. Çünkü, Cenab-ı Hakk’ın nelerden razı olacağını tam olarak kestirmemiz mümkün değildir.

Bu noktada sofiler de aldanabilir. Onlar aldandığı gibi, biz de aldanabiliriz. Zor şartlar altında hizmet vermek zorunda olan arkadaşlarımız, belli anlarda ahireti, cenneti, Rabbin sonsuz nimetlerini düşünerek kendilerini yenilemelidirler.

Bu mülâhazalar, kişinin hizmet içindeki mevki ve fonksiyonuna göre de değişiklik arzedebilir. Cephenin en ön safında mücadele eden ile, geri hizmetlerde mücadele verenlerin aynı statüye tâbi olmaları kat’iyen düşünülmemelidir.

Tebliğde Sayı Azlığı veya Çokluğu

Soru: Bazı arkadaşlar, irşad ve tebliğ vazifesinde az veya yetersiziz diye ümitsizliğe kapılıyorlar. Bu durum karşısında nasıl davranmalıyız?

Cevap: Tebliğ vazifesinde önemli olan berekettir. Bu da sayıya bağlı değildir. Kaldı ki, sayıca azlık veya yetersizlik bizi daha bir canla başla hizmet verme yolunda kamçılamalıdır. Böyle bir kamçılanma zayıf olanların aşka şevke gelmelerine de sebebiyet verir. Hadîslerde bununla ilgili bir hâdise nakledilir. Savaş esnasında ve kuvve-i mâneviyenin sarsıldığı bir dönemde, birisi atını mahmuzlayıp düşman saflarına saldırır ve bir daha da geriye dönmez. İşte onun hali, Nebî beyanında bir örnek mücahid olarak takdirle yadedilir.

Sayıca az olmamız ve ehl-i küfür ile aramızda kuvvet dengesinin bulunmayışı, ne yazık ki, ortada bulunan ve makam-mansıb zaafı olan bazılarının, zaman zaman ehl-i dünyanın ağzına düşmesine sebep olabilmektedir. Bilhassa bunun gibi durumlarda, iş başa düştü deyip, atı mahmuzlamak icab edecektir.

Her devrin şartlarına göre bir hizmet stili vardır. Önemli olan, şartları ve şartların gereğini iyi tesbit edip, işe öyle koyulmaktır. Böyle yapıldığında ümit ederiz ki Allah da muvaffak eder ve etmektedir de.

Yetersiz olma mes’elesine gelince: Bunun da müsbet tesirleri vardır. Bu nokta, belli sınırlar içinde tutulabilir ve ümitsizliğe düşme vesilesi yayılmazsa, bu takdirde gayreti kamçılayıcı bir faktör olur. Şöyle ki, hiçbirimiz, peygamberlere ait bu vazifeyi tam bir şuurla yaptığımızı iddia edemeyiz. Haddizatında bizler bu işin içine neden ve nasıl girdiğimizi ve hangi husûsiyetlerimizden dolayı tercih edildiğimizi de bilmiyoruz. Tabii hangi sebeplerin insanların hidayetine vesile olacağını da... Bir tarafta, aklı başında ilimle de mücehhez insanlar var; var ama bunlar fazla hizmet edemiyorlar; diğer taraftan da, sadece ilmihal bilgisiyle hizmet eden bir sürü insan var. Kimlerin daha tesirli olduğu meydanda. “İnneke lâ tehdî men ahbebte velâkinn’allahe yehdî men yeşâ” (Sen, sevdiğini hidayete erdiremezsin, Ancak Allah, dilediğine hidayet eder) sırrıyla, biz Allah’ı anlatmakla mükellefiz. Bu ise, mazhariyetle olur. Yani bize düşen devrimizin gerektirdiği işleri yapmaktır. Kimse bizden Hz. Mesih olmamızı bekleyemez. Kaldı ki biz onun merkûbu dahi olamayız. Evet, biz bize düşeni yapacak ve vazife-i İlâhiye’ye karışmayacağız.

Tebliğ ve irşad vazifesini şöyle de değerlendirebiliriz. Şayet biz bu içtimaî denizde birer dalga isek, karşıda da bize mukabil dalgalar var. Bize gelen dalgaları kırmakla, arkadan gelenlerin işlerini kolaylaştırmış oluruz. Evet, iki kişiyi hakiki müslüman yapamasak da, on kişinin küfr-ü mutlakını kırabildi isek, geriden gelenler için uygun bir zemin hazırlamış sayılırız. Bediüzzaman gibi pek çok kimse dahi, bunu böyle değerlendirmiyor mu?

Ayrıca yetersiz kaldığımız durumlarda, imâna muhtaç kimseleri daha iyi bilenlerin yanına götürmeli veya onları çağırıp anlatılacak şeyleri onlara anlattırmalıyız. Ne var ki bu da her zaman olmaz; çünkü, taşıma su ile değirmen dönmez. O zaman biz de gayret edip, öğrenilmesi gereken şeyleri bir an evvel öğrenmeliyiz.

Hasılı, imân, insanın afâkî ve enfüsî araştırması ile Cenab-ı Hakk’ın insanın içinde yaktığı bir nurdur. Eğer muvaffak oluyorsak, bu Allah’tandır. O halde, yaptığımız işlerin zerresini bile kendimize maletmemeliyiz. Zira böyle bir sahiplenme, bir nevi şirktir, hizmetin bereketini götürür.

Saf Değiştirenler

Soru: Cemaatlerin birbirlerinden adam kazanmalarını nasıl değerlendirebiliriz?

Cevap:

1. Gidip başkalarına iltihak edecek arkadaşlar hakkında endişe edip de, diğer cemaatleri kötülememek lazımdır. Çünkü bir cemaati gıybet eden, o cemaatin bütün fertlerini gıybet etmiş sayılır. Ve o ferdlerin bütünü, haklarını helâl etmedikçe de, ihtimal kurtulamaz. Oysa biz, kurtulalım diye uğraşıyoruz.

2. Giden arkadaş veya gittiği cemaat hakkında arkadan konuşma, gıybet etme, zaten var olan ayrılığı körüklemek ve yangına benzin ile gitmek demektir. Böyle bir davranış ise, tevfik-i İlahî’den mahrum kalmaya sebeptir. Halbuki bu şahıs, sanki birinci bölükten ikinciye veya ikinciden üçüncüye geçmiş veya aynı evde oda değiştirmiş gibi kabul edilmelidir.

3. Bu gibi durumlarda, herhangi bir hizmete dilbeste olmuş insanların rahatsız olmaması mümkün değil ise de, bu rahatsızlıktan onları günaha sokmamalarına da çok dikkat etmelidirler. Evet, bu husus dikkate alınarak, aleyhte söylenebilecek şeylerin şartlandırma kabilinden önceden anlatılmasında fayda mütalâa edilebilir. Bütün bunlara rağmen, kanaat değiştiren insanlara karşı da tavır almamak gerektir ve hatta bu şarttır.

A’zamî Zühd ve Takva

Sürekli düşünerek ve tecessüs ederek yaşamak, mâneviyatın bir buudunu teşkil eder ve çok önemlidir. Ne var ki, ülfet ve ünsiyet bunu engelleyebilir. Bu sebeple ülfet ve ünsiyeti kırmak gerekir. Aslında, zamanımızda pek çok kimse, mâneviyata inanmadan yaşıyor. Onun için Bediüzzaman Hazretleri, “A’zami zühd ve takvaya bir cemaat sahip çıkmalı” diyor. Aksi takdirde, herkes mes’ul olur.

Namazda Üç Mühim Unsur

Namazı dert edinmek lâzımdır. Kıyam, kıraat, rükû, sücûd vs. namazın şekillerinden ibarettir. Oysa asıl olan, muhteva ve ruhtur. Nasıl ki yeme-içme cismaniyetimiz için bir ihtiyaçtır, namaz da manevî hayatımız ve ruhumuz için bir gıdadır. Namaz, fıtratımızın bir gereği haline getirilmelidir. Ruh, gıdasını ancak, bu şekilde kılınan bir namazdan alabilir. Meselâ, Kevser sûresi’ni 1000 defa okur, her seferinde ayrı şeyler hissedersiniz. Sonra da bu hale şaşar kalır ve “Kevser sûresi bir satırlık birşey ama, meğer içinde kitapları dolduracak muhteva varmış” der, kendinizden geçersiniz. Onun için, namazları angarya kabilinden kılmamak gerekir.

Namazda dikkat edilecek bir diğer husus da, nasıl vücud geliştirme çalışmalarında kalbi yormamak için fikir dünyasından uzaklaşmak gereklidir, öyle de, ruhu geliştirmek için dünyevî düşünceleri devreden çıkarmak, bütünüyle kalp ve ruh insanı haline gelmek şarttır. Tabii, namazın dış şekillerini özenle yerine getirmek ile bu muhteva arasında sıkı bir münasebet olduğu da bir gerçek.

Bir de, bazılarının namazına bakıp da, değişik tavır ve uygulamalara gidilmemelidir. Başkası namazında elini, kolunu, başını sallayabilir. Bu kimseyi ilgilendirmemeli. Herkes, kendi namazını kılmalıdır. Ayrıca, başkaları namazlarını nasıl eda ederlerse etsinler, Allah’a borçlarını ödemiş olacaklarından şüpheye düşmemeli, neticesinde insana vizr yükleyecek olan sû-i zan kapısını kat’iyen açmamalıyız. Kaldı ki biz, kimsenin davranışlarına hakem de değiliz.

Bir diğer husus da, namaz kılarken şartları hesaba katmamalıyız. Aslında şartların insanın namazına tesir edeceği muhakkaktır. Fakat bunu bile bile irademizle bu şartları aşmalı ve kalbi kemal noktasına yönlendirmeliyiz. Feyze, berekete en açık olduğumuz zamanlarda bile sadece O’nu mülâhaza etmeliyiz. Meselâ, Allah’la, aranıza girecek bir cezbe, sizi o anda arş-ı Rahman’a ulaştıracak, bile olsa hemen “Hayır Rabbim ben bunu istemem, şu namaz kılanlardan birisi gibi olayım, yeter” diyebilmelisiniz.

Son bir husus da, herkesin namazı, içinde bulunduğu mertebe ve dereceye göre farklılık arzeder. Siz kılmış olduğunuz namazı, İmam-ı Rabbani’ye anlatsanız, belki size güler. Veya İmam-ı Rabbani, İbn-i Arabi’ye anlatsa, o da güler. Zira buudlar farklıdır. Burada önemli olan nokta bizim gibi avam-ı nasa, hakîkî namaz mülâhazasına, düşünce yolunu açmaktır. Bir zerre iken, kendini deryaya salıverme ve damla iken derya olma... Bunun ötesinde de, Rabbim lûtfederse, şu anda mahiyetini, keyfiyetini dahi bilmediğimiz, ama dedikodusunu, nakilciliğini yaptığımız o mertebelere ulaştırılabileceğimizi yine O’nun rahmetinden bekleyebiliriz.

Fedakârlıkta Ayrı Bir Buud

Şahs-ı manevî ile alâkalı birtakım belâ ve musibetler vardır ki, bunları birtakım fedakârlar karşılar ve cemaate gelecek belâların def u ref’i için kendilerini feda ederler. Hizmet kadrosu içinde değişik münasebetlerle vefat edenler ve muhtelif belâlara dûçar olanlar hakkında böyle düşünmek daha muvafık olur.

Her Güçlüğün Akabinde Bir Kolaylık Vardır

Soru: Rüya’da Fetih sûresi’nin baş tarafının okunması neye delâlet eder?

Cevap: Şahsî hatalara bakılmadığına delâlet eder. Ayrıca Hudeybiye’de müslümanların hisleri, gururları ve izzetleri ile çok oynandı ama sonra Allah bilâhare onlara fetih nasib buyurdu, zannediyorum, bugün de aynı şeyler geçerli. 30-35 seneden beri ne zaman müslümanların izzet ve gururlarıyla oynanmış ve mü’minler herhangi bir tazyike maruz kalmışlarsa, ardından büyük bir fütuhat olmuştur. Yani her zaman “Muhakkak her güçlükle beraber büyük bir kolaylık vardır” âyetinin hükmü tecellî etmiştir. Yalnız bunun vazgeçilmez bir şartı vardır ki, o da, ihlâs ve samimiyeti kaybetmemek, Allah (cc) ile irtibatı devam ettirmektir. Bu başarıldığı zaman, “Rabbin seni bırakmadı” sırrına mazhar olabiliriz. Yoksa, yaptıklarımızın hiç faydası olmayabilir...

Şeytan ve İrade Zaafı

İrade zaafı, zırh ve miğfer arasındaki delikler gibidir. Şeytanlar vururlarsa oradan vururlar. Efendimiz (sav): “Bir ifrit, elinde ateş, bana namazda musallat oldu” buyuruyorlar. Demek ervah-ı habise, herkese derecesine göre musallat olabiliyor. Evet, şeytan kimine uzaktan ok atar, kimine de merdiven dayar, öyle çıkar...

İhlas ve Samîmiyet

Hizmette esas olan ihlâs ve samimiyettir. Tarihte nice peygamberler gelmiştir ki arkalarında bir veya iki kişi ya bulunmuş ya da bulunmamıştır. Buna karşılık, nice veliler de vardır ki, peşlerinden kitleleri sürüklemişlerdir. Ne var ki bu velilerin hepsini üst üste koysak, bir Nebî’nin topuğuna ulaşamazlar.

İrşad ve tebliğ vazifesinde sayı çokluğu çok mühim olmadığı gibi, hemen netice alınacak diye bir kaide de yoktur. Mühim olan, “Allah, bu gayretleri boşa çıkarmaz” inancıyla çalışmak; ihlâs, samimiyet ve sadakattan da kıl kadar sapmamaktır. Kur’ân-ı Kerim, Semud kavmi hakkında, “Semud’a gelince: Onları hidayet ettik, fakat, körlüğü hidâyete tercih ettiler” buyurur. Bu o zaman böyle olduysa da, bir gün gelecek, o kavmin veya arkadan gelenlerin içine atılan hidayet tohumları mutlaka boy atıp, gelişecektir. Her da’va eri bu hakikatı kavramalı ve yılmak, usanmak nedir bilmeden bir küheylan gibi hep yoluna devam etmelidir.

Allah (cc) İle İrtibat

Bugün insanımızın en büyük derdi, Allah (cc) ile olan irtibatının eksikliğidir. O halde, bunu te’min edecek her vesileye her gün defâatle müracaat edilmeli ve bizi O’na götürecek yollar sık sık gözden geçirilmelidir; aksi halde, O’ndan uzaklaştıran tekye ve zaviye de olsa mutlaka yıkılıp, altı üstüne getirilmelidir.!

Ebedî Yaşamın Yolu

‘Ebû Bekir’ bir isim; ama, bıraktığı tatlı izlerle o hâlâ içimizde yaşıyor. Hem o kadar yaşıyor ki, bu adı andığımızda sanki kanımızdaki alyuvar ve akyuvarlar kendisine selâm duruyor.

Hz. Bilâl, Habeşli bir köle; siyahî, fakat, Sahabe mektebinin mübeccel bir ferdi ve Peygamber Müezzini. Aradan on dört asır geçmiş olmasına rağmen, hâlâ teberrüken adını oğullarımıza veriyoruz.

Karşı kutupta, 150 metre boyunda ehramlar yapan Mısır Firavunları var; dünyevî ölçüler içinde büyük; ama, dünden bugüne hep lânetle anılıyorlar.

Evet, ebedî yaşamak isteyenler, Ebû Bekir’i Ebû Bekir, Bilâl’i Bilâl yapan vasıflarla bezenmeli ve firavunluğa da özenmemeli ve tenezzül etmemelidirler.

Nefis Müdafaası Şeytanın Mırıltısıdır

Nefsi müdafaa adına söylenen her söz şeytanın mırıltısıdır, o aynı zamanda bir cedel ve miradır. Meselâ, “bu gece herhalde teheccüde kalkamadınız” dendiğinde, “geç yatmıştım da” gibi bir savunmaya girmek, cedel olur. Geç yatılmış bile olsa, “şu gafil nefsin elinden kurtulamadım gitti” denmelidir. Aynı şekilde, meselâ, “ekmekleri ısıtsaydınız?” dendiğinde, nefis müdafaası adına, “hekimler böyle yemenin faydalı olacağı görüşünde” demek de bir cedeldir. Yine, “haritayı öyle değil de, şöyle assaydınız” dendiğinde, “odayı tam ortalayayım da, daha iyi görünsün istemiştim” cevabını vermek de bir müdafaa-ı nefs ve cedeldir.

İnsan, her hâlükârda nefsini müdafaadan kaçınmalı, fakat Hakk nâmına her fırsatı da mutlaka değerlendirmelidir.

Haramlar Karşısında Gençlere Tavsiyeler

Çarşı ve sokakta kol gezen haramlar karşısında gençlere şu tavsiyelerde bulunulabilir:

a. İşleri biriktirip, dışarı çıkıldığında birkaç işi birden görmek.

b. Bir kısım işlerimizi her gün çeşitli sebeplerle dışarı çıkma mecbûriyetinde olanlara gördürmek.

c. Sokağa yalnız çıkmayıp, bir veya iki kişi ile birlikte çıkmak.

d. Her an günahlardan ve kayıp gitmekten Allah’a sığınmak.

Ayrıca, her hususta olduğu gibi, bu hususta da başkalarına örnek olma mevkiinde bulunan şahıslar, hayatlarına çok dikkat etmelidirler. Zira, “âlimin sürçmesi âlemin sürçmesi, veya, âlimin ölümü âlemin ölümüdür” fehvasınca, onların yapacağı küçük bir hata veya dikkatsizlik binlere, milyonlara sirâyet edebilir, binleri ve milyonları sarsabilir.

Âkıbet Endişesi

Ulû’l-azm peygamberlerin hemen hepsinin ashâbından, irtidat edenler çıkmıştır. Hz. Mûsâ’nın ashabından Samirî, Hz. İsa’nın havârilerinden biri ve kâinatın iftihar tablosu Hz. Muhammed’in (sav) ashâbı içinde de bir hayli isim...

Geçmişte peygamberleri görmüş ve onlarla aynı atmosferi paylaşmış insanlar arasında dahi irtidat vaki olursa, huzurda bulunmanın tadına erememiş ve nebevî ‘sıbga’ (boya) ile boyanamamış bugünkü insanlarda irtidadın olmayacağı düşünülemez. Bu bakımdan, herkes akıbetinden endişe etmeli. Hadisin ifadesiyle, insan cennet ehlinin amellerini işler de, neticede yazısı kendisine sebkat eder ve son deminde irtikab edeceği kötü bir amelle -Allah muhafaza buyursun- cehenneme yuvarlanabilir.

Hz. Ebû Hureyre’nin akıbet endişesiyle nasıl iki büklüm olduğunu, onun şu sözlerinde müşâhede etmek mümkündür.

“Bir gün üç kişi oturuyorduk. Allah Rasûlü yanımıza geldi ve “Cehennemde içinizden birinin dişi bana Uhud dağı kadar görünüyor” buyurdu. Derken birimiz şehid oldu ve iki kişi kaldık. Ben çok endişe ediyor ve Rasûlullah’ın haber verdiği kişi ben olurum diye korkuyordum. Nihayet, diğeri de Yemâme’de Müseyleme’nin saflarında can verince Rabbime çok hamdettim.”

Evet, Allah Rasûlü için “halîlim” ifadesini kullanacak kadar O’na yakınlık hisseden Hz. Ebû Hureyre âkibetinden bu denli korkarsa, bizim nasıl davranmamız gerektiğini varın siz hesap edin!

Benlik ve Gıybet

Günümüzde hizmet içinde kibir ve ucb’dan bir ölçüde kurtulma merhalesine geldiğimiz söylenebilir. Ama, şu iki hususun önü bir türlü alınamadı:

1. Enâniyet,

2. Gıybet.

Hele gıybet, hele gıybet!

Sadık Dostlar

İzmir-Manisa yolu üzerinde bir levha var: “Ağaç, ağaçlar içinde büyür.” Ağaç ağaçlar içinde büyüdüğü gibi, insan da insanlar içinde büyür. İnsanlar içinde varlığa erer. Duygu ve düşünceleri gerçek insanlar arasında; sadâkati sadâkat ikliminde, fedakârlığı da fedakârlık ikliminde gelişir.

Gün gelecek, eliniz, ayağınız, gözünüz, kulağınız, kısaca bütün âzâlarınız fayda vermez olacak ve o zaman arkadaşlarınızın elleriyle tutacak, onların ayakları ile yürüyecek ve gözleriyle görüp, kulaklarıyla işiteceksiniz. Öyleyse, şimdiden sâdık arkadaşlar edinmeğe bakın. Zannediyorum, “Sâdıklarla beraber olun!” ayeti bu hakikata işaret etmekte..!

Bediüzzaman’ın Zaviyesinden Da’va Adamı

“Beni nefsini kurtarmayı düşünen hodgâm bir adam mı zannediyorlar? Ben, cemiyetin imanını kurtarma yolunda dünyamı da fedâ ettim, âhiretimi de. Seksen küsur senelik hayatımda dünya zevki nâmına bir şey bilmiyorum. Bütün ömrüm harp meydanlarında, esâret zindanlarında, yahut memleket hapishanelerinde geçti. Çekmediğim cefâ, görmediğim ezâ kalmadı. Divan-ı harplerde bir câni gibi muamele gördüm; bir serseri gibi memleket memleket sürgüne yollandım. Memleket zindanlarında aylarca ihtilâttan men’ edildim. Defalarca zehirlendim. Türlü türlü hakaretlere maruz kaldım. Zaman oldu ki, hayattan bin defa daha ziyâde ölümü tercih ettim. Eğer dinim beni intihardan men’ etmeseydi, Said belki bugün toprak altında çürümüş olacaktı. Bütün hayatım zahmet ve meşakkatle, felâket ve musîbetle geçti. Cemiyetin imanı, saadet ve selâmeti yolunda nefsimi de dünyamı da fedâ ettim. Helâl olsun. Onlara bedduâ bile etmiyorum. Çünkü, bu sâyede Risâle-i Nur, hiç olmazsa birkaç yüzbin, yahut birkaç milyon, belki daha ziyade kişinin imanını kurtarmaya vesîle oldu. Ölmekle yalnız kendimi kurtaracaktım, fakat hayatta kalıp, zahmet ve meşakkatlere tahammülle bu kadar imanın kurtulmasına hizmet ettim. Allah’a bin kere hamd olsun!

Sonra, ben cemiyetin iman ve selâmeti yolunda âhiretimi de fedâ ettim. Gözümde ne cennet sevdâsı var, ne de cehennem korkusu. Cemiyetimizin imanı nâmına bir Said değil, bin Said fedâ olsun! Kur’ân’ımız yeryüzünde cemaatsiz kalırsa cenneti de istemem; o zaman orası da bana zindan olur. Milletimin imanını selâmette görürsem, cehennemin alevleri içinde yanmaya râzıyım. Çünkü, vücudum yanarken, gönlüm gül-gülistan olur.”

Barışın Te’mini

Bir tahmin değil, kanaat-ı kat’iye olarak diyorum ki, ilerde fikirler çarpışacak, cemâatler birbirleriyle çekişecek duruma düşecek ve işte o zaman ancak muvâzene unsuru olan bir cemâat, aradaki hatt-ı muvâsalayı temin edecektir. O cemaat olmak ne büyük bahtiyarlık! O halde, her cemaat bu vazifeye talîp ve hazır olmalıdır.

Şanslıyız

Dönemimiz itibariyle, rûhî ilhamlarımızı coşturacak bir çevreden mahrum olarak yaşadık; hâlâ da aynı durum devam ediyor. Ancak, mazhar kılındığımız lütuflar açısından, sanki Sahabe devrinde gibiyiz...

Teennî

Avamî telâkkîlerle ve herhangi bir temele oturmayan düşüncelerle hiçbir mes’ele halledilemez. Bugün yıkılması gereken bin tane bid’at ile, onların yerine ikâme edilmesi düşünülen bin sünnet var. Böylesine ağır bir yükün altında acele edip teennîyi elden bırakmak hatadır.

Dengeli Davranma

İslâmî hizmetleri götürmek istediğimiz insanlara haddinden fazla alâka göstermek, iki yönden mahzurlu olabilir:

1. Fıtrat, fıtrî olmayan alâkaları reddeder. Dolayısıyla, karşımızdakinin yerine kendimizi koyup, “böyle haddinden fazla alâka bana gösterilseydi, acaba ne yapardım?” diye düşünmeliyiz.

2. İnsanlara haddinden fazla alâka, sanki o insanlar bu hizmete girmezse, bu kervan yürümez gibi yanlış bir düşüncenin doğmasına sebep olur ki, bu da gayretullah’a dokunur.

Her mes’ele gibi, bu mes’ele de Tevhid açısından değerlendirilmeli ve vicdanımızdaki Tevhid anlayışına ters düşen her şeye başkaldırıp, ölçülü olmalıyız. Ölçü veya Kur’ânî tabiriyle, mîzan, insanın dünyası ve ukbâsı ile çok yakından alâkalıdır.

Mutasyon

Bozuk bir dönemde geldik. Düşünce bozuk, hâl bozuk, çarşı bozuk... Ve, Bediüzzaman Hazretleri gibi kimselerin meşcereliğinde kendimizi bulmaya çalışıyoruz. Pek çok kimse, müslümanlık adına baba ve dedelerinden tevârüs ettikleri hususları aynen tekrarlamaya devam ediyor. Bütün bu hususların aslî mecrâlarına ircâsı ise, memleketin aslî yapısında gerçekleşecek ‘mutasyon’lara bağlıdır. Bunların hepsini tek bir nesil kaldıramaz. Öyleyse, bu son ihyâ hareketinin, hiç acele etmeden, kendi tabiî seyri içinde gerçekleşmesi beklenmelidir.

Azınlık Gibi

“Ülkenin %99’u müslüman” gibi sloganvarî sözlerle, gaflet ve gevşekliğe itiliyoruz. Bu tür sözlerin bize kazandıracağı hiçbir şey yoktur ve şimdiye kadar da hiçbir şey kazandırmamıştır. Bu sebeple, muvakkaten de olsa azınlık düşüncesiyle hareket edilmesi şarttır.

İsterseniz, bu konuda bir hatıramı nakledeyim: Bir defasında Erzurum’a giderken bir derenin yanıbaşında azınlık düşüncesine mensup üç-beş haneli küçücük bir köy gördük; o köyden iki üç tane üniversite hocası çıktığını söylediler. Aynı şekilde, bir arkadaşımız benzer bir köyde çocukların dışında, hiçbir genç göremeyince sebebini sormuş ve şu cevabı almış: “Biz gençlerimizi üniversitelere koyar ve hepsini, ama hepsini okuturuz.”

Bu gerçeği görmemezlikten gelmek kime ne kazandırır? O halde, üzerimizdeki gaflet gömleğini çıkartıp, parya haline getirildiğimiz şu ülkede dinimizi ve ülkümüzü yüceltme ve yükseltme adına çalışmalı, çalışmalı, yine çalışmalıyız..!

Gelecek Nesil İçin

İkinci Dünya Savaşı’nda Hitler, Rusya’da nasıl arkadan gelenler üzerlerinden geçebilsin diye tankların bazısını bataklıklara yığmışsa, aynı şekilde bir nesil de, arkadan gelen nesillerin kurtulması adına kendini fedâ etmelidir. Türkiye’de şu anda yaşanan süreç budur!

Hizmette İlim ve Aksiyon

Ne zaman bir at görsem, yaşadığım dünyadan sıyrılır ve mâzî ile bütünleşirim. Çünkü, atın en önemli özelliği, yorulmak nedir bilmeden, çatlayıncaya kadar koşmasıdır. Kendilerini İslâmî hizmetlere vakfedenler de, tıpkı bir küheylan gibi çatlayıncaya kadar koşmalıdırlar.

Hizmette böyle bir aksiyonun yanı sıra ilim de önemlidir. Çünkü, netice itibariyle her şey ilme bağlıdır. Cahil, kimseye bir şey anlatamaz. Bu sebeple, ilim elde edecek ve öğrendiklerimizi şuur haline getireceğiz.

Mustafa Sabri Efendi M. Abduh’u tenkid ederken, “Abduh, anlattığı şeylerin şuurunda değildi. Belki sadece kendi cephesi adına bir şeyler söylüyordu” demektedir. Yani, M. Sabri Efendi’ye göre Abduh, hakîkî ilmi elde edememişti. O halde, ilim elde etmekle kalmayacak, kazandığımız bilginin şuuruna da varacağız.

Kaba kuvvete gelince, o akıl ve mantık plânında mağlûp olanların başvurduğu bir yol vahşice bir davranıştır. Halbûki, medenîlere galebe iknâ iledir.

İnsaf

Fikir plânında komünizme düşmanız. Bu mevzûda geçmişte mücadele verenleri de takdirle yâd ederiz. Fakat, takdir etmek ayrıdır, mücâdelenin mantık ve usûlü dairesinde yapılması yine ayrıdır. Zindandan bir gencimiz belli bir kırılmışlık içinde gönderdiği bir mektubunda, “Komünistlerle mücadelemizde yol bilemeyip de sokağa döküldükse hata mı ettik?” diye sitem ediyordu. Cevabımda, “Dost, sînemi yaktın!” demişdim.

Her şeye rağmen, olanlara rağmen yine insaflı olma mecburiyetindeyiz.

Da’vaya Vefa

Allah, yeryüzünün istikrarı için dağları yaratmıştır; ayrıca, dağların yerin üzerinde görünen kısımlarının en az iki misli de yerin altındadır.

İşte, bu kudsî da’vâya gönül verenler, Hızır’la yolculuk yapmanın, Hızır çeşmesinden âb-ı hayat içip ‘ölümsüzlüğe’ ermenin yolunu aramalı; geceleri gündüzler kadar aydınlık, iç dünyaları itibariyle de dış görüntülerinden daha derin ve Rabb'in huzûrunda gözyaşı döken, dağ gibi birer ma’nâ eri olmalıdırlar.

Evet, insan çok kontrollü bir hayat yaşamalıdır. Uçakların nasıl uçuştan önce kanatları, pervânesi, motoru, hattâ en küçük civataları bile kontrol edilir öyle de insan, kendini en ince hissiyâtına kadar kontrol altında tutmalıdır. İşte bize bir murâkabe ölçüsü:

İnsanların yanında ‘hizmet’ diyen, ‘Allah rızası’ diyen bir hizmet eri, yalnız kaldığında aynı duyguları taşımıyor, hattâ şakakları aynı duygularla zonk zonk atmıyor ve kasıkları ağrımıyorsa, ciddî bir nifak alâmeti taşıyor olabilir.

Büyük Ruhlar

Toplum plânında büyük muvaffakiyetler için, ferdlerin önce ruh plânında oturaklaşmaları ve kendilerini bulmaları şarttır.

İşte Fatih! Rumeli Hisarı’nın plânı, gemilerin karadan Halic’e indirilmesi hep bu 21 yaşındaki büyük komutanının kafasından çıkmıştı. Emsallerinin bugün üniversite sıralarında oturduğu bir yaşta o, devlet idaresine ve ‘fatihliğe’ ait her sırra sahipti. O ve onun gibilerinin ortaya koyduğu performans, her şeyden önce onların ruh plânında mükemmel yetişmiş olmalarından kaynaklanıyordu.

Fatih, Molla Güranî’nin, Akşemseddin’in elinde yoğrulmuştu. Yine, bazıları, cehaletlerini ilan edercesine kendisine yeniçeri diyorsa da, çocukluğu Fatih’le geçmiş bulunan Ulubatlı Hasan, saray terbiyesi görmüş bir Enderun ağasıydı.

Hâsılı, tarihi büyük umranlar, hep böyle ruhlar tarafından gerçekleştirilmiştir.

Zaman Lehimize Cereyan Ediyor

Hiç şüpheniz olmasın zaman müslümanların lehine işlemektedir. Şimdilik net olarak keyfî ya da kemmî bir buudumuz yoksa da, nasıl anne karnında ceninin doğmasına -olağanüstü şartlar dışında- kesin gözüyle bakılıyor, öyle de bizim durumumuz da şu anda artık doğuma yaklaşmış bir cenin gibi kabul edilebilir.

Evet, bir millet, bugün olmasa da yarın, mutlaka sorumsuz insanların elinden dünyanın idaresini almak zorundadır. Zira, insan hayatının ne demek olduğunu bilmeyen ve bir tek el hareketi veya parmak dokundurmakla milyonlarca kişinin ölümüne sebebiyet verebilen ‘canavar’larla, ne insanlık ne de dünya, arzu edilen yere varabilir.

Hasım Cepheyi Tanımak

Devletin devam ve bekâsını sağlayacak ve ona “devlet-i ebed-müddet” olma pâyesini kazandıracak en önemli hususlardan biri, hiç şübhesiz karşı cephenin çok iyi bilinmesidir. Bu da, sistematik bir şekilde işleyen bir haber alma teşkilâtı ile ancak mümkün olabilir.

Şanlı geçmişimizde bu hususta yığınla misal vardır. Meselâ, Hasan Can, Yavuz Sultan Selim’in en yakın arkadaşı ve nedîmidir; aynı Hasan Can, Şah İsmail’in de satranç arkadaşıdır.

Bir dönemde, bir kilisede papazlık yapan Osmanlı haber alma servisi mensubu bir zatın padişaha yazdığı mektupta, “Kilisede istavroz çıkarta çıkarta iflahım kesildi. Müsaade etseniz de artık dönsem” dediğini okuyoruz. Fransa’da bulunan bu zata verilen cevap, “devletin devam ve bekâsı adına orada kalmanız uygun görülmüştür” şeklindedir.

İstanbul’u alarak, Efendimiz’in müjdesine nâil olmak isteyen Yıldırım Bayezid, Bizans’tan aldığı Olivera ve Despota adlı iki kadın vasıtasıyla, Bizans’ın içini avucunun içi gibi biliyordu. Aynı şekilde, meselâ Akıncılar içinde haber alma teşkilâtında kullanılan çok sayıda insan vardı. Bunlar, birden fazla dil bilirlerdi. Kanunî zamanında Alman sarayında bir Türk casusunun varlığı 10 yıl süreyle bilinmişse de, bu casus keşfedilememişti.. ve daha niceleri...

Bir yandan, hasım cepheyi, mükemmel işleyen haber alma teşkilâtıyla içinden tanırken, öte yandan da hasım cephenin aynı faaliyetleri kendi içimizde sürdürmesine müsaade edilmemeli ve imkân tanınmamalı! Ne var ki, bu sahada her zaman aynı başarıyı gösterdiğimiz söylenemez. Meselâ, hakkında Nazım Hikmet bir destan yazacağı ana kadar hiçbir şey bilmediğimiz Şeyh Bedreddin, ulemâ arasında yer almış olmasına rağmen, karşı cephenin içimizdeki bir adamı olduğu söylenir. Tabakâtü’l-Müfessirîn’inde Ömer Nasuhi Bilmen Hoca’nın, “hakkında dedikodu var ise de, büyük bir alimdi” dediği bu zatın ancak yakın tarihte komünist olduğu anlaşılabilmiştir.

Evet, devlet ve milletin bekâsı ve hayâtiyeti adına önem arzeden her dinamiğin üzerinde etraflıca durmalı, bu dinamikleri sistematik hale getirmeli, günümüzün teknolojik imkânlarından da faydalanarak bu faaliyetleri gerçekleştirmeli.. ve bilhasa haber-alma husûsunda her zaman hasım cephenin çok önünde olunmalıdır.

Vefa İster

Vakıf kurmaktan dernek kurmaya kadar, her sahada İslâm’ı temsil için, o sahanın mükemmel temsilcilerini yetiştirmek mecbûriyetindeyiz. Eğer temsil tam ma’nâsıyla yerine getirilmezse, sahip çıkılan yüce hakikatler söner gider. Allah (cc) ile insan arasında ubûdiyet ve ulûhiyet mukavelesi vardır. Bu mukavelenin şartlarına riayet etmek, farzlar üstü farzdır. “Bana verdiğiniz sözü tutun ki, Ben de size verdiğim sözü tutayım” (Bakara, 2/40) ayeti bu mukaveleye işaret etmektedir.

Öyleyse, ahde vefa, üzerimizdeki en büyük mes’ûliyet-lerden biridir. Bu mes’ûliyetin yerine getirilmesinde hayatımız bile söz konusu olmayabilir. Esâsen, bu mukavelenin önemli bir buudunu da ölümü göze alma teşkil etmektedir: İşte, konuyla alâkalı Kur’ân ayeti: “Allah, mü’minlerden mallarını ve canlarını cennet kendilerinin olmak üzere satın almıştır. Çünkü onlar, Allah yolunda savaşırlar, öldürürler, öldürülürler. Bu, Tevrat’ta, İncil’de ve Kur’ân’da Allah üzerine hak bir vaaddir. Ahdini Allah’tan daha çok yerine getiren kim olabilir? O halde, O’nunla yaptığınız bu alış-verişten dolayı sevinin. Gerçekten bu, büyük bir kazançtır.” Demek oluyor ki, biz muvakaveleyi bozmadığımız takdirde Allah da bozmayacaktır. Zaten O, asla hulfü’l-vaadde bulunmaz; yani o, vaadinden asla dönmez.

İçtimâiyatçıların görüşüne göre, dünyanın kaderine hakim olan ve tarihte büyük umranlar kuranların hemen hepsi, çileli bir hayatın içinden çıkıp gelmiş milletlerdir. Evet, bu umranlar, hayatlarını çile çizgisinde sürdüren yiğitlerin omuzlarında yükseldiği gibi, yine çileli hayata devam edenlerin omuzlarında devam etmiş; devam etmiş ve ne zaman rahata ve rehâvete düşülmüş, o zaman da bu umranlar çöküşe geçmiştir. Meselâ, bir dönemin yiğitlerinden Hz. Huzeyfe (ra) ve Hz. Enes (ra), hayatlarının son döneminde çok gözyaşı dökmüşlerdir. Halbuki onlar, dünyaya bizim kadar dalmamışlardı. Bu bakımdan, çileli bir hayat yaşamayı daha baştan bilerek ihtiyar etmeli; rahatın, rehâvetin bir gün bizi öğütücü dişleri arasına alabileceği ihtimali karşısında hep teyakkuzda bulunmalıyız. Yoksa, bugün var olsak da, yarın tükenişimiz kaçınılmazdır.

İçte değişikliğe uğramanın bir diğer emâresi de, evrâd ü ezkârı ve günlük hizbimizi okumayı, çeşitli sâiklerle de olsa terk etmektir. Önceleri, Kur’ân’ın nûrunu, karşılaştığımız herkese anlatma şevk ve gayreti içindeydik. Şimdi sanki bu hizmet, o günkü halavetini kaybetmiş gibi. Evrad ve ezkâra gelince, hizmet ediyoruz, koşturuyoruz diye o da rafa kondu. Oysaki Tabiîn ve Tebe-i Tâbiîn’e baktığımız zaman, her türlü vazife ve sorumluluklarının yanında evrâd ü ezkârlarını hiç terketmediklerini görüyoruz. Bediüzzaman Hazretleri, her sahayla iştigal etmiş, fünûn-u müsbete adına çok şeyler öğrenmiş, fakat, şimdikilerin anlayışına göre, ledünnî sahada yaya kalması beklenirken, aksine o, bu sahada da derinleştikçe derinleşmiş ve kalbî hayatını, gecelerdeki ruhanî seyahatını hiç mi hiç terketmemiştir. Demek ki, dimağ mütefelsif, yani aklî ilimlerle meşgul olsa da, kalp daima melek gibi olmalıdır. Bediüzzaman, birbirinden uzak bu iki sahayı cem’ edebilmesi yönüyle de çok büyüktür.

Evet, pozitif ilim tahsili yapanlar, içten bozulmaya karşı çok dikkatli olmalıdırlar. Evrâd ü ezkâra devam etmeli, Rabb’le münasebeti kavî tutmalı; birer temkin insanı olarak, “Allah her yerde hâzır ve nâzır O’nun huzûrunda bulunmak dikkat ister” diyerek, her zaman toparlanmalıdırlar. Zihinler ilim ve hikmetle, dopdolu olduğu gibi, gönüller de itmi’nanla dolup taşmalıdır.

Eskiden, sabah akşam, “Sübhâneke yâ Allah, teâleyte yâ Rahmân, ecirnâ min en-nâr, bi-afvike yâ Rahmân” diyerek, tesbihatını terketmeyenler, makam ve mansıb sahibi olduktan sonra, bunu terkediyorlarsa, bunlar içten çürümeğe başlamışlar demektir. Sabah derslerini terkedenler de öyle... Gecesini ihyâ etmeyen, teheccüd namazını kılmayan, sabah kahvaltısını yapmamalıdır. Tarih boyunca Kur’ân cemaatleri hep aynı yoldan gelip geçmiş, hep aynı çürümeğe maruz kalmışlardır. Zaten arada bir gelen mücedditlerin hikmet-i vücudu da bu küflü dimağların küfünü izale etmek değil mi?

Hâsılı, müslüman şu anda yokuşun eteğindedir ve eğer şimdiden çürümeler başlamışsa, ilerde çok dökülenler olacak demektir. Bu sebeple, her bir çürüme emâresi, bizi dâğidâr etmeli, çürümeğe mani olmak için de, her mü’min, ayıplarını yüzüne söyleyecek kardeşler edinmelidir ki, kardeşi çürüme belirtilerinin farkına vardığında hiç çekinmeden hemen onu tenkid etsin ve yolunu düzeltmesine vesile olsun.

Tahyîr Hâdisesinin Bir Başka Buudu

Efendimiz (sav)’in zevceleri, ‘tahyîr’ hâdisesinde Allah ve Rasûlullah’ı tercih buyurunca, “İyilik, iyiliği doğurur” kaidesine bağlı olarak, Efendimiz (sav) de başka kadınlarla evlenmekten men’ olundu. Eğer onlar dünyayı tercih etseydiler, bu takdirde Peygamber zevcesi olmaktan çıkacaklar ve bu İlâhî lütfun getirdiği her hayırdan da mahrum kalacaklardı.

Biz de, her tercihimizi Allah ve Rasûlü’nün arzuları istikametinde kullanabilsek, o zaman Âhiret’te kaybedenlerden olmayacağız inşaallah.

Haçlı Zihniyeti

Osmanlılar döneminde, hariçteki kuvvetler haçlı zihniyeti etrafında toplanıp üzerimize geliyorlardı. Günümüzde ise hem dâhilde hem de hariçde bir haçlı zihniyeti ve haçlı saldırılarıyla karşı karşıya bulunuyoruz. Bizim içimizde, bizden; fakat yaşayışı, zihniyeti ve inancıyla yabancılaşmış nice insanlar var ki, petrol kuyularımızı bile bile kapatmaktan tutun da, nüfus plânlamasına varıncaya kadar, milletimiz aleyhinde alınan her kararın ve ortaya konan her icraatın altında onların imzası var. Bu gerçek bize, bir kere daha bu milleti ve bu ülkeyi sevenlerin mücadele sahalarının çok geniş olduğunu ihtar etmektedir.

Hayatı Yaşamada Ölçü

Kendimizi iradî olarak birtakım zorluklara alıştırmalıyız. Meselâ, yastığımız sert olmalı; sert yerde yatmalı, hizmet için sağa sola gidilip, seferin meşakkati çekilmeli ve çokça oruç tutulmalıdır.

Evet, lezzetleri terk evlâdır ve iradî olduğundan da büyük sevabı vardır.

Önümüzü Kesen Düşmanlar

1. Önümüzü kesen düşmanların en önemlilerinden biri rahattır.

2. Bir diğer düşman ise, âdetâ gaye haline getirilmiş evlâd ü ıyâl arzusu, yani evlenmekdir. Evlenme, evlâd sahibi olma, gaye değildir. Yüce gayenin gerçekleşmesinde alt yapılarından biridir. Gaye olmuş olsaydı, farz kılınırdı. Gaye, rızâ-ı İlâhî’dir.

3. Önümüzü kesen bir diğer düşman, makam-mansıb sevdâsıdır. İnsan, her zaman önce şu makama geleyim de, ondan sonra hizmet ederim düşüncesine girebilir. Zavallı farkına varmaz ki, o makam kendisi için bir gaye haline gelmiş ve hizmet, ikinci plânda kalmıştır.

Hayatımızı, hizmete göre ayarlamalıyız. Ne tekkenin ruhanî havası, ne medresenin ilim ufku, ne de kışlanın disiplini bizi imrendirmemeli; unutmamalıyız ki, buralar, belli bir vazifeyi edâ etmek için vardır.

Bir Muhasebe Örneği

Hz. Ömer, iki katlı ev yaptıran birine, “Ölüm sana daha yakın” demişti.

Bu sözün bize anlattığı nedir? Çok da objektif olmayan değerlendirmelerde bulunacak olursak:

1. İnsan, zarûrî ihtiyaçları dışında herhangi bir şeye sahip olmamalı.

2. Zarûrî ihtiyaçlarımızdan arta kalan mal, para, neyimiz varsa tasadduk edilmeli. Meşhur tabirle, “bulduğumuzda ihtiyacımızı gidermeli, kalanını dağıtmalı; bulamayınca da sabretmeli.” Bir Hak dostunun dediği gibi bunu sakın bir fedakârlık olarak kabûl etmeyin! Çünkü, Bağdat’ın köpekleri de böyle yaparmış. Bulunca yer, bulamayınca sabredermiş.

3. Sıcak bir havada bulduğumuz gölge ölçüsünde, her nimetin kadrini bilmeli ve getirdiği sorumluluğun şuurunda olmalı. Faydalandığımız her nimet aynı zamanda bizi uyaran bir tokat gibi ensemize inmeli.

Ayet-i kerimede, “Dünya hayatınızda bütün güzel şeylerinizi harcadınız, hepsinin zevkini sürdünüz” buyurulmaktadır. Bir defasında bu ayet hatırıma gelince ağlamıştım da, baktım Halim Baba da ağlıyor. “Niye ağlıyorsun?” dedim. “Buraları kendi elinle yaptırdın; ama buraya zorlukla girip çıkıyorsun” cevabını verdi. Kendisine, “Sen, benim ağladığımın tam tersine ağlıyorsun” dedim.

İnsan, dünyaya bir defa gelir ve yerine getirmesi gereken vazifeler için kendisine bir defa fırsat verilir. İşte bu biricik fırsatta o ya kazanacak, ya da kaybedecektir. Bir kere de bu fırsat elden gitti mi, artık ne ‘keşke’lerin faydası olacaktır, ne de geri dönüş arzularının..

Hizmet Eri

Dengeli bir hizmet eri, söyleyeceği şeyleri hemen söylemez. O bilir ki, söylenmesi gereken her şeyi şimdi söylerse, kendisine hayat hakkı tanımayanlar çıkabilir. Şartlar aleyhine ağırlaştırılabilir, dolayısıyle de sıkıntılı bir atmosfere düşebilir.

Perspektif

Her müslüman, Allah diyen biriyle dost olma yolunu araştırmak zorundadır. Çünkü, ötede her şey Allah deyip dememeğe göre ayarlanacaktır. Kur’ân, “İşte böyle, kim Allah’ın nişanlarına saygı gösterirse, şüphesiz bu, kalplerin takvasındandır” buyurmasına karşılık eğer bu mes’ele hafife alınacak olsa, Allah’ın yücelttiği bir husus hafife alınmış olur.

Cihad Duygusu

Allah yolunda cihad edenlerin mücadelelerine terettüb eden neticeler, taşıdıkları duygu düşünce ve sahip oldukları şuur nisbetinde artar. Meselâ, cihad duygu ve düşüncesinde çok derinleşenler şehidlik üstü pâyelere ulaşırlar.

Fasit Daire, Salih Daire

Allah (cc) dilerse mü’minin işlediği günahın cezasını dünyada iken verebilir. Onuncu Lem’a’da anlatılan şefkat tokatlarını hatırlayınız!

Öyle ise Mü’min, ayağına bir diken bile batsa, bunun işlediği bir günahın neticesi olduğunu düşünmelidir. Aynı şekilde, hiç olmayacak biçimde terlese, kalbinde bir sıkıntı hasıl olsa, imtihanda bildiği halde yazamasa.. bütün bunları, seyyiâtına terettüb etmiş cezalar saymalıdır. Eğer Allah rahmetinin tezâhürü olarak, seyyiâtı hasenâta tebdil ile, bu fasid daireyi kırmazsa, mü’min, hayatını hep bu fasit dairede sürdürür.

Fasit dairenin karşısında, Efendimiz (sav)’in “Hayır hayrı doğrur” diye beyan buyurdukları ifadeden çıkarılan bir de “salih daire” vardır. Bu daire içinde hayır, bir başka hayra kapı açar; derken mü’min daima hayır eker, hayır biçer; biçtikçe de, içinde hayır işlemeğe karşı daima bir şevk ve cesaret bulur.

Musîbetlere Karşı

Herhangi bir musîbet karşısında tetikte durmak başka, mağlûp olmak başkadır. Dolayısıyla, başımıza gelen bir musibeti gözümüzde büyütüp, irade plânında mağlup olmamalıyız.

Aynı şekilde, insan günahlara karşı da daima tetikte olmalıdır. Evet her an, bir köşe başında, bir günahın çelmesine takılıp sendeleyebiliriz. Günahlara karşı bu dikkat nasıl günaha mağlûp olmak ma’nâsına gelmez, öyle de musîbetlere karşı tetikte olmak da mağlubiyet demek değildir.

Gerçek Da’vâ Adamı

Gerçek bir da’vâ adamına terettüb eden vazifelerin en önemlisi, da’vâsına karşı göstermesi gereken vefâdır. Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer gibi tefekkür dünyamızı aşan insanları tahlil etmek bize düşmez ama, kendini alıp kesseniz, kanının her damlası ‘vefâ, vefâ’ diyecek olan Hz. Sıddîk (ra)’ın vefâsına bakın ki, hicret esnâsında 7-8 yaşındaki kızı Hz. Âişe yanında yoktu. Aynı şekilde, Hz. Ömer (ra) hicret ederken, küçük oğlu Abdullah yanında değildi..

Efendimiz (sav), Hz. Selman (ra) için, “Din Süreyyâ yıldızında da olsa, bunun kavminden bazıları onu oradan çekip indirirler” buyurmuşlardır. İşte, dînî hakikatler Süreyyâ takım yıldızlarında asılı bile olsa, da’vâ adamının onları oradan çekip alacak vefayı göstermesi gerekir.

Ayrıca, bir da’vâ adamının, üzerine düşen vazifeyi yerine getirmesi da’vâsına olan inancı nisbetindedir. Günümüzde, Cumhurbaşkanlığı Kupası, Başbakanlık Kupası gibi isimler altında kupa maçları yapılıyor. İslâm da’vâsının müntesipleri öyle bir kupa için yarışıyorlar ki, bu yarışın sonunda verilecek olan kupanın bir kulpunu onlar, diğer kulpunu ise Allah (cc) tutacaktır. Doğrusu böyle bir kupaya canlar fedâ edilse değer!..

İrtidattan Korunma Yolları

1- Kendini emniyette görmekten olabildiğince sakınmak ve daima âkıbet endişesi içinde olmak.

2- Allah’tan çok korkmak.

3- Şeriat-ı fıtriyeye ittiba etmek. Bir diğer ifadeyle kavlî duâ ile fiili duâyı yani ameli birleştirmek; menhiyata yaklaşmamak, günah atmosferlerinden uzak durmak ve sürekli ibadet ü tâat ile meşgul olmak.

4- İmana müteallik eserleri sürekli mütalâa etmek; -bel-leyip ezberlemek değil- müzâkere etmek. Unutmamak gerekir ki, her yeni müzâkere, insana daha değişik şeyler kazandırır.

5- Cemaatten ayrı düşmemek; olur-olmaz yerlerde otururken dahi, dostlarla bir halka teşkil etmek. Bu hususta, “Zulmedenlere meyletmeyin; daima sâdıklarla beraber olun”, “sürüden ayrılanı kurt yer” gibi düsturları her zaman hatırda tutmak.

6- İçtimaî vazifemizin dışında, günün en az yarısını hizmete vermek.

7- Hepsinden daha önemlisi de Hakk kapısının sâdık bendesi olmaktır. Hakk kapısının sâdık bendeleri olanların günahlarına bakılmaz. O halde, günahlarından rahatsız olanlar, Hakk’ın dinine hizmete koşmalıdırlar. Her halde en büyük istiğfar da işte budur. Çevrelerinden korkanlar da, emniyeti, aynı şekilde Din’e hizmette aramalıdırlar.

En Sağlam Sığınak

İnsan, hayatının her ânını ilgilendiren İslâmî emirleri yaşaya yaşaya kendine mal etmelidir. Bu nokta yakalandığı takdirde kötü huylar o insanda fazla barınamazlar.

Ferdin, yakalaması gereken bu nokta, cemâat için de, cemiyet ve millet için de aynen geçerlidir. Kötü huylardan arınmış ferdlerden meydana gelen bir cemiyette kötü niyetliler barınamaz. Bu sebeple, ibadet ü tâata, evrâd ü ezkâra çok ehemmiyet verilmelidir. Çünkü ibadet ü tâat, bizi şerlilerin şerrinden muhâfaza ettiği gibi, böyle bir hassasiyeti içimizde kötülüklerin ve kötü insanların, hatta yabancı zihniyet ve yabancı düşüncelerin kök salıp gelişmesine izin vermez. İbadet ü tâat, bu yönüyle insan ve toplum hayatı için en büyük sığınaktır. Kaldı ki, iman ve ibadetin, aksine ihtimal verdirmeyecek şekilde insanın rûhunu sarması ve bütün dünyasını kuşatması için de yine temrinât şarttır.

Hizmete Ait Sırları Fâş Etmenin Hükmü

Fıkıh kitaplarında, “Zinaya zorlanan kimsenin zina etmesine cevaz yoktur. Zorda kalan kimse ise, diliyle Allah’ı inkâr edebilir” hükmü yer alır.

Zinada kul hakkı bahis mevzûudur ve kul, hakkını helâl etmedikçe, bu günahtan kurtulmak mümkün değildir. Aynı mevzûda İbn-i Âbidin, “Birisi Efendimiz (sav)’i -hâşâ- tezyif etse ve sonra da tevbe etse, yaptığı bu tevbe kabûl olmaz” der. Neden? Çünkü, hakkını helâl edecek şahıs artık ortada yoktur.

Hizmette, Efendimiz (sav)’den bu yana gelmiş geçmiş bütün müslümanların ve ayrıca Kıyâmet’e kadar gelecek bütün mü’minlerin hakkı bahis mevzûudur. O halde, böyle bir da’vânın aleyhinde olabilecek şekilde düşman cepheye koz vermek, altından kalkılmaz bir vebal olsa gerek.

Kulluk Şuuru

Sırat’ı geçinceye kadar kulluk şuurunu korumak ve buna mânî olacak her şeyden; yılandan, çiyandan kaçar gibi kaçmak lâzımdır.

Diyelim ki, hizmet için bir yere giderken, aklımıza halkın teveccühü veya “hizmet ediyoruz” gibi nâ-hoş düşünceler geldi. İşte hemen o anda toparlanıp istiğfar etmeli ve “Aman Allah’ım! Sen hidayet etmeseydin, biz hidayete eremezdik” demeliyiz. Aksi durumda, belâlar başımıza sağnak sağnak yağsa yeridir. Esâsen, Allah’ın affı olmasaydı, işimiz bitikti.

“Ben”

Kişi, kendi içerisinde hep kendi mevcûdiyetini hissettirme duygusuyla yaşıyorsa, bu bir riyakârlıktır. Yok, bu düşünce aklına bir an gelmiş ve hemen istiğfara sarılmışsa, o zaman bu, hava boşluğuna maruz kalma gibi birşeydir sayılır ve ona zarar vermez.

“Ben” diyen insandan uzaklaşın. “Bu da’vâda benim yerim neresidir?” diyene, “gayyâ” deyin ve “yerini şimdiye kadar bilmiyorduk ama, şimdi öğrendik” ilâvesiyle suratına tükürün.

Niçin Hizmet Etmeliyiz?

1- Her şeyden önce, biz kuluz ve kulluğun hakkını yerine getirmek için de hizmet etmek mecbûriyetindeyiz.

2- Emr-i bi’l-ma’rûf, nehy-i ani’l-münker, günümüzde her zamankinden daha çok zimmetimize terettüp eden bir farz-ı ayndır.

3- Bize kadar kusursuz gelen bu hizmeti, bizden sonrakilere aynı şekilde kusursuz, ârızasız ve noksansız intikal ettirmek sorumluluğu altındayız.

4- Bu yol, başta Allah Rasûlü (sav) olmak üzere, bütün selef-i sâlihînin yoludur ve bu yolda yürümek bizim için bir vecîbedir.

5- Mazhar olduğumuz nimetlere nimetin cinsinden şükürle mukabelede bulunmak da, hizmet etmeyi gerektirmektedir. Evet hizmet adına, bin bir türlü imkânlar içinde yüzüyoruz. Bu da’vânın, bizden önce geçen çilekeş temsilcileri, bizim sahip olduğumuz imkân ve fırsatlara sahip olsalardı, herhalde 25 yıllık işi 10 yıla sığdırabilirlerdi...

Emr-i Bi’l-Ma’ruf

İyiliği emretme ve kötülükten sakındırma, yapılış keyfiyeti itibariyle dönem ve şartlara göre değişkenlik arzetse de, her mü’minin, bütün hayatı boyunca ifa etmesi gereken bir vazifedir. Bu önemli vazife, Şeriat-ı garrâya göre değil, ancak şeriat-ı fıtriyeye göre terk edilebilir. Yani, bir zaman gelir, mü’minin eli ve dili ile ma’rufu emr, münkeri nehyetmesine mânî oldukları gibi, kalbiyle iyiliğe taraftar olup, kötülüğe tavır alması da engellenirse, işte o zaman terkedilebilir ki bu da Kıyamet’in artık kopmak üzere olduğunun işaretidir.

Nefer

Din-i mübîn-i İslâm’a hizmet eden herkes neferdir. Dolayısıyla, bu hizmette askerî disiplin çok önemlidir. Şeklen asker değiliz ama, rûhen askeriz ve öyle de olmalıyız, hatta öyle olmak mecbûriyetindeyiz. Bu sebeple, İslâmî hizmetlerde nefer olduğunu idrak edemeyen ve neferliğe ters tutumlar içine giren herkes, mutlaka, ama mutlaka bunun cezasını çeker..!

İkaz Tokatları

Zât-ı Ulûhiyet’e ait olmayan şeylere karşı duyulan alâka ve istek; ayrıca, bazılarının iyi yönlerini abartarak anlatma, kanâat-i vicdâniyem ve çok tecrübelerimle sâbittir ki, Rabb’in rızâsının olmadığı amellerdir. Çok müşahede etmişizdir. Bunları irtikap eden biri, çok geçmeden o çok sevdiği ve meziyetlerini abarttığı insanın eliyle tokat yemiştir.

Defaatla görülmüştür ki, birisi için sabahleyin “çok vefalı” desem, o kişi, daha o gün bitmeden öyle bir hareket yapar ki, koynumda yılan var zannederim. Bir başkası hakkında, “çok itaatkâr” desem, ilk akşam isyan tokadını ondan yerim.

Hizmet bile olsa, arzuların içine heves karıştığı takdirde, er veya geç tokadı gelir. Kâfirin yediği tokat, zulmünün derecesine göre olur. Mü’mine gelince, kimi bir heves veya kötülüğü plânladığında hemen tokat yer; kimi de fiiliyata döktüğünde tokat yer. Bu bakımdan, davranışlar güzel ayarlanmalı, kusur yapmamaya çalışmalı ve Zât-ı Ulûhiyet’in murâdına teslim olunmalıdır.

Gaye ve Vesile Üzerine

Büyük hedef ve maksatlara varmada mutlaka bir kısım vesileler olacaktır ve vardır da. Meselâ, dünya, Hakk’a ulaşmanın vesilelerinden bir tanesidir. Efendimiz (sav), gerçeğe ulaşmada gâye seviyesinde kudsî bir vesiledir. Kur’ân, İlâhî maksatların tahakkuku için bir başka vesile olup, Allah, onunla gerçeğin nikabını kaldırmış ve bize onu ayan-beyan göstermiştir.

Evet, Allah’a ulaşmada Kur’ân ve Efendimiz de birer vesiledir. Fakat bunlar öyle vesilelerdir ki, eğer caiz olsa, karşılarında rükû eder ve secdeye kapanırız. Niye kapanmayalım ki, annemiz ve babamız, sadece ruhlar aleminden şu cismânî âleme çıkmamıza vesile oldukları için, Allah bizi kendilerine “Öf!” bile demekten men’ etmektedir. Halbûki Efendimiz (sav), bizi, cismaniyetimizin altında kalıp ezilmekten kurtarıp ruh ve kalbin hayat seviyesine çıkma yollarını göstermiş ve Rabbimiz’e giden yolu açmıştır.

Öte yandan, bir gün semâlara merdiven dayayıp yıldızları yerlerinden sökecek hale gelsek bile, istihdam olunduğumuz hizmet de bir vesiledir. Vicdanlarda ma’rifet-i İlâhî düşüncesini uyarma ve insanımızı, inanılması gerekli olan şeylere inandırma adına koyulduğumuz bu hizmette hedefimiz, marifet-i İlâhî, muhabbet-i İlâhî, zevk-i rûhanî ve rıza-i İlâhî’dir. Hizmet deyip -Allah korusun- esas gayeyi unutur, kendimize karşı yabancılaşır ve vesileye takılıp kalırsak, o takdirde, kazanma kuşağında kaybediyoruz demektir. Bu ise, afetlerin en büyüğüdür.

Meşreb Ayrılıklarına Nasıl Bakmalı

Her insan, fıtratında taşıdığı isti’dat ve kabiliyetler açısından başkalarından farklıdır. Ashâb-ı Kiram’dan misâl verecek olursak, meselâ Halid bir asker ve dâhî bir kumandandı. Ebû Hureyre, bir ilim aşığıydı. Allah Rasûlü (sav), hiçbir zaman bu farklı fıtrat ve kabiliyetleri, bire ircâ gibi, neticesi sıfır olacak bir işe girişmemiş, bunun yerine, herkesi kendi kabiliyetine göre değerlendirmiş ve Hâlid’e tebliğ vazifesi vermediği gibi, Ebû Hureyre’yi de kumandanlığa getirmemişti.

Bu gerçekler karşısında, günümüzde İslâm’a hizmet eden cemaatler, yolunu, mihrabını bulmuş insanları kendi zeminlerinde değerlendirmeye bakmalıdırlar. Zaten herkes, İlâhî takdirin kendisine verdiği fıtrat ve isti’dada uygun bir cemâatin içinde bulunuyor. Kaldı ki, şahıslar da, beldeler de, böyle farklı yaklaşım ve farklı tarzdaki İslâmî hizmetlerin her birine muhtaçtır.

Öte yandan, insanları bağlı bulundukları anlayış ve zihniyetten koparmak, psikolojik gerçeklere de terstir. Hele bu hususta yapılacak her baskı, bulunulacak her isnad ve atılacak her iftira, maksadın aksiyle netice verir ve hem ferdî, hem içtimaî hayatta müslümanlık adına kapanması imkânsız yaralar açar. Allah için, ittifak edemiyorsak bile, hiç olmazsa daha fazla ihtilâf ve iftiraklara sebep olmamalıyız.

Başarıya Giden Yol

Efendimiz’in (sav) zuhûrunda, yalnızca kendi kavim ve kabilesi değil, devrin süper güçleri de İslâmiyet’i yakından takip ediyorlardı. Hem Roma, hem de Sasanîler, İslâm’ın yayılmasının önünü almak için ellerinden gelen herşeyi yapıyorlardı.

O ilk dönemdeki küçük İslâm Cemaati, bugün bizim sahip olduğumuz şeylerin çoğuna sahip değildi. Öyle büyük servetleri de yoktu. Ama, sahip oldukları bir şey vardı ki, onunla herşey aşılabilirdi. O şey Allah ve Rasûlü’nü hoşnut edecek bir hayat yaşama dert ve ızdıraplarıydı. İşte bu hâlis istek ve ızdırapları sebebiyledir ki, Allah kendilerini muvaffak kıldı. Şimdi, aynı yolu takip etme sırası yeni bir tarih yazmak isteyenlerde.

Kaybetme Noktaları

İnsanın ehlullah’a (Allah dostları) bakışında, onların her günkü halleri onun gözüne perde ayağına da bağ olmamalıdır. Evet, insan için çok kaybedecek noktalar ve çok yanılacak hususlar vardır ki, farkına varılmadan içine girilmiş olur.

Biz her zaman imtihandayız. Bilmem ki Efendimiz (sav) devrinde olsaydık, durumumuzu ayarlayabilecek miydik? O’nun pazarda herhangi bir insan gibi alış-veriş yapması, aynı anda nikâhının altında birkaç kadının bulunması, namaza duracakken “Siz hele durun ben bir gusül abdesti alıp geleyim” demesi gibi şeyler, bazı kimselerin O’na karşı olan bakışını değiştirmeyecek miydi? Ah altın çağın arslanları, meğer siz ne teslimiyet erleriymişsiniz?

Evet, işte bunlar hep birer imtihan vesilesidir. Eğer Hakikat-ı Ahmediye’yi bu zaviyeden temâşâya kalkarsak, onu gerçek enginliğiyle göremeyiz. O’nu bir tavus gibi göklerde pervaz ederken göreceğimiz yerde, kalkar, insanlara imam olması itibariyle beşeriyetin gereği bir kısım noktalara takılırsak kaybederiz. Ebû Cehil aptal bir insan değildi fakat, her mes’eleye böyle kendi zaviyesinden baktığı için önündeki imtihan barajlarını aşamamıştı.

Ayrı bir misal daha arzedelim: Tasavvufta, sâliki disipline edecek ve seyr-i sülûkta faydalı olacak çileler vs. vardır. Meselâ, diyelim ki salikten, önce 500 “Lâ ilâhe illallah” demesi istendi. Şimdi bu insan kalkar da bunun kaynağı var mı, niye 500 tane diye itiraz ederse, kendine takılır kalır ve dolayısıyla da kaybeder.

Evet, insanın gözü ötelere açık olmalı ki görebilsin. Halbuki biz, bütün bütün olmasa bile bir ölçüde mâneviyata kapalıyız. Bu itibarla, bunların birer imtihan ve kaybetme noktaları olduğunu çok iyi bilemeyebiliriz.

Kayma Noktalarından Gıybet

Kitap ve sünnetin ona karşı onca tahşidatı, dinî, millî ve içtimaî onca zararlarına rağmen, günümüzün müslümanlarının bir türlü önemsemediği gıybet, öyle bir ruh hastalığıdır ki, şayet şimdilerde önü alınmazsa, ileride topluma yüzlerce zina ve yüzlerce ribanın günahını birden işletebilir.

Bir de bu iş, basın-yayın yoluyla yapılıp, milyonlara mal ediliyor, milyonlar ona şahid tutuluyorsa, bu dalâleti irtikap edenlerin dünya-ukba felaketleri bir yana, topyekün milletin ciddi sarsıntılara maruz kalması kaçınılmaz olacaktır.

Evet, sahib-i şeriat aleyhinde olan birşeyi söylemeye gıybet demiş ve onu mahremi ile zina etme kadar büyük günah saymıştır. O halde, bizim aklımız, fikrimiz ölçü olmadığına ve olamayacağına göre, bizim için takdir edilen bu ölçüler içinde hayatımızı idame ettirme mecburiyetindeyiz.

Bu konuda önemli bir kayma noktası ise şu: Bazıları sözde gıybetten kaçınıyor görünerek, arkadaşları hakkında “Daha neleri var neleri. Ama gıybet olur diye korkuyor ve hepsini söylemiyorum.” Bu söz, o kasdettiği şeyleri söylemekten çok daha büyük bir gıybettir. Çünkü müphem bir isnad, sarih bin iftiradan daha büyüktür. Zira muhatabın aklına, acaba: Livata mı, zina mı, içki mi, kumar mı... vs. gibi şeylerin hepsi birden gelebilir. Böylece hem ikili münasebetler, hem de içtimaî salah zedelenir. Evet, böyle diyeceğine, o zatın 100 tane günahını açık-açık söyleseydi, her halde sözleri, akla gelebilecek şeylere sınır teşkil etmesi bakımından daha ehven olurdu...

Bence prensip kararına varmalı.. hatta: “Ağzımdan gıybet adına bir söz çıkarsa, 3 ay muttasıl oruç tutacağım” demeli. Ve gıybete giden yolları baştan kapamalı. Ben bir kerre böyle birşey demiş ve neticede 3 ay oruç tutmuştum. Belki, muaccel ceza diye vasıflandırabileceğimiz böyle bir amel ile nefis intibaha gelir, sonrasında aklın hakim, nefsin mahkum olması sağlanabilir. Kimbilir belki de bunun sonunda gıybet etmemeyi Rabbim fıtratımızın bir parçası haline getirir...

Şehidlik Talebi

Bence mutlak ma’nâda şehidlik talebinde bulunulmamalıdır. Zira onda, bir ölçüde vazifeden kaçma ve cennete ulaşma vardır. Zira Efendimizin bir beyanına göre, kılıçla kolunuz kopsa, kelleniz gitse pire ısırması kadar ancak acı duyarsınız. Sonra da âlâ-yı illiyîne ulaşırsınız. Ama bence ölçü bu olmamalı. Çünkü şehidlik çok önemli şeylere bağlanmadan, doğrudan doğruya istenecek birşey değildir. Kaldı ki hakkımızda hayırlı olanın da bu olduğunu bilmiyoruz. Ya bu değil de, değirmen taşları arasından geçen buğday taneleri gibi ellibin defa öğütülmek hakkımızda daha hayırlı ise... O halde bunu baştan kabullenmenin verdiği bir niyet ile Allah’a şöyle yalvarmalı: “Allahım! Rızan istikametinde bana lütfedeceğin herşeyimle -canımla, malımla, ilmimle...- daima yakinimi artırarak ihlas ve samimiyetle yolunda î’lâ-yı kelimetullah yapmak üzere mücahede azmi ve mücadele gücü ver. Ve beni bir lahza bu yoldan alıkoyma!. Eğer Allahım, bu işin kâmilane noktalanması şehadet ile olacaksa, onu da bana lütfeyle ve bunu benden esirgeme Allahım!”

Evet, şehadet talebini dengeli bir düşünce içinde ele alacak olursak yani ömrümüzü kitap, sünnet, akıl, mantık, muhakeme blokajına oturtarak neticeye varmak istiyorsak böyle duâ etmeliyiz. Sahabe-i kiramın delicesine şehadet isteyenlerine ne demeli derseniz, haşa bu değerlendirmedeki mülahazalardan müberrâdır. Ancak onların bu türlü bir şehadet talebinde:

1) Allah Rasûlüne verdikleri sözü bihakkın yerine getirme gayreti,

2) Ölüm arzusu, yani ölüm ile Allah ve Rasûlünün vaad ettiği o Cennet’e, Havz’a, Rıdvan’a bir an önce kavuşma arzusu,

3) Cahiliyye döneminde işlemiş oldukları amellere -ki müslüman olduktan sonra, onlardan muaheze olmayacağı vaadine rağmen- keffaret arama mülahazaları olabilir.

Zinhar Duâdan Dûr Olmayın

Duâdan hiçbir zaman dûr olmayın. Yapamadığınızda “Biz bugün büyük bir işi ihmal ettik” diye mutlaka hayıflanın. Ben hergün iki şeyi duâlarımda zikrederim:

1. Şeytanî ruhların helâkini ki, o konuda şöyle derim: “Allah’ım Âlem-i İslâm’ı bölmek, parçalamak ve yutmak için plân yapanların plânlarını başlarına geçir. Senin ve dininin düşmanlarını kendileriyle meşgul et ve onları bibirlerine düşür.”

2. Müslümanların muhafazasına ki onun için de şöyle derim: “Allah’ım! İslâm’ı ve müslümanları güçlendir, koru.” Hatta isimlerini zikrederek şu şekilde duâ ettiğim de olur:“Allah’ım Bosna-Hersek, Abhazya, Karabağ, Orta Asya, Türkiye’deki... vs. kısaca bütün alemdeki müslümanları şerirlerin şerlerinden muhafaza eyle.”

Çünkü düşmanlarımızla aramızda kuvvet dengesi yoktur. Bundan dolayıdır ki esbab bil külliye sukut etmiş gibi duâ etmemiz gerekmektedir. Din adına ızdırap, büyük bir gayret istemediği halde büyük bir cihaddır. Biz de çevremizi, din adına bu ızdırapla mutlak şuurlandırmalıyız. Zira bu hususta ne kadar çok kalp titrerse Arş-ı Rahmette o kadar süratli kabul görür.

Bir Muhasebe Misali

1. İbadetleri samimi olarak yapmak.

2. Allah’a karşı yaptığı ibadetlerin en şuurlusunu eksik bulmak.

3. İnsanlar karşısında kendisini hor ve hakir görmek; hem o kadar hor ve hakir görmek ki, sadece kâfir olmadığından dolayı oturup kalkıp Allah’a şükretmelidir. Bediüzzaman Hazretleri, “Mecmuatü’l-Ahzab”ta büyük zatlara ait “En şaki kulum” denilen yerleri “Senin lütfun olmazsa” şeklinde düzeltmiştir. Zannederim bu husus, büyük zatların nefis muhasebesini gösterme açısından önemli bir misal teşkil etmektedir.

4. Güzel konuşan ve zâhiren iyi bir yaşantısı olanlar umumiyetle halk nazarında hüsn-ü zanna mazhar olurlar. Bu durumlarda insanın, kendini birşey olmadığına inandırması çok önemlidir. Aksi takdirde insan, kendini birşey oldum zannedebilir ki bu da büyük bir tehlike demektir. Büyük veliler bile bu konuda hep korkmuş ve titremişlerdir. İnsan Hz. Şuayp gibi hutbe irad etse bile kendi iç mülahazası şöyle olmalıdır: “Lafızperestlik yaptım, insanları kelimelerle, cümlelerle aldattım.”

Sıraladığımız bu hususlar, takılıp kaldığımız ve kaybettiğimiz noktalardır. Bugün Allah (cc) bize büyük vazifeler gördürüyor olabilir. Fakat, böyle bile olsa, bize düşen vazife ve sorumluluk şudur: Kafamızı her zaman muhasebe ile meşgul etmek ve en güzel yaptığımız işlerde bile bir bit yeniği var olduğunu düşünmek.. Evet, halkın içinde ağlayıp sızlayan, gözyaşlarıyla namaz kılan bir insanın, Rabbiyle başbaşa kaldığı anları da böyle değilse, onun bu halinde, değil bit yeniği, akrep yeniği var demektir.

Zaman Cemaat Zamanıdır

Cemaat, ahir zamanın eritici ve öğütücü dalgalarına karşı koruyucu bir sed ve siperdir. Ferdî yaşanan bir müslümanlıkta, pek çok yanlışlıkların olma ihtimaline karşılık, cemaatleşmede bu ihtimal daha azdır. Ayrıca ferdî yaşayanlar cemaate açılan ve lütfedilen nuranî atmosfer ve iklimlerden mahrumdurlar.

Cemaatte müşterek hareket vardır ve olmalıdır. Ve yine cemaatte istikamet ve isabet şansı daha fazladır. Zira, bir yanda elli-yüz insanın düşünce muhassalası, diğer yanda da, dâhi bile olsa, tek başına bir insanın karihası; evet, kıyas bile edilemez. Bu sebepledir ki Allah (cc) cemaat ile beraberdir.

İddialı Olmama

Soru: Bir insanın: “Ben şu makama geldiğimde şöyle yaparım, böyle yaparım” demesi uygun mudur?

Cevap: Benlik ve enaniyet kokması açısından bana bu türlü ifadeler fevkalade sakil geliyor. Zira bizim sahip olduğumuz bütün güzel hasletler Cenâb-ı Hakk’ın ihsanıdır. Bizler o nimetlere ancak birer uğrak olabiliriz. Eğer, varsa birtakım hasletlerimiz, meziyetlerimiz, kabiliyetlerimiz bunları ancak “tahdis-i nimet” zâviyesinden yâdetmeli ve kendimizi, bu güzelliklerin teşhir edilmesine birer vesile ve vasıta görmeliyiz.

Ayrıca, bazı makam ve mertebelerde hizmet etmesi muhtemel insanların, daha o seviyelere gelmeden “şöyle yapacağım, böyle yapacağım” şeklinde konuşmaları, hiç de akıllıca bir davranış değildir. Kaldı ki, Cenâb-ı Hakk ona, o imkanları verirse ve müsaade ederse acaba söylediklerini yapabilecek mi? Bunu da unutmamak, hatta kat’iyen hatırdan çıkarmamak lazımdır.

Ahiretin İstismarı

Soru: “Hizmet dairesine dünyayı talep ederek girme” nasıl değerlendirilir?

Cevap: Bu hal ahireti istismar etmek gibi birşey demektir. Bu, sadece işleriniz iyi gitsin diye hizmet edeceksiniz veya işleriniz iyi gittikçe hizmet edeceksiniz ma’nâsına gelir. Pekâlâ, işleriniz kötü giderse hizmet etmeyecek misiniz? Kaldı ki fevkalâde hizmet eden insanların da bazen işleri kötü gidebilir. Bu bir imtihandır. Bazıları “Şunu yaptım, bunu yaptım, şu kadar verdim. Duâ edin de işlerim iyi gitsin” derler. Bu da yakışıksız bir yaklaşımdır. Halbuki eğer istismar edilecek bir şey varsa o da ahiret adına dünya olmalıdır.

Hediye Mes’elesi

Rasûlullah (sav) zekat toplama işinde birini vazfilendirmişti. Bu zâta gittiği yerlerde bazı hediyeler verildi. Vazifeden dönünce: “Bunlar zekat olarak verilenler, bunlar da bana hediye edilenlerdir” deyince, Rasûlullah (sav) celallenerek minbere çıkıp Allah’a hamd ve senada bulunduktan sonra şunları söyledi: “Ben sizden birinizi Allah’ın bana tevdi ettiği bir işte istihdam ediyorum. Sonra o da geliyor: ‘Bunlar zekat olarak verilenler, bunlar da bana hediye edilenlerdir’diyor. Bu adam -eğer doğru sözlüyse- babasının veya anasının evinde otursaydı da, hediyesi ayağına gelseydi ya! Vallahi sizden kim haksız birşey alırsa mutlaka onu boynunda taşıyarak, haşrolacaktır.. şayet aldığı şey deve ve sığır ise böğürerek, koyun ise meleyerek kıyamet gününde Allah’ın huzuruna gelecektir” buyurdu. Sonrada Allah Rasûlü (sav) koltuk altlarının beyazlığı görünecek kadar ellerini kaldırdı ve “Allah’ım tebliğ ettim mi?” şeklindeki duâsını üç defa tekrar etti. (Ebu Davud, Kitabu’l-Haraç 11)

Günümüzde de şahs-ı manevînin fazilet ve meziyetlerinden dolayı şahsımıza ve cemaatimize teveccühlerin olması normaldir. Ve bundan dolayıdır ki bazı arkadaşlarımıza birtakım hediyeler takdim edilebilir. Bu da normaldir. Fakat burada dikkat edilmesi gereken birkaç husus vardır ki, üzerinde durulmaya değer!

Evvelâ, gelen hediyeleri kişinin, şahsına aitmiş gibi alması, yukarıda mealini arzettiğim hadîse göre mezmumdur.

Bu mes’eleyi biraz daha açacak olursak: Bizler, birer zekat memuru gibi hizmet adına, esnafın arasında dolaşıp, onları ikna ederek paralarını alabiliriz. Bir de herhangi bir insan gibi gittiğimizde, yine aynı şekilde paralarını verirler mi acaba? “Sizlere kamil ma’nâda yardımcı olamıyoruz” deyip özür dilerler mi? Demek ki onlar yaptıklarını şahs-ı manevînin hatırı için yapıyorlar. Bizlere itimad edip, hizmet adına paralarını emanet ediyorlar.

Mes’eleyi kendi açımdan ele alacak olursam, şöyle bir mülâhaza yerinde olur kanaatindeyim: Eğer ben, köyde otursaydım bugün bana getirilen hediyeler yine gelir miydi? Gelmezdi. Bunun içindir ki ben, kabul adına and verdirilerek bana gelen şeyleri başkalarına dağıtıyorum. Sizler de öyle yapmalısınız.

Ebedî Ölüm

Küfre meyil, içte inkara karşı olması gereken gerilimi zamanla öldürür. Günümüz insanlarının bu vartadan kurtulamamalarının bir sebebi de çokça ateistlerle düşüp-kalkmalarıdır. Bu suretle çokları sürekli yara-bere içinde kalır ve bir türlü iman ufkuna açılamazlar. Tıpkı Abdullah b. Ubey b. Selul gibi. O da Mekke müşrikleriyle olan münasabetlerini devam ettirdiği için, Efendimize karşı olan nifakını bir türlü aşamadı.. aşamadı da Kur’ân-ı Kerîm onun için “Ebedî öldü” hükmünü verdi.

Zihniyet Mes’elesi

Günümüz insanları, içinde bulundukları cemiyetin yaşantısına karşı ülfet içindeler. Bundan dolayı bizim duygu, düşünce ve davranışlarımızı yadırgayıp “Sizin ne işinize milletin imanını kurtarmak” , “Ye aşını, kıl beşini” demek suretiyle kayıtsızlık ve milletin dertlerine karşı alakasızlık ifade eden sözler sarfediyorlar.

Efendimize ve O’nun güzide ashabına da aynı tabirlerle hitab edilmişti.

Eğer bu memlekette dine, imana hizmet adına, sadece beş vakit namaz kılan insanlar olsaydı, boy hedefi de onlar olacaktı. Şimdi sadece beş vakit namaz kılanları saf ve masum, bizleri de sert insanlar olarak nitelendiriyorlar. Onlara göre saf müslüman: İstediği zaman namaz kılan, istediği zaman içki içen insan demektir. Aslında bu telakki saf müslümanlığa da bir lekedir.

Allah Bizi İnsan Eyleye

Alvar İmamı cezbeye gelince, o ürperten sesiyle “Allah bizi insan eyleye” derdi. Bu dileğiyle merhum, herhalde insan-ı kamil olmayı murad ediyordu.

İnsan-ı kamil olmak, insanî değerlerin bulunması, elde edilmesi sonra da onların muhafazasıyla mümkün olur. Zira insan, insanî duygular, latifeler, hisler....vs. ile bilkuvve insandır. Fakat bu potansiyel değerleri bir tohumu toprağın bağrına gömüp, neşv u nemasını sağladığı gibi, hayatını da Allah’ın değer verdiği şeylerle yeşertmesi ve sonra da bu değerleri koruması lazımdır ki “Onlar hayvan gibidir, belki hayvandan da aşağı” (A’raf, 7/179) nazım-ı celiline masadak olmasınlar.

Efendimiz (sav)’in, namazdaki davranışlarımız hakkında buyurduğu şu mübarek sözler bu hakikati ne kadar güzel ifade eder: “Kollarınızı köpekler gibi yere sermeyin”, “İmamdan önce başını secdeden kaldıran biri, yüzünün eşek şekline çevrileceğinden korkmuyor mu?”, “Secdeyi tavuk ve horozların yem gagaladığı gibi yapmayın.” İşte Allah Rasûlü (sav) bu sözleriyle insanın, hususiyle de namazda, insanlığını sergilemesi gerektiğini ifade etmektedir. Zaten, insanın insan-ı kamil olmayı yakalaması da ancak, ibadet ve ubudiyetle mümkündür. Yine insanın Muhammedî Ruhu, İlâhî Ahlak’ı bulması ve o ahlâkı insanda fıtrat ve tabiat haline getirilmesi de ancak ibadet ve ubudiyet gerçekleşebilir.

Evet, insan kulluğu terk ettiği ölçüde hayvanlığa yaklaşır, kendisi için hazırlanan makamdan ve takdir ölçülerinden aşağıya düşer. Hasılı, insanî tavır, insanın Allah ile olan münasebetleri içinde aranmalıdır. Efendimizin “Allah sizin cisimlerinize ve suretlerinize değil, kalplerinize ve amellerinize bakar” nur-efşan beyanı, bu hükme işaret eder. İşte Alvar İmamı da “Allah bizi insan eyleye” derken herhalde bu ma’nâyı kasdediyordu.

Şerare

İmam Şa’ranî’nin ifadesine göre, mü’min, namazsız, niyazsız bir insanın yanına -Hakk ve hakikatı anlatma düşüncesinin dışında- oturursa, onun ifraz ettiği menfi şerarelerden dolayı, latifeleri söner, zihnî ve rûhî velûdiyetini, Allah (cc) ile olan konsantrasyonunu kaybeder. Yani, hareket, tavır ve davranışlarında hayırdan, bereketten uzaklaşır.

Hizmet Prensiplerini Tartışma

Soru: Hizmet prensipleri tartışılabilir mi?

Cevap: Evvela hizmet denilince ne anlaşılıyor ve ne anlaşılmalıdır; bunun sınırlarının net bir şekilde tesbit edilmesi lazımdır.

Hizmet; içinde yaşadığımız zaman diliminin tarz-ı telakkisi göz önüne alınarak, Kur’ânî çizgide, hiç kimseyle çatışmaya ve sürtüşmeye girmeden, makul, mantıkî ve kuvveti dağıtmaksızın, bütün himmeti hal-i hazırdaki durumu değerlendirmeye sarfederek, en rantabl bir vaziyette îlâ-yı kelimetullah yapmaya denir.

Bu uğurda mücadele ederken uygulanan prensiplerin bazıları Kur’ân, Sünnet ve İcma kaynaklıdır. Bunların ise hiçbir surette kritiğe tabi tutulması doğru değildir. Zira bunlar hakkında aykırı fikir beyan etmek insanı başaşağı getirir. Meselâ: “Gıybet etmeyiniz” düsturu Kur’ân’ın sarih bir hükmüdür. Kur’ân gıybeti kardeşinin ölü etini yemeye benzetir. Bu prensibin tartışması ve münakaşası yapılabilir mi? Yine, “Kardeşleriniz üzerinde faziletfüruşluk nev’inden gıpta damarlarını tahrik etmeyiniz.” düsturunu ele alalım: Faziletfüruşluk insanı bir yandan kibre, diğer yandan ucbe sürükler. Ucb ve kibre gelince biri iç, diğeri de dış hastalıktır. Ve bu iki unsur Efendimiz (sav)’in dilinde şöyle ifadesini bulur: “Kalbinde zerre miktar kibir bulunan cennete giremez.” Ucb için de: “Allahım riyadan sümadan ve ucbdan beni koru” buyurur. O halde bu prensiplerin de kritik ve tartışması yapılamaz.

Fakat bazı prensipler vardır ki, fıkhî ifadeyle “müçtehedun fîh”tir. Meselâ, siyasete girme veya girmeme (ki üstadın hayatında her ikisi de vardır); bir medrese hocası gibi talebe yetiştirme veya yetiştirmeme. Yani tefsir, fıkıh, hadis...vs. ilimlerinin öğretilmesiyle meşgul olunması. Evet, bu ve emsali prensipler, zamana, şartlara bağlı hususlardır ve zamanla değiştirilebilir. Bunların tartışılabileceğini ifade etmekle anlatmak istediğimiz husus şudur: Bu prensipler değerlendirmeye tâbi tutulurken, yaşanılan devir, idare, şartlar, maddî-manevî sahip olunan bütün imkânların hepsi birden göz önünde bulundurulmalıdır. Zaten böyle câmi bir değerlendirmenin neticesi de ancak böyle çıkar, böyle bir tartışma zeminine hiç girmemeli... Ve “yapılan hizmetlerdeki isabeti veya isabetsizliği zaman takdir edecektir” deyip geçmelidir.

Dikkatsizlik mi?

İnsanların başına gelen bela ve musibetler sadece dikkatsizlikleri yüzünden gelseydi, belaların en çoğuna nebilerin maruz kalmalarını izah etmek nasıl mümkün olurdu. Zira onlar, Cenâb-ı Hakk’ın rahle-i tedrisinde terbiye görmüş müstesna varlıklardır. Onlara dikkatsizlik isnadı büyük bir edepsizlik olur. Bu açıdan konuyla alâkalı başka hikmetler aramak lazımdır.

Şahısları İstihdam Etme

İnsanları istiham adına ele alırken onun zaafları da nazar-ı itibare alınmalıdır. Bu zaaflar gözardı edilerek, muvakkat his ve heyecanlarla onları istihdam etmek, çok defa beklenmedik bir anda ümit edilmedik şeylerle karşılaşma demektir. Evet, hizmetler her zaman fedakârlıklara bina edilmemelidir. Zira insanlar her zaman fedakâr olamayabilirler. Evet her ferd, “Günde iki-üç saat bedenimi dinlendirmenin dışında hep Allah için çalışmalıyım” demelidir. Ama bu, yine de o ferdin inanması ölçüsündedir. Gerek şahısları istihdam ederken, gerekse kendi değerlendirmelerimizi yaparken, makam, mansıb, korku ve ümitsizliğin devreye girmesiyle, bütün plan ve tasavvurlarımızın al-üst olduğunu görürürüz.. ve bir çarkın bozulmasıyla bir fabrika bütün bütün çalışamaz hale geldiği gibi, böyle bir handikapla da bütün işlerimiz akim kalabilir.

Hatta bütün bunları hesaba kattığımız halde, yine de karşımıza bir kısım handikaplar çıkabilir. Ve “Ya Rabbi! Karşımda durdu, başını salladı, güvendim ve vazife verdim. Sonra anladım ki, bu bir his yanılması imiş. Ne yapayım” der hatamızı dile getirmeye çalışırız. Peygamber Efendimiz’in (sav) nebîlik firasetinin ayrı bir buudu da herkesi yerli yerinde istihdam etmesiydi. Öyleyse her mes’ele peygamberâne bir teenni ve temkinle ele alınmalıdır.

Birisi irşadda muvaffak olduğu halde, cephede hiç iradesi yoktur. İrşaddaki başarısına bakıp da cephede vezifelendirirseniz, büyük bir fiyasko ile karşılaşırsınız. Binaenaleyh, hizmetin selâmeti için insanlar iyi tanınmalı ve sonra istihdam edilmelidir.

Şımarıklık

Soru: Şımarmada ne gibi bir tehlike söz konusudur?

Cevap: Şımarmak, kâfir için o kadar olmasa bile mü’minler için her zaman çok tehlikelidir. Zira mü’min; Allah’a (cc) intisap yoluna girmekle, mahviyet, tevazu ve Hakk’a kulluğu seçmiş sayılır. Kâfire gelince o, küfrüyle en büyük şımarıklığı irtikap ettiği gibi, cezası da mahkeme-i kübraya ve cehenneme bırakılmıştır.

İnsan üveykler gibi semalarda uçarken bile aczini unutmamalıdır. Şuur, imkân, adelî güç...vs. gibi şeyleri Allah’ı unutup da kendinden bilirse -öyle veya böyle- bir gün mutlaka başaşağı gelir. Zira, Allah (cc) imhal eder (mehil verir) ama ihmal etmez.

Şımarma, bazen aynı duygu etrafında bir araya gelmiş insanlar için daha da tehlikeli olabilir. Çünkü onlardaki bu ârızanın başkalarına sirayet etme riski mevcuttur. Bu da, tıpkı Kâbe’de namaz kılmak gibi kazancı ceremesi ölçüsündedir. Yani onların sevabı iki-üç kat daha fazladır ama, işlenen günahlar da iki-üç misli fazla kaydedilir. Evet, insan cemaat içinde çok küçük hatalardan dolayı tokat yiyebilir. Zira kazanç kuşağında olanlar sık sık uyarılırlar, kalbi ölülere veya cezası ahirete kalanlara gelince, onlara birşey olmaz. Tabii bunlar da kendilerine birşey olmamasına üzülmelidirler.

Şımarıklığa düşmemek için nasıl bir muhasebe yapılmalıdır, denecek olursa; evvela, cismanî zevk ve heyecanlardan kaçınmak lâzımdır. İnsan hizmete giderken bile aldanabilir. Kulluk çok zor bir sorumluluktur. Kul, her zaman Rabb karşısında, vaziyetini şuurlu ve temkinli bir şekilde ayarlı tutamıyorsa, farkına varmadan bazen küstahlaşabilir. Kul için nefis muhasebesi paratoner gibidir. Gazab saikaları bunlara çarpar ve kaybolur gider.

Bunun içindir ki, insanın sık sık kendini kontrol etmesi şarttır. Kalp ibresi her zaman doğruyu gösteriyor mu? Vicdan sürekli “Allah” diyor mu, demiyor mu? İç muhasebemiz, iç kontrolümüz var mı yok mu? Tebliğde bulunurken, etrafımızın çemenzara dönmesi ve anlattıklarımızın tesirini göstermesi karşısında “Hayret! Ben çakıl saçıyorum çim bitiyor” diyebiliyor muyuz? Hiçbirşey yapmadığımıza, hakikaten inanabiliyor muyuz? Eğer böyle düşünemiyor, böyle inanmıyorsak, şımarma kapısını aralamış sayılırız. Neticede de, bir yerlerden herhangi bir tokat yiyebiliriz. Hele hele bu tokadın O’ndan (cc) geldiğini bilemezsek daha büyüğüne müstehakız demektir.

Hepimiz insanız ve bir kısım boşluk ve zaaflarımız olduğu da bir gerçek. Şeytan her an bu boşlukların birinden içimize sızarak teveccühümüzü bozabilir. Böyle zamanlarda, şımarmadan hemen Rabb’e dönmeli ve şayet vasıtamızla bir-iki insan istikamete ermişse “Bu ihsan bana nedendir” demeliyiz.

Hizmet cephesinde yerimizi korumak çok zordur. Böyle bir mazhariyeti paylaşanlar için daima bir muhasebe ve iç âlemle yaka-paça olma mecburiyeti vardır. Humudete (sönme) maruz kalmış ruhlar bu cephede başarılı olamaz ve onlar hep oldukları yerde kalırlar. Dileyelim ahirete imanlı gitmiş olsunlar.

İç murakabe; zamanla insanın içinden gelmediği halde, kendini ibadete zorlayıp Allah ile beraber olmasının neticesidir. Şuur, iç murakebenin şartlarından sadece birisidir. Ağacın yetişmesi için nasıl su, toprak, güneş vs.. lazımdır; kâmil insan olmak için de îman, ma’rifet, şuur murakâbe, muhasebe, temkin ve tedbire ihtiyaç vardır.

İstişare ve Mesuliyet

Soru: İstişare yapıldıktan sonra mes’uliyet kalkmış olur mu?

Cevap: İstişare; ehli ile, sancı ve ızdıraplı ruhlarla ve hizmette, sırtında küfe taşıma hassasiyeti ile hareket edenlerle yapılırsa mesuliyet de kalkmış olur.

Kendimizi Tenkid

Kendimizi kontrol, sağlam seyredebilmenin, sağlam iş yapabilmenin en metin te’minatı ve en güvenilir mesnedidir. Böyle bir kontrol insanın kendi kendini gözden geçirmesi demektir. Her hamle ve her irtifa bu türlü bir kontrole dayanıyorsa, ümit verici; geçmişin muhasebesi yapılmadan gösterilen her sa’y ve gayret ise, bir hüsrân ve inkisar başlangıcıdır.

Ferdin kendi kametine, cemiyetin de kendi buudlarına göre alabildiğine girift ve komplike mes’eleleri vardır ve bunlar çok derin ve çok ciddî hesapları gerektirmektedir. Hesaplaşma çizgisinde bulunan bir ferdin, fazla inhirafları olmayacağı gibi, hesap üzerine kurulmuş ve yine hesap üzerinde işleyen bir toplumun da, çok fazla rahatsız edici yanı ve yönü bulunmayacaktır.

Geçmiş, hâle nisbeten, hâl de, geleceğe nisbeten bir hesap kitabıdır. Hatta bu nokta-i nazardan, gündüz geceye, yaz kışa, dünya öbür âleme nisbeten birer kitaptırlar. İnsan bu kitapların yüzünden nikabı kaldırıp, neşredecekleri aydınlıktan istifade ettiği nisbette, doğru görür, doğru düşünür ve başı yüceliklere erer. Bu kitaplar ve bunların ihtivâ ettikleri hesaplardan habersiz yaşayanlar ise; hüsrân görür, hüsrân düşünür ve hüsrânda boğulurlar.

Evet, bazen, kararın verileceği güne bırakılmış bir hesap, sahibi için sadece hizlan ve haybet olur. “Keşke kitabım verilmeseydi ve hesap nedir, onu bilmeseydim” inkisarı içindeki bir teessür ve nedametin, mücrime kazandıracağı hiçbir şey yoktur.

Hususî ma’nâda muhasebe, geçmişteki eksiklikleri ve noksanlıkları sezerek, geleceği yaşamaya koyulmak ve arkada bıraktığı her yanlışlığı bir trafik işareti kabul ederek yolun doğrusunu görmeye çalışmaktır. Yoksa kaderi tenkid ve Rahmet-i Sonsuz’un rahmetini ittiham ma’nâsında, hâdiselerden şikâyet ve dert yanma faidesiz bir ızdırap ve elemdir.

Milletçe, bu anlayışda bir muhasebeye ne kadar muhtacız.!

İslâm’a Hizmet Günahlara Keffarettir

İman ve Kur’ân hizmeti, fedakâr insanlar ister. Bu hususda duyguyu düşünceyi döve döve inceltmek ve eritmek lâzımdır. İnsan incelip erimelidir ki, hizmet düşüncesine herhangi bir tortu karışmasın. Karışınca ne olur? Dünya ağırlıklı bir din ihtiyar etmiş olur zannediyorum. Bu mes’ele çoğumuzun gözünden kaçıyor. Meselâ baba ister ki, oğlu dine hizmet etsin.. Ama bir işi olsun, hatta evi barkı da olsun... Ancak, dinini de terketmesin ister. Bu çok masum gözükebilir. Halbuki Kur’ân-ı Kerîm diyor ki: “Hayır, hayır siz dünyayı arzuluyor, ahireti geriye bırakıyorsunuz.” Yani dünyanız ağır basıyor. Ahirete gelince, onu ikinci plâna atıyorsunuz diyor.

Öyleyse herşeyden önce, bu mevzuda yapılacak tek şey nefsimizde ve neslimizde iman ve Kur’ân hizmeti işlene işlene bir ruh haline getirilmesidir. Evet, öyleki, hepimiz ve herkes iman ve Kur’ân hizmetinin delisi haline gelmelidir. O kadar deli ki; onlar bize, evlenmeyeceğiz desinler, biz de onlara evlenmelisiniz, Peygamber (sav) evlenmiştir, diyerek itidal tavsiye etmeliyiz. Onlar memuriyete girmeyeceğiz desinler. Biz de “Hayır girmelisin, hizmet için, Kur’ân için girmelisin” demeliyiz. “Tüccar olmayacağım, ticaret yapmayacağım” desinler. Bizler de, “Hayır, İslâm’a hizmet için yapmalısın” demeliyiz...

Aksine, din ve ukba düşüncesi böyle olmaz ve bu seviyede yakalanamazsa dünya ağır basacak ve ahiret de ikinci plânda kalacaktır. Dava adamı dünyayı aşmış adamdır. Aşamayanlar dava adamı olamazlar. Dindar olurlar, inanç ve akidelerinde tam olurlar ama, dava adamı olamazlar. Dava adamı İslâm’a ve Kur’ân’a hizmetten bir an dûr olsa, kendini büyük günah işlemiş sayar. Onlara göre bu günahın tevbesi de “Estağfirullah” değildir. Bu günahın tevbesi günahın ağırlığının vicdanda duyulması ve tekrar hizmete dönülerek, ölesiye hizmet edilmesidir.

Nifaktan Korunma

Herhangi bir hizmette bulunan ve bir hizmeti temsil eden kimseler için, tehlikeli birtakım düşünce ve davranışlar vardır. Bunlar bazen çok masum görünseler de, hizmet erleri için tehlike arzederler. İnsanın çocukken ve talebeliğinde fena düşünceleri olmayabilir . Ama, bu insanların bir kısım boşluk ve zaafları varsa; para, makam..vs. gibi; bunlar birgün onun ruhunu sarınca bu insan, inhiraf edip bir kenara çekilebilir. Bu bir nifak değildir ama, zaaftır ve ileride tehlikeli olabilir. Bu yüzden de böylelerinin önceden teşhis edilip tedavi edilmeleri gerekmektedir. Bazı insanlar hissiyatlarını mertçe, açıkça söyleyemeyebilirler. Yani bunlar kapalı ve mahcup fıtratlardır. Ancak yine de davranışlarından birtakım şeyler sezilebilir. Bunlar gençliklerinde pek zararlı olmayabilirler. Ne var ki, zaman içinde alacağı şekiller ile bu boşluk ve zaaflar tehlikeli buudlara ulaşabilir. Yani böyle davranışlar ve böyle inhiraflar huy haline gelir ve işte o zaman birer nifak sebebi oluverir. Meselâ:

a) Böyleleri için bir kısım menfaat ve çıkarlar söz konusu olabilir.

b) Bu hizmet içinde bulduğum, gördüğüm iltifat ve itibarı dışarıda göremem öyle ise hizmet içinde yararlanabilirim, mülahazası ruhları sarabilir.

c) Ayrıca dara düştüğümde beni korurlar, kollarlar düşüncesi kafasına takılabilir.

d) Bazen de bu hizmeti kendi şöhret ve makamına kullanma olabilir.

e) Mutlaka bu işin içinde olmalıyım ne olur ne olmaz belki bir ganimet isabet eder, ben de payımı alırım gibi şeytânî düşünceler herkes için olmasa da bazıları için her zaman söz konusu olabilir.

Aslında bunları çoğaltmak da mümkündür. Evet, bütün bunlar nifak vesilesi ve münafıklık alâmeti olabilir. Bu ve benzeri düşünce ve mülâhazalardan kurtulmak için, derin bir muhasebe gerekmektedir. En gizli ve en masum düşünce ve mülâhazalarımızın dahi ciddi bir kontrole tâbi tutulması gerekmektedir. İnsan, kendi hâl ve hareketlerinin bir nevi gizli hafiyesi olup, onları yakın takibe almalıdır. Aksi halde, farkında olmadan nefsin tuzaklarına takılıp kalma, ihtimali her zaman mevcuttur.

İnhiraf

Soru: İnhiraf etmede yeme ve içmenin rolü var mıdır?

Cevap: Yediğimiz-içtiğimiz şeylerin inhiraf etmede rolleri vardır. Haram-helal diye bir kısım temel prensipler vardır ki bunlar bir mü’min için vazgeçilmez unsurlardır. Selef, İnsanlığın İftihar Tablosu’nun bir beyanına dayanarak haram lokma, cehennemle temizlenir diyor ve insanın maddî yapısı ile manevî yapısı arasında bir alâkaya inanıyordu. Evvelâ yenen ve içilen şeylerin helâl olması, doğrudan doğruya Hz. Şarî tarafından talep edilmekte ve inananların bununla mukayyet olmaları istenmektedir. Yani biz bununla mükellefiz ve bu da bir emr-i İlâhîdir. İkinci olarak, haram olan şeylerin netice itibariyle getirdiği zararlar söz konusudur. Bu zararlar bazen maddî olur, bazan da manevî. Evet, yediğiniz bir lokma haramın, sizi inhirafa götürmesi ve hatta çoluk-çocuğumuzun genel durumuna da tesir etmesi her zaman söz konusu olabilir.

Selef-i salihîn bazen harama düşeriz korkusuyla şüpheli şeylerden dahi vazgeçmişlerdir. Hatta helâl olan birçok şeyden bile kaçınmış ve kılı kırk yararcasına hassas davranmışlardır. Binaenaleyh, haram yeme-içme ve giyinmenin insanı inhirafa götürdüğü her zaman söylenebilir. Dolayısıyla da bu mevzuda hassas olmayan ruhlar, burada da çeker, ötede de... Kaldı ki meşru daire oldukça geniştir, harama girmeye lüzum yoktur; bu itibarla da her zaman dikkatli olup, dikkatli yaşamaya gayret sarfedilmelidir.

İlhama Açık Ruhlar

İlham, dinî bir kaynak sayılmasa da müslümanlıkta önemli mazhariyetlerdendir. Ancak herkes ona mazhar olamaz. İlham, biraz da insanın zekasıyla, hafızasıyla, terkib kabiliyetiyle, istidadıyla mütenasib olarak gelir.

İnsan, fıtraten ilhama açık olarak yaratılmıştır. Ne var ki çok kimse bu istidadını köreltir ve kat’iyen ondan istifade edemez. Diyelim ki Allah ona, bir hıfz istidadı, bir muhakeme ve mantık istidadı verdi; ayrıca onu hassas ve duyarlı kıldı; öyle ki, en kuru havadan bile nem kapacak kadar hassas. (Bütün bunlar büyük insanların evsafındandır, bu yüzden de çok önemlidir.) Şimdi bir insan bu istidat ve evsafı bozmamışsa, o insan, uhrevî esintilere, değişik varidata ve ilhama açık demektir. İşte böyle istidatlar, sağlam bir metafizik zeminde devasa kametler haline gelebilirler. Tabiî dejenere de olabilir. Meselâ diyelim ki, Nazım Hikmet çok duyarlı, istidatlı ve hassas bir ruha sahipti. Orhan Veli de öyle. Bunlarda duygu, düşünce ve eşya ile içli-dışlı olma atbaşıydı. Fakat tamamen ma’nâya karşı alakasız, metafiziğe karşı kapalı yaşadıklarından, maddenin o fevkalâde dar dünyasına takılıp kaldılar.. ve zamanla istidatları köreldi, fıtratları da dejenere oldu.

Öyleyse insan istidatlarını köreltmemeli, fıtratını da bozmamalıdır. Böyle fıtraten istidatlı ve ilhama açık ruhlar, iyi bir üstadın elinden ve iyi bir sarrafın tezgâhından geçip onun rahle-i tedrisine oturabilseler, büyük birer cevher kıymetine ulaşabilirler.

Evet, insan yediveren bir tohum gibidir ama, toprağın müsait olması da çok önemlidir. Bu Allah’ın ezelî bir kanunudur. Ve onu değiştirmeye de kimsenin gücü yetmez. Bir tohumun bağrından dışarıya çıkan rüşeym, genel şartların durumuna göre şekillenir. Eğer şartlar bir veya iki filiz çıkarmaya elverişli ise, o da o kadar çıkarır. Hatta şartlar elverişli olursa, bu defa da iki başak verir ve bir tek danesi bile çürük çıkmaz... Evet, bunu Allah’ın meşiet ve iradesi, genel şartlar atkı ve kaneviçesine göre ayarlar...

İşte tohumda bu istidat varsa o yetmiş de verebilir, yediyüz de, bin de. Evet doğrudan doğruya Allah’a teveccüh edip, bütün istidadıyla O’na dilbeste olunca, bu istidatlar, namütenâhi inkişaf edebilir. İşte Şah Veliyullah, işte İmam Gazalî, işte İmam Rabbanî ve işte Bediüzzaman..!

İlham ve Çevre

Soru: İlhama açık ruhların gelişmesinde çevredeki genel şartların tesirleri nelerdir?

Cevap: Evvela, kişinin yaşadığı dönem ve devrin şartları gelir.. evet büyük insanları biraz da devrin şartları yetiştirir. Bir Bediüzzaman ile İmam Rabbanî devirleri çok farklı şartları haizdir. Yani eğer bir Bediüzzaman İmam Gazalî devrinde yaşasaydı, İmam Gazalî olurdu. Tabii tersi de öyle...

Evet, eğer Bediüzzaman İmam Gazalî devrinde yaşasaydı, istidatları o devre göre inkişaf ederdi. Fakat herbirisi bizzat kendi devirlerindeki hayat-ı içtimâiye-i İslâmiye mes’eleleriyle alâkalı sözcü ve temsilci olduklarından, kendi devirlerinin mes’elelerine göre tahşidat yapmış ve fonksiyonlarını da ona göre eda etmişlerdir. Meselâ, bir dönemde ümmet, manevî ve ruhî boşluk tehlikesi ile karşı karşıyadır. Böyle bir dönemde Allah, içtimâî hayata aşk, heyecan ve değişik hazlar katacak bir veli gönderir. Başka bir dönemde ise, meselâ akıl ve mantık öne çıkmıştır. Yani ümmetin akl-ı selimini dağidar edecek felsefe cereyanları ortalığı kasıp kavurmaktadır. Böyle bir dönemde de Allah (cc) akıl ve mantığı, vahyin gölgesinde seyrettirecek, imân ve itikadı, İslâm aklı ve mantığı ile takviye edecek bir müceddit gönderir.

Ancak, bundan şu da anlaşılmamalıdır: Bir devrin bütün şartlarını haiz bir müceddit, önceki veya sonraki devrin şartlarından mahrumdur. Aksine kendi devrine göre, imân ve itikad üzere tahşidat yapan bir müceddit, aynı zamanda derin bir vecd ve istiğrak sahibidir de. Ancak tahşidatını sadece imân, akıl ve hikmet üzere yapmaktadır.

Tevbede Sebat

Soru: Tevbe ettikten sonra veya tevbe esnasında aynı günaha düşme endişesi varsa bu tevbe geçerli ve yararlı olur mu?

Cevap: İnsan yaratılırken, hata işlemeye kabiliyetli olarak yaratılmıştır. Yani insanı günaha çekebilecek duygular, hisler vardır tabiatında. Bu duygu ve hisler, iyi şeylere esas teşkil etsin diye insanın tabiatına yerleştirilmiştir. Ama her zaman bunları değerlendirmek mümkün olmayabilir. Meselâ, öfke insana niye verilmiştir? Elbetteki iyi şeyler için. Bununla insan gazilik ve şehidlik de kazanabilir. “El-buğdu fillah vel-hubbu fillah” fehvasınca kin, buğz ve öfke de, sevgi ve muhabbet de Allah için olursa bunlarla insan sevab kazanabilir, kazanabilir de her an hayatını cihadda geçiriyor gibi olur.

Bedenî hislere, şehevanî duygulara sahip bir insan, bunlara sabretse, onun için cihad sevabı hasıl olur. Bunlar zabt u rabt altına alınmadığı zaman ise, insanı başaşağı götürebilirler.

Yani hata, insanın eşi gibidir. İnsan günah ve hataların ağırlığını vicdanında duymalıdır. Duymazsa, hissetmezse tıpkı cansız bir cisim gibi yaşar. Kalbinde bir kısım derunî duygular, latifeler varsa bunlar da zamanla söner.

Öyleyse insan hemen kısa yoldan tevbeye müracaat etmelidir. Hadis-i Nebevî’de: “Her insan hata işleyicidir. Hata işleyenlerin en hayırlısı da (hemen) tevbe edenlerdir” buyurulmuştur.

Tevbeye sarılmalı ve hemen Allah’a teveccüh edip “Eznebtü” “Günah işledim” demelidir. Ayrıca, tevbede, bir daha yapmamaya azim ve cehd olmalıdır. Hiç olmazsa tevbe esnasında insanda tereddüt olmamalıdır. Bundan da öte, kesin ve katî bir şekilde, bir daha dönmemeye niyet ve kasıt olmalıdır.

Ancak, tabiat-ı beşer muktezası olarak insan, sonradan yine -tabii kasıd olmayarak- hata ve günaha girebilir.

Evet, insan tevbe ederken şek ve şüpheye yer vermeden mutlak “Bu sondur” demeli ve kararlı olmalıdır.

İlhamı Duyup Hissetmek

İlham, her zaman zuhur etse de, şahıs bunu duyup hissetmeyebilir. Zira ilham müsait bir iklim ve bir sisteme iner. Güneş her zaman doğar, fakat siz, çevrenizi, zemini siyahla kaplamışsanız, onun ışığından istifade edemezsiniz. Yani güneşle beraber zemininizin de, güneşin parlaklığına mukabil şeffaf olması lazımdır. Aynen öyle de, ilhamlar dalga dalga gelir geçer de, insanın istidadı müsait değilse, veya tefekkür etmesini bilmiyorsa; okuyup tefekkür etmediğinden veya günahlara bata-çıka verilen istidadı körelttiğinden, böyle birinin ilhamdan istifade etmesi mümkün değildir.

İstidatlar, ilhamı burada duyup hissederek, marifet adına derinleşmekten, öbür âlemde ruhanî zevklerden istifade etmeye kadar geniş olarak cereyan eder. Herkes, burada da ötede de hâdiseleri farklı seviyede hisseder. Mimarî zevkleri gelişmiş bir insan ile bir çoban, Selimiye gibi bir san’at harikasını değerlendirdiklerinde, görülecektir ki, birinde kaba bir taş yığınından ibaret ve etrafa yayılıp döküldü-dökülecek gibi bir görüntü arzeden mimarî, öbüründe kimbilir hangi ince zevklerle pürüzsüz bir hale getirilip ve insanın, her taşında oturup, saatlerce düşüneceği bir san’at meşherine dönüşür. Evet, san’attan anlamayan bir insanın, bu esrarengiz mimarinin önündeki banklarından herhangi birine oturup saatlerce aval aval bakmasıyla, bediî zevkleri inkişaf etmiş birinin müşahedesi her halde aynı olmaz...

Şiirde de böyledir. İnsan, şiirden anlamıyorsa, o şiirin halk ağzıyla ifade edileninden zevk alır. Nasihatvari ifadelerinden hoşlanır. Oysaki gerçek şiirin hecelendikçe insana ayrı bir zevk veren öyle yanları vardır ki, insan onun buudlarını ihata edemez. İnsanın aynalı bir odada, iç içe aynaların ortalarına giren cisminin birbirine aksettirip namütenahiye ulaştığı gibi, güzelce söylenmiş bir söz de böyle namütenahî zevklere ulaştıran nurânî bir helezondur. Ne var ki bunu zevk edemeyenler, şiirdeki derinliği de sezemeyebilirler.

Yani Allah’ın verdiği istidatlar, kabiliyetler ve şahsın iradesiyle ona katacağı şeyler ilham esintilerinden tam istifade eden insanlar için zamanla tasavvurlarımızı aşan derinliklere ulaşırlar.

Rab’le İrtibat En Büyük Güçtür

Bence en mühim olan şey Rab’le irtibatı devam ettirmektir. Tıpkı çiçek yaprakları gibi; yapraklar ağaçtan kopup yere dökülünce ayaklar altında çiğnenir ve ezilirler. Ama, ağacın başında kalsalar hem o muazzez mevkilerini hem de canlılıklarını korurlar. Biz de Rabbimizle irtibatı kaybettiğimiz zaman tıpkı ağaç yaprakları gibi dökülür ve eziliriz. Evet bizi başkalarının gücü yenemez; bizi kendi güçsüzlüğümüz yener.

Yanlış İnsan

Bizden çok yanlışlar zuhur edebilir.

İnsanın KENDİNİ YANLIŞSIZ GÖRMESİ EN BÜYÜK YANLIŞTIR. Sonra diğer yanlışlıklar onun etrafını sarar ve o insanın kendisi âdetâ bir YANLIŞ olur.

Demagojinin Üstadı Şeytandır

Korkunun hakikisi Allah’tan korkmaktır, şeytandan değil. Şeytan da kim oluyor ki; o demagoji üstadı bir müvesvistir. Allah’tan korkanı, Allah şeytana bırakmaz. Şeytan doğrudan doğruya ve mertçe insanın karşısına çıkmaz. Hileler, vesveseler, vesileler ve aldatmalar ile çıkar. Evet o bu kadar alçaktır. Bir karpuz kabuğu ile ayağını kaydırır insanın, kaydırır da onu yere serer.

Bu yüzden biz de duâ ederken “Min hemezâti’ş-şeyâtin”, “Allahım! şeytanın vesvese ve dürtmelerinden sana sığınıyoruz” diyor ve O’na yalvarıyoruz. Evet işte şeytan budur. O güçsüz bir mahluktur; ama, bir yerde köşeye siner, sen oradan geçerken ayağını önüne kor ve çelme takar. Başka türlü de bir halt etmez.

İnsanda bir kısım boşluklar vardır, o da bunlardan istifade eder. Boşluklar olmazsa semtinize dahi yaklaşamaz.

Fıtratın Gayesi Allah’ı Anlatmaktır

İnsanlar, elde ettikleri mansıplara, geldikleri yerlere ve makamlara, liyakatlarıyla gelmemişlerdir. Rastlantılar neticesinde Allah (cc) herkesi bir yere yerleştirmiştir. Yani bu Allah’ın bir tevfikidir.

Öyleyse, bu tevfike tam muvafık hareket etmek gerekir. Bu itibarla insan, her makamı, Allah’a ve O’nun dinine hizmet edecek şekilde değerlendirmelidir.

Halk yönüyle insanlar arasında herhangi bir fark yoktur. Hepsi de kan ve fışkı arasından çıkmıştır.. dolayısıyla insan bu menşei unutmamalıdır. Evet müfessir de olsanız, muhaddis de olsanız siz, kan ve fışkı arasından çıktınız. Önemli olan şey kan ve fışkı arasından süt çıkarmaktır. Yani fıtratı değerlendirip, gaye-i hilkate muvafık hareket etmektir.

Fıtratın gayesi Allah’ı tanıtmaktır. İlmin vazifesi ise buna hizmet etmektir. Allah’a hizmetle bütünleşememiş ilim faydasız ilimdir ve tıpkı eşeğin sırtındaki yükler gibidir...

Halkın İltifatları İnsanı Yanıltabilir

Halkın teveccühü mühim değil. Herşeyde Allah’ın teveccühü ve rızası aranmalıdır. İnsan O’nun indinde kaç porsiyon ediyorsa sadece ona bakmalıdır. Sizi bir makama, bir mevkiye oturtup tazim ve hürmet gösterebilirler; siz de yanılabilirsiniz. Evet bütün bunlar yanıltabilir insanı. Temkinli davranıp, bir keramet vardır diye, abdest suyunuzu yüzlerine gözlerine sürecek kadar sizi veli bilseler de yine kendinize bir paye çıkarmamalısınız.. çıkarmamalısınız ve sadece Allah’ın indindeki değer ve kıymetinize bakmalısınız. İnsan, her zaman; “beni halkın indinde büyük, kendi nezdinde küçük kılma Allah’ım” demeli ve O’na, yönelmelidir.

Namaz En Mühim İbadet...

Müslümanlar namaza çok dikkat etmelidir. Zira kulun ilk defa siğaya çekileceği şey namazdır. Zina değil, içki değil, başka bir şey de değil namaz.! Bundan diğer hususların önemsiz şeyler olduğu anlaşılmamalı; aksine namazın ehemmiyeti anlaşılmalı. Çünkü hakiki namaz zaten insanı fuhşiyattan meneder. Bazıları şöyle birşey diyor: “Falan iyi bir insan ama, namaz kılmıyor.” Bu, Allah ölçülerine göre çarpık bir düşünce...

Bir insan namaz kılmıyorsa bence, hayatının en büyük kayıp kuşağında yaşıyor demektir. Oruç, namaz kılmakdan daha kolay bir ibadettir. Hac da öyle. Hac ruha ibadet neşvesi aşılarken, nefse de seyahat hazzını tattırır. Sahabe, namaz kılmayana münafık nazarıyla bakardı. Hatta ulemâ, çok defa amelî nifaka, namazın terkedilmesini misal verir. Günde, ferdin şuurunun derinliğine göre beş defa Allah’a arz-ı ubudiyeti onu çok yüceltir. Evet namaz deyip geçmemeli; namazdan geçen, korkarım bir gün dinden de geçer... Namazda miraç vardır. Ama, herkes bunu namazda kendine göre hisseder ve kabiliyeti nisbetinde yükseldiğini duyar. Herkesin hissettiği kendi miracıdır.. ve bu mirac bazılarının ayağından geçer, bazılarının da başından. En mükemmel mirac Efendimiz (sav)’in miracıdır.

Hüsn-ü Zan Etmek Esastır

İyi müslüman olduğuna inandığımız kimselerin kusurlarını görmemeli. Bu hususta bütün irade gücü ve ruh mukavemeti çok gerilip başkalarının faziletlerine karşı duyarlı, rezilelerine karşı da kör, sağır ve dilsiz olunmalıdır. Bunlar belki zor hazmedilecek şeylerdir ama, müslümanlar kendi aralarında bunu mutlaka gerçekleştirmelidirler. Hz. Ebû Bekir ve Ömer (ra) birbirlerine hilafeti teklif ediyorlar ve “Sen konuş, ben dinleyeyim” diyorlardı.

Zaten, Kur’ân-ı Kerîm de yeryüzünde bu ahlâkı tesis etmek için inmişti; sadece okumak için değil. Evet insan onu okuduktan sonra “Acaba bende ne gibi şeyler hasıl oldu? Ne seviyede muhasebe duygum gelişti? Bende ne gibi bir te’sir ve iz bıraktı?” demeli ve kendini kontrol etmelidir. İşte bence önemli olan da budur.

Hz. Âişe validemizle ilgili meşhur bir “İfk (iftira) Hâdisesi” olmuştu. Bu herkes için bir imtihandı. Hz. Zeyneb validemize, Âişe validemiz aleyhinde fitne sokmak istiyenlere o büyük kadın, bu mevzuda tek kelime bile dinlemeyip onlara sırtını dönmüştü. Ve Âişe validemiz hayatının sonuna kadar, Zeyneb validemizin bu büyüklüğünü bir yad-ı cemil olarak anacaktı. Evet, önce hüsn-ü zan esastır ki, mü’minleri birbirine bağlayan, perçinleyen de işte budur!

Doğru Söze Ne Demeli

Allah (cc) dilemedikçe, sizin dilemeniz birşey ifade etmez. Evet, önce o takdir eder; sonra olacak şeyler olur. İşin bir diğer yanı da eğer O (cc), vermek istemeseydi istemeyi de vermezdi. Yine de siz, ne derseniz deyin, Allah’ın (cc) dediği ve dilediği olur. Bektaşiye: “Allah hakkında birşey demez misin?” diye sormuşlar: “Vallahi benim birşeye aklım yetmez? Ama aklımın erdiği birşey varsa, o da çocukluğumdan beri hep O’nun dediği oluyor” demiş. Doğru söze ne demeli...

Nifak Endişesi

Soru: Nifak korkusu ve endişesi taşımayan, münafıktır deniyor. Avam için durum nasıldır? Neden nifak korkusu olmalıdır?

Cevap: Avam için şefkatli olunmalı... Çünkü onlar, küfrü de, imânı da nifakı da pek bilmezler. Allah onlara merhamet etsin! -Bunlar “Lâ ilâhe illallah” dedikleri ve farzları yaşadıkları zaman-inşaallah-kurtulurlar. Fakat bu mevzuda aşağı inmek de yoktur. Yani belli bir seviyeye gelmiş birisinin, avam seviyesine ineyim de “Allah beni de hesaba çekmesin” demesi, sukuttur. Evet, Allah’ın verdiği ve ihsan ettiği mevkinin neresinde iseniz ya orayı korursunuz ya da sukut edersiniz başka yol yoktur. Allah bir insana merhamet ederse onu sukut ettirmeden evvel vefat ettirir. Evet, her mertebenin hakkını vermek lazımdır. Hz. Ömer nifaktan çok endişe etmiş ve “dünyadan geldiğimiz gibi, pak gidebilsek!” temennisinde bulunmuştur. Ayrıca 24 kadar sahabe hep nifak endişesini taşımıştır. Onlar böyle hissetmişken, bizler de kim oluyoruz ki?..

Muhlisler için bile bu mevzuda büyük tehlike söz konusudur. Bu itibarla bizler, her zaman Allah’a iltica edip günahlardan uzak kalmaya ve ibadetlerle içli-dışlı olmaya çalışmalıyız. Bu arada, insanın iç muhasebesi çok önemlidir. Zaten iç muhasebesi olmayanlar yükselemezler. Hasılı, herkesin, kendi seviyesine göre dikkat etmesi lazım gelen çok şeyler vardır...

Hizmette, Akıl-Mantık ve His

Soru: Hissiyât ile akıl ve mantığın arasındaki münasebet, imân ve imâna hizmet açısından nasıl olmalıdır?

Cevap: Herşeyin bidâyetinde önce hissîlik olur, akıl ve mantık sonra gelir. Eğer aklîlik de tâ baştan olsa bile insan, gençliğinde tıpkı ihtiyar ve olgunlar gibi yaşar. Yani tabiat-ı beşerde hissîliğin olması normal birşey. Şimdi insanın elinde binbir maharet vardır. Ancak mümarese ve tecrübe olmazsa bu istidatlar ortaya çıkmaz. Bazı kimselerin eli bir tele dokununca ondan musikiye ait güzel notalar dökülür. Ama herkes bunu yapamaz. Önce kabiliyet olacak sonra da mümarese... Bir başkası, iki tel ile peynir-ekmek yiyor gibi çorap örer. O el herkeste vardır ama herkes öremez. Aynen bunlar gibi, manevî hayatımıza ait tecrübelerimiz de zamanla hayata mâl olur. Hayata mâl olmazsa, nazarî plânda kalır. Meselâ, ben şimdi size şoförlüğü anlatabilirim. Freniyle, debriyajıyla, vitesiyle... Ama, bunlar nazariyata ait şeylerdir.. ve bunları bilene şoför denmez. Neden sonra pratiğe geçer de zamanla şoförlükle öyle bir bütünleşirsiniz ki, arabayı tıpkı eliniz-ayağınız gibi kullanırsınız. Hem, meselâ siz, hizmete koşarken bile bazan aklınıza birtakım şüpheler, tereddütler gelebilir. Ama imân ve İslâm yaşana yaşana insan ruhuyla öyle bütünleşir ki, artık şeytan dahi ona ulaşamaz. Hem, meselâ; sizde kemal mertebede manevî derinliğe götürecek bir his kabiliyeti var. Ancak bunu pratik ile takviye etmeniz lâzım ki bir işe yarasın... Evet, sizi uzun boylu kapıda tutmadan post’ta, ya da sedirde oturtmazlar. Kaldı ki, sedir de istidadınıza göre olur. Evet katre iseniz katre, reşha iseniz reşha, zühre iseniz zühre makamına oturtulursunuz. Yani tamamen kalbî de olsa hissiyatlar pratik ve tecrübe ile bütünleşmelidir. Bu da iman ve İslâm’a hizmet ve bunların pratiğe dökülmesiyle mümkün olur.

Kâmil Ma’nâda Namaz

Allah (cc) Kur’ân-ı Kerîm’de: “Namaz insanı fuhşiyat ve münkerattan alıkoyar” buyuruyor. Buna mukabil bizim, namazın içinde veya dışında da fuhşiyat irtikab etmemiz, namazlarımızı kamil ma’nâda eda edemediğimizi gösterir.

Kamil ma’nâda namazı, fıkıh kitaplarındaki “kâmilen ve nâkisen eda” değerlendirmelerine has görmemek gerekir. Belki onu, bütün bir hayata ve davranışlarımızın en küçük teferruatına varıncaya kadar ihatası bulunan bir husus olarak görmemiz lazımdır. Böyle olunca da, İslâm’a ve onun hükümlerine zıd, yapmış olduğumuz herhangi bir hile, hud’a, başkalarını kandırma... vs. bizim namazımızın kamil olmadığının bir alâmeti olsa gerek.

Namaz ve Kurbiyet

Namaz; insanı Allah’a yaklaştırmada hem bir vesile hem de yakınlaşmanın ta kendisidir. Gaflet ise arızîdir. Gaflet hali gelip geçtiğinde ardından bir üzüntü bırakmıyorsa o insan tehlikede demektir.

İnsan ve Gaflet

Gaflet insanlık ile alâkalı bir hicabtır.

Gaflet, insanın mahiyeti içinde sürekli olarak vardır ve mahiyetimizle alâkalı bir husustur.

Gaflet insan için pusuda bekleyen bir düşman gibidir. Hiç yemesek içmesek de yine gaflet olabilir. Çünkü o ve onunla mücadele olmasaydı terakki de olmaz ve insanlar da tıpkı melekler gibi aynı makamda sabit kalırlardı. Oysa insan, insanlık serencamesi içinde her cephede kavga vere vere yerinde melekleri bile geride bırakabilecek hususiyetlerle donatılmış bir varlıktır.

Hilekâr Dostlar

Milletçe bizi zaafa düşüren en önemli hususlardan biri de, çevremizi saran dost suretindeki hilekârlara karşı safîliğimizdir. Oysa ki insan her vaade aldanmamalı, her yol gösterene de inanmamalıdır.

Azami Zühd ve Takva

Sürekli düşünerek ve tecessüs ederek yaşamak, mâneviyatın bir buudunu teşkil eder ve bu çok önemlidir. Ne var ki, ülfet ve ünsiyet her zaman bunu engelleyebilir. Onun için bu ülfet ve ünsiyet perdelerini sık sık parçalamak gerekir. Aslında, zamanımızda pek çok kimse mâneviyata inanmadan yaşıyor. Onun için Bediüzzaman Hazretleri “A’zami zühd ve takvaya bir cemaat sahip çıkmalı” diyor. Aksi takdirde herkes mesul olur.

Namazda Dünyevî Düşünceler

Soru: Namazlarımızda dünyaya dalıyoruz. Acaba namazımız kabul olmuyor mu?

Cevap: Farzı eda etmiş sayılır, namaza ait sevabı alır ama namaz miracıyla mukadder zirveye ulaşamayabilir. Evet, mümtaz bir edaya, mümtaz bir mükafat, en ala şekilde yerine getirilen namaza da elbette ekstradan mükafat verilecektir.

Onun için namazda, elden geldiğince uhrevî mülahazalarda bulunmaya gayret edilmelidir. Ne var ki fıtratımızın icabı, kendimizi bütün bütün dünyadan kurtaramıyoruz. Ancak, bütün bütün dünyevî işlerimizle meşgûl olunca da namazı bir “büro” haline getirmiş oluruz.

Netice: Elden geldiğince dünyanın namazlarımıza girmesine müsaade etmemeliyiz.

Putları Reddediş

Her türlü putu reddetmekle mükellefiz. Ancak, bu reddediş ve onlara karşı tavırda üslup önemlidir. Evvelâ bizler kendi iç alemimizi şirk ve şirk şaibelerinden arındırmalıyız, sonra da, içimizdeki putları temizlediğimiz gibi, usulüne uygun olarak dış dünyadaki putperestlik düşüncesiyle adabına uygun mücadele etmeli ve elimizin altındakileri de bu şuurla yetiştirmeliyiz. İşte bu usulüne göre bir reddediştir. Bunun aksi ise ya putları benimsemek veya onları meşhur etmek olur.

Mekke döneminde putlar aleyhinde nazil olan âyetler, şirki red ve tevhidi tesbit yörüngeliydi. Onlarla alâkalı inen sûre ve âyetler, zât-ı ulûhiyetin engin ve cihanşümul tasarrufunu anlatırken, putların yer, konum, ma’nâ ve müessiriyetlerine de temas ediyordu. Onların toplum dışı edilmesi ise toplum vicdanındaki ifnalarından sonraya bırakılmıştı. Meselâ, o zaman Mekke’de, Lat, Uzza, Menat, Naile, İsaf ve Safa-Merve arasında daha pek çok put vardı ve bunların koruyucuları da yoktu. Efendimiz (sav) İbrahim (as) gibi yapabilir ve onları kırabilirdi ama kalplerde kırılmadan bunu yapmadı. Çünkü O, bir defa gelecek ve bütün putları bir daha ebediyyen kalkamayacak şekilde yerle bir edecekti. Aslında müşrikler de bunu çok iyi biliyorlardı. Ne var ki, Efendimiz (sav)’in fiilî durumu olmadığından dolayı onlar da birşey yapamıyorlardı. Bu itibarla da Mekke’de umumî hava, hep zaman kazanma çizgisinde seyrediyordu. Ve, Efendimiz, bu baş döndürücü siyaseti sayesinde onlara rağmen adım adım hedefine yaklaşıyordu.

Ebu Zer, bu döneminde zamansız bir karşı koyuşta bulununca, müşrikler tarafından feci şekilde tartaklanmıştı ki, Efendimiz (sav), belli bir süre içinde onu geldiği yere gönderme mecburiyetinde kalmıştı. Bunun ma’nâsı şu idi: “Sen bu aceleci fıtratınla şimdilik içimizde yaşayacak tabiata sahip değilsin; git mevsimini bekle!”

Hatta, Hz. Ömer’in de buna benzer, küçük bir zamanlama inhirafından söz ederler. O da öyle davranır ve müşriklerin saldırısına maruz kalır. Bütün bunlar, herşeyin -eskilerin ifadesiyle- bir vakt-i merhunu olduğunu ve vaktinden evvel yapılan mualecelerin de bir kısım komplikasyonları olacağını gösteriyor ki, bunlar bizi daha titiz olmaya davet ediyor.

Biat Çizgisini Muhafaza

Soru: Kalbin biat çizgisinde her an sabit kadem olması mümkün müdür?

Cevap: Bu mümkün değildir. Kalbin durumu elektrikteki frekans gibidir. Biatta azalma, çoğalma olabilir, olabilir ama, kesinlikle alt çizginin altına da düşülmemelidir. İnsan çok değişik unsurlardan müteşekkildir.Çok defa bu unsurlar, fıtratlarının gereğini yaparlar ki, bizim kimi zaman hayvan, kimi zaman bitki, kimi zaman da insan mertebesinde kendimizi hissetmemiz bundandır. Bu türlü mertebe değiştirmeler, birer hava boşluğu gibidirler. Bu boşluklar, elden geldiğince hızlı geçilmelidir. İçine düşülünce de hemen çıkma yolları araştırılmalıdır.

Her kusur ve günah böyle bir hava boşluğudur. Bir dakika günah işlediğimiz zaman, en az on dakika inlemeliyiz ki, o günah ruhlarımızda derinleşmesin ve bizi daha derin boşluklara çekmesin.

Bir Hikaye

Bir gün Hz. Muaviye’yi şeytan namaza kaldırır. Hz. Muaviye şaşkınlıkla neden kaldırıldığını sorar: Şeytan ona şu ibretâmiz cevabı verir: “Ben şeytanım. Geçen gün birisi sabah namazını kaçırdı. Kalktığında öyle bir “of” etti ki, onun nedameti yüzü suyu hürmetine Allah pek çok kimseyi bağışladı. Seninki de öyle olur diye korktum ve onun için seni namaza kaldırdım.”

Evet, günahlara karşı ciddi bir nedamet hissi, o günahın açtığı boşlukları kapatabilir. Aksi takdirde açılan gayyalar her zaman bizi içine çekip yutabilir. Bundan dolayıdır ki, çok dikkatli yaşama mecburiyetindeyiz. Çünkü, insan hayatında “kabz u bast”lar sürekli olarak birbirini takip eder ve onu hep boşlukların etrafında gezdirirler.

Çarşıda gözünüz bir harama iliştiğinde, hemen anında mescide gidip, iki rekat namaz kılmalı.. bir an kahkahayla gülme gafletinde bulunulduğunda, derhal bir kenara çekilip tevbe edilmeli.. zira, unutulursa kalır, kalır ve katmerleşir. Zamanla da Rabb ile irtibat, kesilir ve o günahzede kendini dalâlet ve inhirafların ağında bulur.

Namaz Günâhlara Keffarettir

Evet, namaz kamil mânâda kılınırsa, -birçok hadis-i şerifte de işaret buyurulduğu gibi- günahları siler, temizler. Zira namazda tevbenin şuur haline gelmesi söz konusudur. Yani, namaz ile yapılan tevbe kasdî ve iradî olmamakla beraber, insanın namazla bütünleşmesi ve bu bütünlük içinde Rabbin huzuruna gelmesi onda tevbe adına bir şuur mayalar. Yeter ki, namaz istenen ölçüler çerçevesinde eda edilmiş olsun.

Diğer taraftan namaz, yekpare tevbe demektir. Tevbe namazın bütün rükünlerine öyle sinmiştir ki, onu tevbeden ayrı mütalâa etmek âdetâ imkânsızdır. Her tevbe elbet namaz değildir; fakat şuurla kılınmış her namaz aynı zamanda bir tevbedir.

Hadîslerde, günahlara kefaret olan namaz hakkında herhangi bir kayıt ve isimlendirme yoktur. Bundan da, her namazın böyle potansiyel bir güce sahip olduğu ma’nâsını anlayabiliriz. Ne var ki, namazın böyle bir te’sir icra edebilmesi için öncelikle onun istenen seviyede yerine getirilmesi lazımdır.

Burada, konuyla ilgili hadîslerden anlaşılabilecek şöyle bir nükteye de dikkatinizi çekmek istiyorum: Cenâb-ı Hakk dilerse her namazda günahları affedebilir. Ancak kul, günahının ızdırabını, yirmidört saat gönlünde duymalıdır ki, bu, o günahların affına ciddi bir davetiye olsun ve o gün işlenen günahlara mukabil, yine o gün dolu dolu tevbeyle geçsin.. ve kul, bu tevbenin kabulünü o günün bütün namazlarında arasın; arasın ve bulmaya çalışsın. Her gününü böyle geçirenler için, bu şuurla namazın eda edilmesi de ayrı bir lütuf olsa gerek. İşte namazın bizzat isimlendirilerek söylenmemesinde bir de böyle bir nükte var.! Nasıl ki, Ramazan içinde kadir gecesi, cuma içinde duâların makbul olduğu vakit gizlidir ve bununla da bütün Ramazan ayının ve bütün cuma gününün değerlendirilmesi hikmeti gözetilmiştir. Bunun gibi, günaha kefaret olacak namaz da gizli tutulmuştur ki, insan her namazında bunu arasın ve namazını bu duygularla eda etsin. Neticede de, namazlarından herhangi birinde kefaret meyvesini devşirmiş olsun.

İrade ve İnsiyak Bütünlüğü

İnsanda irade vardır. O, yaşantısının belli bölümlerini kendi iradesiyle yaşar ve onun davranışlarını da belli ölçüde irade yönlendirir.

Hayvanlarda ise hakim olan insiyaklardır. Onları daima İlâhî sevk yönlendirir. Buna, küllî şuur demek de mümkündür. Hayvanlarda, hatta bir yönüyle bitkilerde böyle küllî bir şuur vardır. Yani şuur onlarda küllî bir kanun şeklinde tezahür etmektedir.

Dikkatle incelenirse, câmid dediğimiz, taş, toprak gibi cansız varlıklarda da insiyak mevcuddur. Herşeyin Allah’ı tesbih ettiğini anlatan, taşların Allah korkusu sebebiyle yukarılardan aşağıya indiğini hatırlatan, eğer onlara inmiş olsaydı Kur’ân, dağları paramparça olmuş göreceğimizi ifade eden nice âyetler var ki, bizim cansız dediğimiz varlıklarda da bir insiyak olduğuna açık veya örtülü işaretlerde bulunmaktadır.

Öyleyse, esas itibariyle her varlık, ister iradesiyle isterse tâbi olduğu insiyaklarla mutlak irade ve yegane güce sahip olan Cenâb-ı Hakk’ı göstermekte ve hal diliyle O’nun mevcudiyetini dile getirmektedir. Zira, irade veya insiyakın kendiliğinden olması mümkün olmadığı gibi, mutlak iradeye ve sınırsız güce sahip olmayanın da başkasına irade ve insiyak vermesi mümkün değildir. Bu yönüyle bütün varlık aynı çizgide birleşir. Bu çizgi, Cenâb-ı Hakk’ın varlığını gösterme çizgisidir. Ve yine bu çizgi, herşeyi Allah’ın yaratığı ve bizlerin de O’nun kulu olma çizgisidir. Ayrıca, varlığa bu perspektiften bakma, bizlere eşya ve hâdiseleri değerlendirmede ayrı ve çok derin buudlar kazandırmaktadır ki, inançsız insanların, bir mü’minin ulaşacağı bu idrak merhalesine ulaşması da imkânsızdır.

Biz, ancak bu idrakımızla, kainatla insan fıtratı arasında mevcud âhenk ve uygunluğu sezip kavrayabiliyoruz. Ve yine bu, idrakımızla makro, normo ve mikro alemleri birbiriyle irtibatlandıran sebepleri yakalıyor ve onları birer merdiven gibi kullanarak marifet adına zirvelere ulaşabiliyoruz. Tabii bunu yapabildiğimiz sürece de irademizin hakkını vermiş oluyoruz. Bu açıdan da biz, iradesinin hakkını veremeyenlerin de büyük bir mahrumiyet ve boşlukta olduğuna inanıyoruz.

İrtibat

Her insanın önünde bazı handikaplar vardır. Kur’ân onlara bir mânâda “akabe” der. Hizmet erlerinin ve dava adamlarının önündeki “akabe”ler hem çok zorlu, hem de diğerlerine göre çok daha değişiktir.

Yapılan hizmetlerin neticesinde elde edilen muvaffakiyetlerde de, bu akabeler söz konusudur. Eğer hizmet eri elde edilen muvaffakiyeti kendinden bilecek olur ve bu mevzuda şahsına pay ayırmaya kalkarsa, bir “akabe”yi aşamamış demektir. Böyle olunca da, artık bunca gayret ve çile ma’nâsız demektir. Zira yapılanların hemen hepsi de, bizim Cenâb-ı Hakk’la irtibatımızı temin içindir. Halbuki, böyle bir durumda yapılan hizmet bu alâkayı sağlayamamış, hatta niyet bozukluğu ile onu kesmiş sayılabiliriz. Bu, oldukça ince bir noktadır ve çok dikkat istemektedir. Onun için fakir arkadaş ve kardeşlere, evvel-ahir, Cenâb-ı Hakk’la olan irtibatlarını her zaman gözden geçirmeyi tavsiye ediyorum. Şayet üç cümle söylemeye mecalim kalsa ve benden ‘son tavsiyen nedir?’ diye sorulsa, zannederim diyeceklerim, söyleyeceklerim yine bu irtibata dikkat çeken ifadelerim olacaktır. Çünkü bana göre en önemli mes’ele budur.. diğer mes’elelerin bütünü buna nisbeten tâli sayılır.

Diyelim ki, maarif hayatımızın yücelmesi ve yükselmesi adına binlerce okul ve maarif yuvaları açtınız. Eğer siz yaptıklarınızda takılıp kalıyor ve onların ötesindeki mülâhazalara geçemiyorsanız, yaptıklarınızın ciddî bir mânâsı yoktur.. ve size sadece koşup durmaktan gelen yorgunluğunuz kâr kalacaktır. Hizmet ünitelerinin bütünü için de aynı şekilde düşünmemiz mümkündür. Öyleyse herbir arkadaş, yaptıklarını hep, Cenâb-ı Hakk’la irtibatını kuvvetlendirme adına yapmalıdır. Böyle olduğu takdirde, yapılanlar bir mânâ kazanır, gayretler de bir kıymete ulaşır.

Diğer taraftan, yapılan hizmetleri sahiplenme, muvaffakiyetleri kendinden bilme de bir şirk-i hafi olacağı kat’iyen unutulmamalıdır. Bu konuda Kur’ân bize bir ölçü veriyor:

“Bütün iyilikler Allah’tan, kötülükler ise insanın nefsindendir.” Öyleyse biz de değerlendirmelerimizi bu ölçü içinde yapmalı, kusurları kendimize alarak, muvaffakiyetleri de Cenâb-ı Hakk’tan bilmeliyiz. Bu bizim Rabbimiz’le olan irtibatımızın gereği ve emaresidir.

Dünya-Ahiret Dengesi

Dünya ve ahiret tek bir hakikatin iki ayrı yüzüdür. Bunları birbirinden ayrı düşünmek mümkün değildir. Öyleyse bütün davranışlarımız bu dengeye uygun olarak ayarlanmalıdır. Yani dünya mutlaka ahiret yörüngesine oturtulmalıdır. Bunu başaramayanlar dengeyi kaybederler. Dengesi kaybolmuş insanlardan da dengeli davranış beklenemez!

Akıbetten Emin Olmada Ölçü

İnsanın ayağını kaydıracak nice tehlikeler var; ve insan da bu tehlikeler ortasında yol almak zorunda. Öyle ise, akıbetten emin olmak ne mümkün! Hem, varlığının tek zerresine dahi, hakiki ma’nâda sahip olamayan insanın, bu kadar ağyar arasında emin olması da ne demek! Ne var ki, Cenâb-ı Hakk’a iltica edildiğinde, insanın içine, -o farkına varmasa- da oluk oluk emniyet akar. Ancak böyle bir iltica da ancak akıbet endişesinden kaynaklanır. Endişe ne denli çok olursa, iltica da o seviyede kuvvetli olur. Dolayısıyla akıbetten endişe duymama, iltica ve yönelişe vurulmuş bir prangadır. Böyle insanların, istenen ölçüde Cenâb-ı Hakk’a iltica etmeleri ise âdetâ imkânsızdır. Onun için bizler daima akıbetimizden endişe içinde yaşamalıyız. Ne var ki, bu durum ümitsizlik sınırına da ulaşmamalıdır. Hz. Ömer (ra) ölçüsü her zaman bize rehber olmalı; “Herkes cehenneme gitti, bir tek insan kurtuldu deseler, ümit ederim ki o ben olayım. Ve yine, herkes kurtuldu bir tek insan kaybetti deseler, korkarım ki o kaybeden ben olurum.”

Şefkat Tokatları

Bir Seviye Mes’elesidir

İnsanlar manevî yönleri itibariyle de derece derecedirler. Onun için, her insan bir ölçüde, kendi derece ve seviyesine göre muamele görür. Bazı insanlar vardır ki, günahı fiil haline getirirler ve bunun tokadını yerler. Bazıları da aynı günahı aklından geçirince tokat yer. Eğer bir insan bu durumlardan herhangi birinde tokat yemiyorsa, bu o insanın o seviyede olmayışındandır.

Mes’eleye bir de şu zaviyeden bakmak mümkündür. İnsan Allah’a yakınlık seviyesini her an aynı nisbette koruyamaz. Dolayısıyla farkına varmadan bulunduğu seviyeye göre günah işlemiş olabilir. Zira insan, günün yirmidört saatinde bir sürü iniş ve çıkışlara maruz kalabilmektedir. Ve her zaman da, seviye kontrolü yapması imkânsız gibidir. Dolayısıyla bilmeden ve farkında olmadan işlediği o günahın tokatını yemez. Bu da Cenâb-ı Hakk’ın o kula hususi bir rahmetidir.

Bir de Cenâb-ı Hakk, her hata işleyene ceza vermez. Eğer kulda, ileriye ait kemale erme istidadı var ve o kul bu istidadını gelecekte inkişaf ettirebilecekse, Allah (cc) ona mühlet verir, fırsat verir; ta ki, o bu fırsatı değerlendirsin ve ileride İslâm adına sergileyeceği semereleri sergilesin. İşte bazen öyle insanlar olur ki, esas itibariyle, işlediği günahları düşündükçe, taş kesileceğini veya meshe uğrayacağını düşünür ve onun namına ürperirsiniz. Evet işlediği günahlar bu denli büyüktür. Ama Cenâb-ı Hakk ona durmadan fırsat vermektedir. Çünkü O, ezelî ilmiyle kulunun ileride yapacağı faydalı amelleri bilmektedir ve ona istikbaldeki durumu itibariyle muamele etmektedir.

Alternatif Biz Olmalıyız

Şu anda dünyada dinî sistemler adına büyük bir boşluk yaşanıyor. Komünizmanın her sahada bitiş ve tükenişi sistem arayışını daha da hızlandırdı. Ancak karşı cephenin insanları da boş durmuyor.. boş durmuyor ve bu boşluğu başka şeylerle doldurmaya çalışıyorlar. Daha önce de aynı şeyler olmuştu. Materyalizm ve Marksizmin yetersizliğini sezen Batı, alternatifini yine kendi içinden çıkarmış; Materyalizm boşluğunu, Bergson’un ruhçuluğu ile doldurmaya ve gerçeğe olan ihtiyacı çarpıtmaya çalışmıştı.

Bergson da bir Yahudi’dir. Allah inancı yerine vicdanı, cennet yerine de vicdan huzurunu ikame etmeye çalışan bir Yahudi. Maddecilik yıkılmaya yüz tuttuğunda, Batılılar Bergson’un ruh anlayışını insanlığa bir din gibi takdim ettiler.

Şimdi eğer, topyekün insanlığa ait bir boşluğu biz, inandığımız din ile dolduramaz ve bunu kısa zamanda gerçekleştiremezsek, aynı oyun tekrar edilecek ve insanlık nice sapık yollara yönlendirilecektir. Bu sebeple de daha hızlı bir tempo ile çalışmanız gerekmektedir.. ve az dahi olsa durmak hatadır.

Kötülüğe Meyil ve Terbiyesi

Her insanda, toplum halinde kötülüğe meyil bulunabilir. Bundan müstesna olanlar sadece peygamberlerdir. Ne var ki, Cenâb-ı Hakk, nebilerin dışındaki bazı insanları da, hususi mahiyette korur, kollar, muhafaza eder ve onlardaki kötülüğe meyil tohumunu tâ baştan çürütür ve yok eder. Bu hususi muamelenin dışında, sıradan insanlarda olduğu gibi, velayet sınırını zorlayan insanlarda da kötülüğe meyil, tohum halinde bulunabilir. Bunu da ancak feraset ehli görür ve bilir. Ne var ki, hakiki büyükler, gördüklerini faşetmez.. faşetmez ama, o insandaki kötülük tohumunun nevş ü nema bulmasına da elden geldiğince mani olur. Meselâ, öyle insan vardır ki, paraya karşı zaafı vardır. Onun eline emanet edilecek yüklü bir para o insanın içindeki zaafı hortlatmak için tam bir zemin demektir. Bir başkasının zaafı kadına karşıdır. O da öyle bir zemin bulursa kokuşur. Makam ve mansıba olan zaafı da aynı kategoride mütalâa etmek mümkündür.

Şimdi insanın aklına böyle meyillerin değiştirilmesinin mümkün olup olmadığı sorusu gelir. Evet, bu meyilleri değiştirmek mümkündür. Zaten terbiyeden gaye de budur. Ancak böyle bir şey de, uzun temrinler ve disiplinli çalışmalar sonucu elde edilebilir. Hakiki bir terbiyecinin yapacağı ikinci iş de, o şahıs hakkında duâ etmektir. Evet su-i zan yerine duâ etmek, hepimizin önde gelen vazifesi olmalıdır. Ve herkes kötü akıbetten korkmalı, titremeli ve kötülüğe götürücü faktörlerden azami ölçüde sakınmalıdır.

Uhrevî Mes’elelerde İş Ortaklığı

Toplum adına yapılan dinî ve kültürel hizmetlerde çeşitli üniteler var. “İştirak-ı amal” düsturuna bu zaviyeden bakılmalıdır. Yoksa, bir iğne yapımında “kimisi delik deler, kimisi ucunu sivriltir” vs. şeklindeki tatbik, manevî iş ortaklığı bakımından bir eksiklik olur. Yani iş, sadece bir noktaya teksif edilir. Halbuki bu doğru değildir. Hizmeti bir bütün olarak kucaklamak gerekir. O da hizmete ait bütün ünitelere sahip çıkmakla olur. Ve işte gerçek ortaklık da bu bütüne yöneliktir. Bunun için de, her istidat ve kabiliyetten, istidat ve kabiliyeti ölçüsünde istifade etmek şarttır. Yoksa istidatlar israf edilmiş olur; işler de akîm kalır.

Ortada umumî bir tablo var. O tabloya bütününü içine alacak bir çerçeveden bakmak gerekir. Karada bir gemi yüzdürülecekse, herkesin gayreti gemiyi yüzdürmek olmalıdır. İşte ortak çizgi budur. Ne yazıktır ki, İslâm aleminde henüz bu ortak çizgiye gelinememiştir. Bizler için de aynı şeyleri söylemek mümkündür.

Evet, insanlar aynı çizgide fikir birliği eder ve gayretlerini de aynı noktada birleştirirlerse, bütüne gelen sevaptan her ferd ayrı ayrı aynı ölçüde istifade etmiş olur. Ferdî amellerin hiçbirinde böyle bir kazanç elde etmek söz konusu değildir. Çünkü ferdin sevabı sadece kendisiyle sınırlı kalır, başkasına yansımaz. Bu yönüyle de iştirak-ı amal çok önemli bir hazine sayılır.

Cemaatler ve Birlik

Cemaatleşme tabiî ve normaldir; anormal olan cemaatleşmeyi tefrikaya vesile yapmaktır.

Herhangi bir cemaati meydana getiren fertler arasında nasıl ciddi bir irtibat söz konusu ise, cemaatler arasında da aynı oranda irtibat şarttır ve zaruridir. Bu yapılamadığı takdirde, cemaatleşmeler, bölünmeyi, ufalanmayı, eriyip gitmeyi netice verir. Bu ise İslâm adına büyük bir zarardır. Bundan kurtulmanın yegâne çaresi de, bütünleşmek, birlik ve beraberliği korumaktır. Bu konuda ütopik laflar etmeye de hiç gerek yok. Bazı temrinlerle böyle bir noktaya ulaşmak her zaman mümkündür.

Ancak, bu hususta bazı prensiplerin hatırlatılmasında yarar var: Evvelâ, hiçbir cemaat bir diğerinin aleyhinde bulunmamalıdır.

İkincisi, cemaat ferdleri, diğer cemaat büyüklerine karşı saygılı davranmalı ve onları daima edeple anmalıdır.

Üçüncüsü, bütün bu cemaatler, birbirlerinin dertleriyle dertlenmeli, sevinçlerinde de onlara ortak olmalıdırlar.

Önceleri bunlar bize zor gelse de; nefisler zorlanmalı ve bu mevzuda ikna edilmelidir. Nasıl ki Efendimiz (sav), “Ağlayın, eğer ağlayamıyorsanız kendinizi ağlamaya zorlayın” buyurarak bizleri ikinci bir fıtrat kazanmaya teşvik ediyor ve bunun yolunu gösteriyor. Öyle de, cemaatleri sevin, sevemiyorsanız kendinizi sevmeye zorlayın. Böyle bir görünme şekline ısrarla devam ederseniz birgün bütün cemaatleri hakikaten sevmeğe başlarsınız. Evet, temrinler uzun süreli olursa mutlaka bizde ikinci bir fıtrat meydana getirir. Zaten İslâm’ın gaye ve hedefi de insanda böyle ikinci bir fıtrat meydana getirmek değil midir?

Kişinin Kendine Şefaati

Kişinin kendine şefaati, ancak herhangi bir şahs-ı manevîye bağlılıkla mümkündür. Şahs-ı manevîye bağlılık ise ferdin kendini cemaatta eritip onunla bütünleşmesi demektir. Cemaat ise, aynı düşünce, ideal ve mefkurede birleşen ferdlerden meydana gelen topluluktur. Ve işte bu özelliktir ki, cemaatı diğer kitle ve yığınlardan ayırır.

Cemaat olma, kollektif şuura ulaşmakla elde edilir. Kollektif şuur, ferdi kendi yapısı içinde eritir ve onu çok buudlarından bir buud haline getirir ve artık orada mutlak ferd yoktur, cemaat vardır. Ferd cemaatleşmiş, cemaat de âdetâ tek bir ferd olmuştur. Böyle bir atmosferde yapılan ibadetler bütünüyle aynı havza akmaktadır. Böyle olunca da cemaatin şahs-ı manevîsi, manevî mertebelerde hızlı ve bir gider tâ zirvelere yükselir. Hiçbir ferdî ibadet kişiyi bu zirvelere bu kadar kısa zamanda yükseltemez.

Cemaat özünü, keyfiyet plânında koruduğu sürece de hep yükselir. Öyle ki, bâzen bir cemaat gavsiyet ve kutbiyeti bile temsil eder. Hattâ bâzen şahs-ı manevînin ulaştığı bu nokta, yanlışlıkla, cemaati temsil eden kişiye izafe edildiği de olur ki, bu da bir içtihad hatasıdır. Güzel gören, güzel düşünen temiz insanların vicdanları bir hakikati doğru sezmişlerdir ama, tevilde yanılma vardır. Ne var ki bu tür yanılmalarda günah yoktur ve hüsn-ü zan sahipleri bu yanılmaları yüzünden mesul de tutulmazlar. Ancak ifrata kaçmamak ön şartıyla.

Bir cemaat, kutbiyet ve gavsiyeti temsil makamına yükselince, şefaat dairesi de o seviyede genişler ve bazen bütün cemaat ferdlerini içine alır. Durum böyle olunca da, cemaat kendi uzuvları olan ferdlere şefaat etmiş sayılır. Evet, bu bir yönüyle ferdlerin kendilerine şefaat etmeleri demektir.

Velâyetin “şahs-ı manevî”yle temsil edilmesi hem en kestirme hem de en garantili yoldur. Zira ortada, ferdi kendini beğenmeye sevkedecek bir durum yoktur. Elde edilen makam şahs-ı manevîye aittir. Dolayısıyla da ferd, nefsini gurura sürükleyici her türlü engel ve engebelerden korunmuş demektir.

Diğer taraftan günümüzde hiçbir ferdin tek başına böyle makamları kazanması mümkün değildir. Evet, bizler ancak şahs-ı manevîye intisapla zirveleri yakalayabiliriz.

Cemaatin kurbiyet, kutbiyet ve gavsiyeti temsil edebilmesi için de elbet bazı şartlar vardır. Bu şartları şöyle sıralamak mümkündür;

1- Cemaat ferdleri birbiriyle çok sıkı irtibat içinde olmalıdır.

2- Herkes aynı güzel duygu ve düşüncelerle dopdolu bulunmalıdır.

3- İbadet, evrad ü ezkar ve kulluğun her çeşidi üzerinde kemal-i hassasiyetle durulmalıdır.

Sohbetteki İnsibağ

Bir dostun şöyle bir itirafına şahid oldum; diyordu ki: Merhum Necip Fazıl’ın yanına tam on sene gidip geldim. Her gidişimde söylediği şeyler benim için ona ait eserleri birkaç defa daha bitirmekten faydalı oldu.

Evet huzurda bulunmak çok önemlidir; ancak huzurunda bulunulan zata göre insibağ farklılık arzeder. Büyüklerin kendilerine göre birer atmosferleri vardır. İnsan o atmosfer içine girdiğinde ayrı bir iklime, ayrı bir buuda ulaşmış gibi olur.

Sohbetindeki insibağ açısından en büyük zirveyi Efendimiz tutmuştur. Onun içindir ki, onun sohbetiyle yetişmiş sahabeye bir başkasının sohbet halkasında yetişenlerin ulaşması mümkün değildir.

Cemaatin Tarifi

Aynı duygu, aynı düşünce, aynı ideal, aynı gaye ve ülkü etrafında birleşen ve hayatlarını bu birleşme çizgisine göre programlayan ferdlerden meydana gelmiş topluluğa cemaat denir. Bu tarif içine girmeyen kitleler ise, ya ne yaptığını bilmeyen yığınlar ya da bir işportacı etrafına toplanmış kalabalıklar gibi bir meraklılar topluğudur. Ve tabiî, ancak bir cemaat şuuruyla üstesinden gelinebilecek mes’eleleri, bu kabil yığınların veya meraklıların yüklenmiş olması ise, kelimenin tam mânâsıyla bir talihsizliktir.

Cemaatteki Bereket

İslâmî cemaatlerden herhangi birine dahil her ferd, manevî bir şirketin üyesi demektir. Dolayısıyla onun her ameli, Cenâb-ı Hakk’a böyle bir şirkete üye olmanın bütün avantajlarını haizdir. Yani ferd, bu konumu ile cemaate ait bütün sevaplara iştirak etmiş olur. Onun ferdiyette kaldığı husus sadece günahlardır. Zira günahlar kesiftirler; başkasına yansımazlar. Halbuki sevaplar nuranîdirler; başkalarına da yansırlar. Böyle bir neticeyi elde etmek, ferdî amelle mümkün olmaz. Ancak, bu neticeyi elde etmek için de kişinin, cemaat şuuru adına ciddi bir niyet safveti taşıması şarttır. İnsan bu şuur ve onun pratiğe dökülmesiyle, mütenahî (sınırlı) imkânlarıyla nâmütenahîyi (sınırsızı) yakalar. Evet sonsuzu yakalama ancak sonsuz ibadetle mümkündür. Ferdî plânda bunu elde etmeye kimsenin gücü yetmez. Öyleyse cemaatle gelen bu bereketin kıymet ve değeri çok iyi bilinmelidir. Bu İlâhî bir nimettir ve kendi cinsinden şükür ister. Bu işin şükrü ise daima cemaat çizgisinde kalmaya gayret sarfetmektir.

İç Fethi

Bazı gençler benden şehid olmaları adına duâ istiyorlar. Fakir, böyle gözüpek bu gençlere, öncelikle şunları söylüyorum:

Evvela içinizi fethedin. İçinizde, Cenâb-ı Hakk’ın icraatına karşı en küçük küskünlük kalmasın. Zira O’nun icraatının dokunulmazlığı vardır. Öyle hâdiseler olur ki, onları mücerred imanla aşmak mümkün olamayabilir. İşte o zaman kadere rıza kurtarıcı bir simit olur. İmân başkadır, rıza başkadır. Evet kadere rıza, sırlı ve derin bir mes’eledir.

Efendimiz (sav)’in nurlu beyanları içinde kadere rızanın ilk belirtisi sabırdır. Sabır ise, hadislerde “İlk toslama anında olandır” diye formüle edilmiştir. İşte bu mantıkla davranılmalıdır ki, içinizde esen isyan fırtınalarını zabt u rabt altına almamız mümkün olabilsin. İçini bu şekilde fethedememiş insanlardan dış fethi beklemek beyhudedir.

Sizler şehidlik istiyorsunuz. Niyetinizde samimi iseniz, yatağınızda ölseniz dahi şehidlik sevabını kazanırsınız. Niyetin samimi olması ise yine iç fethine bağlıdır. Onun için sizlere ilk ve son tavsiyem iç fetihtir.